Minister Wouter Bos van Financi& euml;n sprak dinsdagmiddag desgevraagd de beleefdheidsformule uit dat hij het voorstel zal bestuderen, maar liet er vervolgens geen spaan van heel.

Lees ook: Aardgas in staatsfonds

Geen verjubeling

Volgens Bos is het door DNB gewenste effect dat de aardgasbaten niet worden 'verjubeld' als consumptieve uitgaven. 'Dat is precies wat Nederlandse regeringen sinds 1994 ook niet willen en niet doen', zei Bos. 'Wij zetten ook ons ondergronds vermogen om in bovengrondse investeringen.' Van de aardgasbaten wordt ruim 40% ge& iuml;nvesteerd in (kennis)infrastructuur, de rest moet naar aflossing van de staatsschuld. 'Moeten ambtenaren gaan beleggen, of moeten we het geld steken in onderwijs en verduurzaming van de energie?' vroeg Bos zich retorisch af.

Ook minister Maria van der Hoeven van Economische Zaken was sceptisch over wat DNB zelf als een van de meest serieuze opties ziet voor duurzaamheid van de aardgasinkomsten: 'Ik houd het toch maar liever bij mijn eigen voorstel, dat net voor de zomer naar de Kamer is gestuurd', zei Van der Hoeven.

Lang durende inkomensstroom

Het kabinet heeft juist voor het reces een brief naar de Kamer gestuurd waarin een wetsvoorstel wordt aangekondigd teneinde een zeer lang durende inkomstenstroom uit het aardgas te bewerkstelligen. In het kort worden de rentelasten die niet meer hoeven te worden opgebracht door het aflossen van de staatsschuld (uit de aardgasbaten) aangewend voor de begroting. Er loopt dan jaarlijks minimaal euro 1,7 mrd naar het Fonds Economische Structuurversterking (FES). Volgende regeringen zouden dit bedrag alleen maar opwaarts mogen bijstellen.

Vanuit dit FES wordt al jaren ge& iuml;nvesteerd in (kennis)infrastructuur en innovatie. Het kabinet wil deze geldstroom niet alleen verduurzamen, maar ook qua volume onafhankelijk maken van de sterk wisselende aardgasbaten.

Op de suggestie van DNB om deze geldstroom vooral ook groter te maken, door het hele rendement van alle beleggingen die uit de aardgasbaten zijn verworven in de begroting te laten vloeien, zei Bos: 'De afgelopen jaren zat er al zo veel geld in het FES, dat er af en toe gezocht moest worden naar bestemmingen.'

Meer reacties

De financi& euml;le woordvoerders van CDA en PvdA in de Tweede Kamer waren de bewindslieden eerder op de dag al voorgegaan. De VVD was als enige verheugd over de impuls die DNB aan deze discussie heeft gegeven.

Frans Weekers, financieel woordvoerder van de VVD: 'Ik ben blij dat een instituut als DNB hiermee komt. Ik ga volgende week een brief van Bos vragen en waarschijnlijk DNB uitnodigen om dit te komen uitleggen. Ik wil dat de aardgasbaten alleen worden aangewend voor keiharde infrastructuur, zoals nieuwe wegen en spoorwegen. Zo is het FES ook ooit begonnen, maar inmiddels gaat er geld uit het FES naar milieu-experimenten zoals gratis openbaar vervoer, of naar innovatie, wat geen collectief goed is. Het moet naar nieuwe, grote projecten die we zonder die aardgasbaten nooit zouden kunnen financieren.'

Weekers wil nog toegelicht krijgen of het voordelig is al een staatsfonds in te richten dat wereldwijd belegt terwijl er nog een forse staatsschuld uitstaat. Het rendement op zo'n staatsfonds mag wat de VVD betreft wel naar onderwijs, milieu en innovatie, als het beheerde vermogen maar niet wordt aangetast.

PvdA-Kamerlid Paul Tang noemt het opvallend dat DNB vooral politieke argumenten aanvoert voor een zogeheten 'sovereign wealth fund' en geen economische. Het maakt volgens Tang niet veel uit of de staatsschuld wordt afgebouwd, zoals nu, of dat een staatsfonds wordt opgericht. Het moet nog maar blijken wat meer rendement oplevert.

'In feite zegt DNB dat politici kortzichtig zijn omdat ze de staatsschuld verlagen en vervolgens meer gaan uitgeven', zegt Tang. 'Dat is nog maar zeer de vraag. DNB zegt verder dat politici dom zijn omdat ze geen onderscheid maken tussen de netto- en brutoschuld. Met andere woorden: politici gaan meer uitgeven als de schulden dalen, maar niet als het vermogen stijgt.'

Volgens Tang kan DNB niet hardmaken dat de aardgasbaten nu consumptief worden verjubeld. Waar zit dat gat dan?, vraagt hij zich af. 'Het wordt sinds 1994 al duurzaam ge& iuml;nvesteerd.'

CDA'er Frans de Ner& eacute;e tot Babberich is bijna net zo sceptisch als Tang. Hij benadrukt dat versterking van de economische infrastructuur ook duurzaam is omdat het Nederland helpt om voorop te lopen en zijn concurrentiepositie te versterken. Vooralsnog wil De Ner& eacute;e de huidige oplossing van FES en aflossen staatsschuld overeind houden. Een discussie over de projecten waaraan het FES-geld wordt besteed, is wel welkom.