Voor de VS-special van het Financieele Dagblad van zaterdag 1 november schreven lezers een essay over de toekomst van de Verenigde Staten op het wereldtoneel.

Aanpassingsvermogen als bron van macht
door Bert Burger is werkzaam als chief investment strategist van Theodoor Gilissen Bankiers. Dit artikel is geschreven op persoonlijke titel.

De Amerikaanse economie is de grootste en machtigste ter wereld. Deze positie is gebaseerd op flexibiliteit en innovativiteit en niet op het superkapitalisme van de laatste decennia. De Verenigde Staten hebben daardoor de potentie om in de veranderde wereld van na de kredietcrisis een economische en politieke wereldmacht te blijven. Met Obama in het Witte Huis is er een reële kans dat dit ook daadwerkelijk gebeurt.

De kredietcrisis verandert de wereld. De verhoudingen in de financiële en de reële economie worden herschikt. En voor zover de markt dit niet doet, nemen politici en toezichthouders maatregelen die tot veranderingen leiden. In samenhang hiermee wordt gerept over het einde van het superkapitalisme dat de laatste decennia de wereldeconomie kenmerkte. Te sterk doorgevoerde marktwerking, een ver naar de achtergrond gedrongen overheid en doorgeschoten deregulering liggen ten grondslag aan de huidige problemen. Een correctie hierop is in gang gezet.

Politieke macht is altijd gebaseerd op economische kracht. De Verenigde Staten worden veelal gezien als de bakermat van het superkapitalisme. Als dit door de veranderingen op zijn retour is, zou de positie van wereldmacht wel eens snel voorbij kunnen zijn. Tel hierbij op de snelle economische groei in China, en het antwoord op de vraag die deze krant heeft opgeworpen lijkt beantwoord.

Maar is het ‘superkapitalisme‘ wel zo typisch Amerikaans? Robert Reich, minister van arbeid onder Bill Clinton, beschrijft de opkomst van het superkapitalisme als een fenomeen dat in de afgelopen drie decennia voortsproot uit technologische ontwikkelingen, die inderdaad vooral goed gedijden in de VS. Maar ook de Britten onder leiding van Margaret Thatcher en Tony Blair omarmden het superkapitalisme en in Rusland en China, voorheen centraal geleide economieën, heeft het eveneens zijn sporen nagelaten. De financiële sector deed wereldwijd mee.

Het zijn dan ook niet zozeer de Amerikanen, maar de technologische ontwikkelingen die de wereldeconomie hebben veranderd. Door betere transportmogelijkheden en communicatiemiddelen is de internationale handel sterk toegenomen. De hybride Toyota waar steeds meer Amerikanen in rijden is in de VS geassembleerd uit onderdelen afkomstig uit alle delen van de wereld. We worden vanuit Indiase call-centra geholpen als we online een nieuwe computer van een Amerikaanse fabrikant willen kopen. Het kapitaal flitst digitaal over de wereld, gedreven door informatie die via het internet wordt verspreid. Globalisering is het meest in het oog springende kenmerk van de veranderingen.

De Amerikanen lopen voorop in het ontwikkelen en toepassen van nieuwe technologie. Topuniversiteiten en researchcentra van multinationals zorgen voor een sterke aanwezigheid in de groeisectoren van de wereldeconomie. Door een flexibele arbeidsmarkt en weinig bureaucratie kan men beter dan elders omgaan met recessies en worden vele nieuwe ondernemingen opgezet. Flexibiliteit en innovativiteit zijn de sterke punten waardoor de VS over de krachtigste economie ter wereld beschikken.

Waar het wereldwijd fout ging is dat de politiek de snel veranderende economie niet kon bijhouden. Dit is niet nieuw. De industriële revolutie leidde in de 19e eeuw ook tot wantoestanden waar overheden pas later een antwoord op hadden. Wel moet de politiek nu een inhaalslag maken. De mondiale crisis vraagt om internationale samenwerking bij het monetaire beleid, bij het toezicht op de financiële sector en bij het begrenzen van de macht van wereldwijd opererende ondernemingen.& nbsp;

De scherpe kanten moeten van het kapitalisme afgehaald worden. Maar is dan dus de Amerikaanse hegemonie voorbij? China en India zijn in opkomst, maar net als Japan in de laatste decennia van de vorige eeuw blinken zij niet uit op die punten waar de Amerikanen zo sterk zijn. In de jaren vijftig en zestig hadden de VS een soort van Rijnlandse economie die hard groeide, maar ontspoorde in de jaren zeventig. De Amerikanen hebben zich daarna aangepast en liepen al snel weer voorop.

De Verenigde Staten hebben de potentie om in de veranderde wereld van na de kredietcrisis een economische en politieke wereldmacht te blijven. Daarvoor is wel leiderschap nodig en de wil om te veranderen. Wat dit betreft komen de verkiezingen op 4 november op een goed moment. De kans is groot dat Barack Obama de nieuwe president wordt en de Democraten een meerderheid behalen in beide delen van het Congres.

Obama heeft zich omringd met deskundige economen als Robert Rubin en Lawrence Summers, ministers van financiën onder Bill Clinton, en voormalig Fed-bestuurder Alan Blinder. Zij hebben een internationale oriëntatie en staan voor een economische politiek die een einde lijkt te maken aan het superkapitalisme van de laatste jaren, zonder de sterke kanten van de Amerikaanse economie met het badwater mee weg te gooien. Daarnaast beschikt Obama over een flinke dosis charisma. Dit zal hem helpen als hij de komende vier jaar draagvlak zal moeten vinden bij de vele kiezers die niet op hem stemden en bij het bedrijfsleven.

Gelet op het aanpassingsvermogen van de economie is er een reële kans dat Obama de VS in de juiste richting zal duwen. Dit zal niet makkelijk gaan, maar de VS blijven waarschijnlijk nog vele jaren een economische en daarmee een politieke wereldmacht

De Verenigde Staten als wereldmacht
door Job Breemer ter Stege

Ik hoor vaak dat de Verenigde Staten jarenlang boven haar stand hebben geleefd. Vanuit mijn ervaring als Masters student Health Care Administration kan ik deze opinie alleen maar beamen. Toen ik in januari 2007 in West-Virginia ging studeren viel me op dat veel studentenkamers waren voorzien van gigantische plasmaschermen. De luxe was groot en er was voedsel in overvloed. Allengs kwam ik door de omgang met Amerikanen tot het inzicht dat er grote problemen spelen.

Allereerst merkte ik dat Amerikanen niet veel overheidsbescherming ontvangen. Privé-informatie over burgers is op allerlei manieren te verkrijgen. Regelmatig kreeg ik per post een nieuwe creditkaart aangeboden. Ik vroeg me af hoe ze aan mijn naam en adres kwamen.

Door mijn studie raakte ik bekend met de gezondheidszorg. Verschrikkelijk is, dat mensen die ziek zijn of een chronische conditie hebben, kunnen worden geweigerd door een verzekeringsmaatschappij. Deze mensen wordt de optie geboden veel meer aan premies te betalen, hetgeen voor de meerderheid te duur is. De overheid faalt dus in de bescherming van haar burgers; daarnaast is onverschilligheid fnuikend, zoals ik ook ervaarde aan Marshall University. Die onverschilligheid is te verklaren uit de ervaren (geleende) rijkdom.

Dat ik vloeiend Nederlands en Engels spreek, bleek bijna een wonder. Veel Amerikanen vinden dat ze geen talen hoeven te leren, want - arrogant - iedereen past zich wel aan hen aan. Ander voorbeeld: op de campus geldt het vooroordeel dat Aziaten slim zijn. Ik denk echter dat ze vanuit hun onderliggende positie bereid zijn harder te werken en daardoor velen voorbijstreven.

Helaas zijn dit soort onschuldige generalisaties niet de enige sporen van onwetendheid onder de Amerikaanse jeugd. Als een schokkende ervaring tijdens een college geef ik de opinie van enkele universitaire medestudenten over de kinderarbeid in Mexico City. Gevraagd naar hun mening over deze vorm van uitbuiting, meent de één dat deze kinderen de banen van Amerikanen afpakken, terwijl de ander zegt dat kinderarbeid geen probleem is, omdat haar opa ook al op jongere leeftijd in de kolenmijnen van West-Virginia aan de slag moest.

Er zit dus niets anders op: de overheid zal het denken van de Amerikaanse bevolking moeten veranderen. Deze opgaaf zal uiterst lastig worden, aangezien het merendeel van de Amerikanen niets van de overheid wil weten. Toch is nieuw beleid ten aanzien van onderwijs,& nbsp; gezondheidszorg en financiën uiterst belangrijk.

Ik geloof daarom dat een laatste redmiddel voor de Verenigde Staten de benoeming van Obama als president is. Een bekwame, intelligente man met goede vooruitgangsideeën, én zwart. Een zwarte president zal volgens mij de enige manier zijn dit land te redden. Men zal moeten wennen aan het idee dat tijden zijn veranderd.

In 1994 werd Mandela al president van Zuid-Afrika, een land dat verscheurd was door het Apartheidsregime. 33 jaar voor zijn intrede als president werd zijn partij, het Afrikaans Nationaal Congres, verboden. Ter vergelijking: ook in 1961 was er al geruime tijd groeiende aandacht voor de rechten van de zwarte bevolking in de Verenigde Staten, toch heeft het tot 2008 geduurd voordat een African-American een serieuze gooi maakt naar het presidentschap.

Obama ziet in dat verandering nodig is en zal de geloofwaardigheid van de Verenigde Staten moeten herwinnen. Het zal een moeilijke opgaaf worden voor de zieke, ongeïnspireerde en slecht geïnformeerde Goliath om het gevecht te winnen tegen gemotiveerde en snel volwassen wordende Davids uit Azië. Alleen als Obama de aangeslagen reus op kan lappen, de ogen kan openen, én de sympathie van de rest van de wereld kan terugwinnen, kunnen condities worden geschapen om de Verenigde Staten de rug te laten rechten. Anders is het land als wereldmacht ten dode opgeschreven.

Haantje de voorste
door Chris P.C. Breemer ter Stege

De kracht van Europa en de rijzende sterren van de opkomende economieën zullen niet voldoende zijn om de Verenigde Staten in de komende decennia te diskwalificeren als wereldmacht. De recente creditcrunch die als omineuze wolk al geruime tijd zijn waarschuwende schaduw vooruit wierp, is vooral een zeer harde les voor de VS, maar is niet de genadeloze klap die sommigen het als etiket willen meegegeven. Het VS-kapitalisme is flexibel en zal niet licht vervangen worden door blijvende& nbsp; vergaande staatsinterventie. De Keynesianen en later Bretton Woods& nbsp;(1944) haalden al eerder de kolen uit het vuur in crisistijd en bleken geruime tijd een toereikende bijstelling te zijn van de puur vrije markt. Zo zullen ook de aanstaande ingrepen in de mondiale financiële structuur geen vervanging, maar aanpassing van het door de VS geleide kapitalisme betekenen. De financiële wereld, en Amerikaans vernuft, hebben eerder laten zien dat oplossingen mogelijk zijn. Geef de stofwolken wat tijd om rustig weer ter aarde te dalen.

De enorme omvang van de ‘Bric-staten’ (Brazilië Rusland,India en China) mag ons de ogen niet doen sluiten voor hun relatieve geringe militaire macht vergeleken met de VS. De Amerikanen zijn weliswaar ook voor hun oorlogsvoering in niet geringe mate afhankelijk van Chinese economische injecties, maar het blijft een net zo zeer fenomenaal als triest gegeven, dat de Verenigde Staten in staat zijn om gemiddeld om de vijftien jaar een majeure oorlog uit te voeren (soms twee tegelijk) zonder volledig onderuit te gaan. De VS doen dat veelal min of meer op eigen houtje maar onmiskenbaar ontleent zij haar macht eveneens aan de sterkste militaire alliantie aller tijden, de NAVO. Die NAVO, geleid door de Verenigde Staten, wordt eerder sterker dan zwakker. Zie de politieke bewegingen van de NAVO aan de rand van het voormalige Oostblok, de Oekraïne en Georgië.

Amerika zal meer dan voorheen de macht moeten delen. Globalisering, waarvan het Amerikaanse Kapitalisme zeer mee is gebaat, betekent een vergaand financiële verwevenheid van de superpowers onderling. Het voorbeeld van de Amerikaanse schulden aan China is al genoemd. Maar het zijn juist deze schulden die schuldeiser China afhankelijk maken van een gezond Amerika. Amerika zullen ze niet zo snel laten vallen volgens de simplistische lijn: wie is er de sterkste, de communisten of de kapitalisten. De hybride staten Rusland en China zijn eerder bestendigers van de huidige macht status quo. Amerika’s enorme economische voorsprong zal dus zelfs in wankele tijden niet zo makkelijk worden ingehaald.

En dan de kracht van de Amerikaanse cultuur, en niet alleen van de coca-cola-variant. Van alle supermogendheden is er geen die zo’n grote culturele samenhang vertoont als de VS. De New Yorker is wezenlijk een ander mens dan de burger uit Minnesota. Arizona en Massachussets vertonen nogal wat uiteenlopende eigenschappen. Maar de cultural cohesion& nbsp; van Amerika is enorm groot. Zo spreekt men overwegend één taal (zelfs de meeste eerste generatie allochtonen). Verder is het hele land vrijwel homogeen doordrongen van het Christelijk geloof, of je nou Latino, African-American of Pensyllvania Dutch bent. En allen worden door één en dezelfde nationale media de Amerikaanse waarden bijgebracht, zoals zelfredzaamheid en een diepgewortelde vaderlandslievendheid. Vergelijk dat met de vele talen en culturen binnen China en het kastesysteem van India.

Al geruime tijd kijken we kritisch naar Amerika, we verwonderen ons over haar presidenten en zelf over democratische oneffenheden in dit bij uitstek democratisch land, maar helemaal wegglijden naar de tiende plaats op de wereld ranglist van macht en aanzien?& nbsp; Forget it!& nbsp;

VS verliest zijn eretitel Wereldmacht?
door S.B. Stranders

Ieder van ons zal zich deze vraag, zeker gezien de huidige situatie waarin de VS zich& nbsp; bevinden, wel eens gesteld hebben. Het is bovendien een belangrijke vraag. Ik meen dat het antwoord niet zomaar is te geven. Ik wil het proberen. Wat mij betreft is het in de eerste plaats een land van ongekende vrijheid ('Land of the Free and the Home of the Brave') op velerlei gebied. Het is het land waar men tot in extremis zijn mening openlijk kan geven, zich vrij kan bewegen van staat naar staat, ieder individu in beginsel de 'top' kan bereiken, het is nog steeds het land van de onbegrensde mogelijkheden. Het kapitalisme heeft zijn wortels in de VS. Daar komen van oorsprong de grootste economen, bankiers, financieel specialisten vandaan, daar zijn tevens de beste universiteiten van de wereld, daar vestigden zich de grootste banken en bedrijven van de wereld, daar produceren de fabrieken de meeste en nieuwste producten, en last but not least brengt de nieuwste films en full-entertainment op de markt en ga zo maar door. Van deze miljarden dollar kostende producties profiteert de hele wereld. Wat dat betreft zijn de VS een superieure macht.

Tot zover het positieve beeld over de VS. Wij zien echter sinds een tiental jaren een complete verschuiving optreden. Als gevolg van de opkomst van met name China en India op economisch gebied, worden de VS op de wereldmarkt thans overvleugeld. Markten verdwijnen, opkomst van milieu, het Bush-beleid, allemaal zaken die niet in het voordeel van de VS werken. Een goed voorbeeld is de autoindustrie, waarin de VS al lang niet meer de marktleider is.

Bovendien is het volgende nog van belang. Voor de 'eretitel' wereldmacht is het minstens zo relevant dat het land over voldoende natuurlijke rijkdommen beschikt. Voor de VS geldt dat dit niet zo is. De VS beschikken over olie en steenkool, maar niet over grote voorraden. Ik weet ook wel dat er zich olie in Alaska bevindt, doch deze velden zijn niet operationeel. Dan houdt het ook op. Dit in tegenstelling tot China, de Russische Republieken en Siberië, waar& nbsp;gigantische olie-gasvelden en steenkoolvoorraden liggen, naast bauxiet en andere natuurlijke mineralen. De VS& nbsp;zijn dus zeer afhankelijk voor zijn binnenlandse behoefte van de olieproducerende landen in het Midden Oosten, zoals Saoedi-Arabië, Koeweit en de UAE.

Twintig jaar geleden verdween de 'Muur' tussen het Westen en het Oosten. De scheiding die symbool stond tussen het kapitalisme (het Westen) en het communisme (SU). De aloude tegenstelling bestaat niet meer. Het communisme is dood, leve het kapitalisme. Het kapitalisme lijkt echter nu zelf op zijn retour, geleid door de VS. Maar is het Communisme voorgoed dood? In de controverse tussen het Westen en het communisme zei Solzhenitsyn eens: 'We hebben teveel op politieke en sociale hervormingen gehoopt, om tenslotte te ontdekken dat we van ons meest geliefde bezit – ons geestelijke leven – zijn beroofd. Dit is de echte crisis. […] Slechts morele criteria kunnen het Westen helpen tegen de zeer goed georganiseerde wereldstrategie van het communisme.'

Hoewel in het Westen de meest vooruitstrevende landen zijn waar de persoonlijke vrijheid hoog in het vaandel staat en de beste sociale condities bestaan, blijft de criminaliteit hoog, zijn de verveling en de ontevredenheid het grootst en is de werkeloosheid gemiddeld het hoogst. Zoals Solzhenitsyn zei kunnen alleen morele criteria het Westen nog helpen tegen het communisme. De conclusie van Solzhenitsyn luidt: 'het Kapitalisme (VS) zal uiteindelijk toch het onderspit delven'. Ik denk dat hij gelijk krijgt.

Het vorenstaande toont aan dat de VS zijn superieure kracht en zijn eretitel 'Wereldmacht' definitief aan het verliezen is. China staat al te trappelen als de volgende 'Wereldmacht'.

Moreel leiderschap verspeeld
Door Henk van Gerven& nbsp;& nbsp;

Sinds jaar en dag& nbsp; zijn de VS de leidende natie van de wereld. Zij hebben of misschien hadden de sterkste economie, maar op militair gebied zijn ze ongetwijfeld nog nummer één. De VS waren voor veel landen een voorbeeldland. Hun opvattingen over democratie en bedrijfsfilosofie vonden grif navolging. Zo ook werd bij het aantreden van Reagan versterking van de markteconomie het nieuwe thema. Daarvoor moesten overheid en regelgeving wijken en een nieuwe en lange periode van welvaart werd ingeluid.

Vandaag de dag moeten we vaststellen, dat er iets grondigs mis is gegaan. De VS wekken de indruk van een land, dat economisch en moreel op de terugtocht is. Moeten we een land dat op zulke grote schaal rommelhypotheken en een bedrijfscultuur van hebzucht exporteert nog als leider van de wereld zien? Rommellhypotheken, waaraan een smaak van bedrog kleeft en die het hele bankwezen in de Westerse wereld aan het wankelen brachten. Een excuus hebben we nog niet gehoord, maar misschien is dat van een leider teveel gevraagd. Moeten we een land, waar een zieke bedrijfscultuur van graaigedrag heerst als voorbeeld zien? Kunnen we uit een land, dat macro-economisch schulden op schulden stapelt en te maken heeft met reusachtige tekorten op de begroting en de lopende rekening van de betalingsbalans vertrouwen putten? Kunnen we een land als leidende natie van de wereld zien als het een oorlog ( Irak) op basis van leugens begint? En dan spreken we maar niet over de kwaliteit van de democratie of gevaarlijke stromingen binnen de republikeinse partij.

Neen, we doen er goed aan afstand te houden en onze Europese samenleving op eigen economische principes en ethische beginselen te baseren. De VS zullen hun rol als wereldleider, daarbij gesteund door de positie van de dollar als reservevaluta, niet opgeven en zich gedragen overeenkomstig het principe 'America first' en 'the winner takes it all' . Maar we moeten de deuren wel open houden. Het aanpassingsvermogen van de Amerikanen moeten we niet onderschatten en onder een nieuwe president Obama kan wellicht een andere wind waaien.

Ook de VS zullen in de toekomst transparantie en toezicht moeten vergroten, de bonuscultuur drastisch beperken en macro-economisch mede ten behoeve van de dollar orde op zaken moeten stellen. De status van de dollar als reservevaluta van de wereld is een belangrijk voordeel voor de VS. Het geeft nu eenmaal meer vrijheid te betalen aan en te lenen van andere landen in de eigen munt en zich binnen toch vrij ruime marges niet druk te hoeven maken over de valutakoers. Eigen economische problemen worden zo op de rest van de wereld afgewenteld tot ongenoegen van het grootste crediteurenland China. Indien op initiatief van de Engelse premier Brown een tweede Bretton Woods zou komen, zouden Europa en China meer voor hun eigen belangen kunnen opkomen door zich sterk te maken voor een nieuwe valuta, waarin de deelnemers de VS, Europa en China participeren naar rato van hun economisch gewicht.

Een land, waar naast alle schokkende gebeurtenissen van de laatste tijd even simpel gesteld de onderste helft van de bevolking de welvaartstoename ontnomen wordt door de bovenste helft, waar de macht over salariëring en allerlei bonussen nu eenmaal ligt, heeft zijn moreel leiderschap voorlopig verspeeld.& nbsp;
& nbsp;
Klasse apart
door A.Tervoort

Natuurlijk blijven de VS nog vele jaren de nummer 1 wereldmacht. De financiële sector en economie mogen er nog slechter bij liggen dan die in Europa, uit het feit dat de dollar weer bezig is aanzienlijk terrein te winnen t.o.v. de euro valt af te leiden dat er wereldwijd meer geloof is in spoedig herstel van bankwezen, vertrouwen en economie in de VS dan in de rest van de wereld. Het is immers al vele malen eerder zo gegaan bij recessies en depressies, altijd nemen de VS het voortouw wanneer de wereldeconomie uit het slop getrokken moet worden. De oorzaak is te vinden in typische eigenschappen van de Amerikaan, zoals veerkracht, ondernemingszin, ambitie en zelfvertrouwen. Hij is gewend zijn eigen boontjes te doppen en in geval van rampspoed de handen uit de mouwen te steken in plaats van om zich heen te kijken naar de redder in nood. Hij moet wel, omdat geen vangnetten onder ieder individu zijn gespannen zoals in meer socialistische staten. Ondanks het schrijnende verschil tussen rijk en arm, dat sinds de internetbubble nog groter is geworden, zal het land toch weer opkrabbelen, hierbij geholpen door snel genomen overheidsmaatregelen om de ergste financiële escapades aan banden te leggen.

Verder zijn de VS natuurlijk een klasse apart, het BNP is nog zeer veel groter dan dat van Japan en China, de nummers 2 en 3. Zij blijven toonaangevend in onderzoek en innovatie (zie het aantal Nobelprijzen!) en militaire macht, hebben een rijk cultureel leven en een redelijk geïntegreerde bevolking die dezelfde taal spreekt en nog niet vergrijst.

Het enige dat in zijn nadeel werkt is de afhankelijkheid van ingevoerde olie en gas, maar door sterke groei van het aandeel duurzaam opgewekte energie wordt dit al minder.

Wie zou de VS als wereldmacht moeten opvolgen? Japanners zijn ijverig, gedisciplineerd, leveren kwalitatief goede producten, maar missen de benodigde dynamiek en creativiteit om de troon over te nemen. De groei van hun economie is na 1990 ook min of meer afgevlakt, bovendien missen zij militaire macht en de wil die te ontwikkelen. Ook zij zijn afhankelijk van geïmporteerde olie en gas.

China dan? De koortsachtige groei van de economie en kennis en kunde zijn indrukwekkend, maar er zijn nog vele hordes te nemen. De corruptie tiert welig, de uitbuiting van de naar de steden getrokken plattelanders is schandalig, wat nu al leidt tot volksopstanden. Ook China heeft grote moeite om aan voldoende grondstoffen en energiedragers te komen. Mocht het deze problemen kunnen oplossen, dan kan het over een paar decennia misschien de eerste plaats overnemen.

India heeft een handicap door het hardnekkige in stand houden van het kastesysteem in de samenleving, waardoor zich tot nu toe geen grote middenklasse met voldoende koopkracht heeft kunnen ontwikkelen.

Rest als opvolgingskandidaat Europa. Het ziet met nauwelijks verholen leedvermaak ‘Amerikaanse toestanden’ van te koop staande huizen en handenwringende werkloze burgers, en herinnert zich met woede de geringschattende woorden van Bush over ‘het oude Europa’. Hoe graag zou de EU het wereldleiderschap nu overnemen! Maar door de lage dynamiek, verwende, vergrijzende en krimpende bevolking, stroperige besluitvorming tussen de landen en ‘eigen land eerst’-politiek maakt het geen kans. Dat wordt straks weer het sleeptouw van de VS zien te pakken te krijgen!

Liever niet
door Hans de Ruiter& nbsp;

Blijven de VS een wereldmacht? Gezien de huidige staat van deze wereldmacht zou ik de hoop willen uitspreken, liever niet! Een korte opsomming: imperialistisch (brengen van 'democratie' of je wilt of niet), racistisch, religieuze bananenrepubliek en niet te vergeten een slechte democratische machtsstructuur.

Nu laat de geschiedenis zien dat alle grote wereldmachten op den duur aan zichzelf ten onder gaan. Dit ligt opgesloten in de menselijke aard want ook een wereldmacht bestaat uit mensen. Geef mensen alle macht en op een zeker moment treden mechanismen in werking die de ondergang inzetten zoals arrogantie, egoïsme, decadentie, paranoia en desinteresse met als gevolg isolement!

Door het uiteenvallen van de 'aansluitende' sociale structuur, hier bedoeld de Amerikaanse droom van krantenjongen tot miljonair, neemt in die samenleving de ontevredenheid toe, want groei is niet meer mogelijk. Als dit sociale cement uit de structuur verdwijnt dondert het hele sociale gebouw in en gaan ze nog verder terug naar 'ieder voor zich en God voor ons allen'.& nbsp;

Veel erger is nog dat wij al enige tijd zien dat alles wat daar gebeurt met een vertraging van 10 jaar ook hier komt. Het ergste is de ongelijkheid in deze samenleving, de kloof tussen rijk en arm, uitsluiten van de zorg en hypocrisie in religie zal leiden tot een grote sociale onrust. Het zal mensen op een zeker moment niets meer uitmaken tegen welke prijs men aan de eerste levensbehoefte komt.

Terug naar de vraag. Zolang wij de VS blijven steunen in hun kijk op de wereld is het eind nog niet in zicht. En het is een ijdele hoop dat dit van binnenuit zal gebeuren. Maar met of zonder ons (EU) er zal een eind komen aan deze dominante positie.

Het is te vroeg om de VS als wereldmacht af te schrijven
Door Ewout Frankema

In de 17e eeuw bezat de Republiek der Nederlanden driekwart van de totale Europese zeevloot en weerstond het de aanvallen van het machtige Spaans-Habsburgse leger met glans. Toch wisten de Hollanders hun economische en militaire suprematie in de 18e eeuw niet te handhaven. Vervolgens maakte de industriële revolutie van Groot-Brittannië het machtigste land ter wereld. In de late 19e eeuw strekte het Britse Rijk zich uit tot alle continenten, maar op economisch terrein werden de Britten reeds voorbijgestreefd door de VS. Economische en militaire suprematie hebben een beperkte levensduur, zo blijkt. Tegen de achtergrond van de Irak-oorlog en de financiële crisis is het verleidelijk om te speculeren over het verval van de VS als wereldmacht, maar een periode van instabiliteit kan een land ook sterker maken. De grote depressie in de jaren ’30 trof de VS en Duitsland zwaar, maar leidde niet tot verlies van suprematie, integendeel.

De opkomst van de VS als wereldmacht gaat terug tot in de 19e eeuw. Het uitgestrekte onontgonnen achterland bood ondernemers alle ruimte om nieuwe markten te ontwikkelen. Gevestigde belangen of institutionele belemmeringen waren afwezig of konden eenvoudig worden omzeild. Met de komst van de spoorwegen en het stoomschip werden bovendien belangrijke geografische barrières geslecht. Dankzij het hoge opleidingsniveau en de ondernemersgeest van de jonge migrantensamenleving verspreidde technologische kennis zich in rap tempo. Een situatie waarin alle lichten voor economische ontwikkeling op groen staan is vrijwel altijd van korte duur. Het verklaart de snelle opkomst, maar niet de bestendiging van economisch leiderschap.& nbsp;

In de 20e eeuw werkten de Amerikanen hun economisch succesmodel verder uit en koppelden deze aan militaire suprematie. De combinatie van natuurlijke hulpbronnen en schaalvergroting in de landbouw, de energie- en kapitaalintensieve industrieën en de transport- en handelssectoren zorgden voor een sterke toename van de arbeidsproductiviteit. Massaproductie en massaconsumptie zijn niet toevallig Amerikaanse uitvindingen. De keerzijde van dit economische model werd pas aan het eind van de vorige eeuw zichtbaar. Het nam de prikkels weg om energiezuinig te produceren en consumeren en voormalige ontwikkelingslanden ontwikkelden hun eigen concurrentievoordelen. Het beperkte aanpassingsvermogen en tragische verval van de Amerikaanse auto-industrie illustreert dit veranderingsproces.& nbsp;

Daar staat tegenover dat de VS al bijna vier eeuwen lang profiteren van een constante aanwas van ondernemingsgezinde migranten. De VS herbergen de beste universiteiten en technologie-instituten ter wereld en trekken grote aantallen hoogopgeleide werknemers aan uit alle hoeken van de wereld. In een tijdperk waar economische dynamiek steeds meer om kenniskapitaal draait, vormt de culturele aantrekkingskracht van de VS een steeds belangrijker wapen in de mondiale concurrentiestrijd. De American way of life vindt zichzelf steeds opnieuw uit en er is vooralsnog weinig reden aan te nemen dat daar snel een einde aan komt.

Natuurlijk, gezien de wereldwijde demografische verhoudingen zullen de VS niet de enige wereldmacht blijven. Bovendien is de kwetsbaarheid van het Amerikaanse wereldleiderschap de afgelopen jaren pijnlijk blootgelegd, niet in de laatste plaats op cultureel en ideologisch gebied. Maar het inzicht dat de VS anders moeten omgaan met de inzet van hulpbronnen, bommen en retoriek wint ook onder de Amerikanen zelf terrein. Dit creëert draagvlak en speelruimte voor een nieuwe politieke koers. Het is veelzeggend dat, ondanks de recessie en de ongekend lage rentestand, de dollar de afgelopen weken fors in waarde is gestegen. Het geeft aan dat investeerders hun vertrouwen in de veerkracht van de Amerikaanse economie nog niet hebben verloren. Veerkracht is een kenmerkend aspect van de Amerikaanse cultuur. Laten we daarom de VS niet te vroeg als wereldmacht afschrijven.

1873, 1929 en 2008: systeemcrises met grote gevolgen
door Carel Mackenbach

Deze dagen wordt veel geschreven over de parallellen tussen de systeemcrises van 1873 en 1929 en onze kredietcrisis. Er wordt de hoop uitgesproken dat het failliet van de economie én de politiek van toen, nu beperkt blijft tot alleen de economie. Die hoop deel ik weliswaar maar er is mijns inziens meer aan de hand dan de analyse van de parallellen tussen toen en nu op het eerste oog doet vermoeden.

Allereerst het wezen van de systeemcrisis in 1873. Zoals Marcel de Boer afgelopen zaterdag opmerkt begon deze economische systeemcrisis opmerkelijk genoeg ook met een 'zeepbel van complexe financiële producten waar niemand nog wist wat de fundamentele waarde was'. Het was het begin van een lange depressie die ook vanuit de VS oversloeg naar Europa en de voedingsbodem werd voor de Duitse eenwording tot één staat onder leiding van Bismarck, die twee belangrijke veranderingen aanbracht: de dienstplicht en het universele stemrecht. Het eerste verschafte hem een leger, het tweede leidde tot een politieke wassen neus omdat de Reichstag nagenoeg niets te zeggen had. De depressie duurde tot 1896 en werd een gevaarlijke mix van nationalisme en geografische expansiedrift. Het zou Duitsland na de VS brengen op de tweede plaats van wereldstaalproducenten, met als belangrijke wapenfeiten de gevechten om de Elzas (sinds 1871 in bezit van Duitsland), de loopgravenoorlog van de Eerste Wereldoorlog en een vernederende vrede voor Duitsland, als één van de meest wrange vruchten van politieke tunnelvisie in de geschiedenis.

Dan het wezen van de systeem crisis in 1929 en daarna. Ten tijde van de beurskrach in de 1929, die weer in de Verenigde Staten zijn oorsprong had, bleef de systeemcrisis in Europa niet beperkt tot een economische. De prille Weimardemocratie in Duitsland werd spoedig opgerold door het Hitler-regime en vormde het begin van een hervorming van politiek en economie bekend onder Lebensraum en Gleichschaltung. In dezelfde tijd werd een ander totalitair regime gevormd: de USSR. Daar werd voortbouwend op de Russische Revolutie van 1917 een ambitieuze planeconomie opgezet met vergelijkbare desastreuze gevolgen voor de bevolking en de rest van de wereld. Beide systeemhervormingen mislukten uiteindelijk door hun enorme repressie van de burgers en de volstrekt kunstmatige marktverhoudingen. Deze systemen konden alleen met gesloten grenzen en oorlogsfronten het enige tijd uithouden.

Tot zover twee systeemcrises die zowel economisch als politiek de wereldorde ernstig verstoorden. De bindende factor is hier de soms gespannen verhouding tussen democratie en kapitalisme. Deze vormen in de ogen van veel mensen de minst slechte vormen van politiek en economie. Dat is niet zonder reden. Andere vormen ,zoals hiervoor aangehaald, hebben grote nadelen voor de vrijheid van burgers en consumenten. Maar ook democratie en kapitalisme zijn slechts succesvol onder voorwaarden. Ten eerste dat politieke besluitvorming en politieke macht maximaal binnen de democratie plaatsvinden. Dus geen achterkamerpolitiek, geen vijfde colonne, geen paramilitaire groepen e.d. Ten tweede dat vraag en aanbod maximaal hun werking kunnen hebben op de economie. Dus geen oneerlijke concurrentie, geen zwarte handel, een vrije marktwerking, transparantie van markten e.d. Ten derde dat politiek en economie niet vermengd worden. Daarmee is overigens niet gezegd dat de overheid geen publieke taken zoals onderwijs, gezondheidszorg zou mogen bedienen. Wel is bedoeld dat de controle daarvan dan ook onder het democratisch bestel valt. De politiek wordt echter niet geacht zich bezig te houden met commerciële zaken die onder het economisch bestel vallen. De politiek is namelijk ‘eigenaar’ van het democratische systeem en de markt is ‘eigenaar’ van het economisch systeem.

Deze randvoorwaarden volgend kan een systeemcrisis zich dus op verschillende manieren openbaren: het systeem wordt van binnen aangevallen of doordat de politieke macht niet meer maximaal binnen de democratie valt of doordat de economie niet meer maximaal door vraag en aanbod wordt bepaald, of door vermenging van politiek en economie waardoor zowel de democratie als het kapitalisme onder druk staan, zoals in de voorbeelden van het sovjet-communisme en het Duitse nationaal-socialisme.
Wat is nu de relatie naar de huidige systeemcrisis? De wereld van fictieve financiële producten zonder onderpand heeft de economie op de rand van de afgrond gebracht. Anders gezegd: het deel van de economie dat door onbegrijpelijke en virtuele producten zich aan de wet van vraag en aanbod heeft kunnen onttrekken is (weer) te groot geworden. Een financiële elite heeft een aanslag op het economische systeem kunnen plegen omdat banken het niet nodig achtten hun eigen vermogen voldoende op orde te houden. Overigens is de enorme vlucht van een ‘digitalisering’ van de economie nog maar het begin. Het is onwaarschijnlijk te denken dat niet nieuwe virtuele markten ontstaan die langere tijd ‘onder de radar’ kunnen blijven en zich kunnen onttrekken aan vraag en aanbod of daar een alternatief voor vinden.

Uiteindelijk heeft het politieke systeem in de afgelopen weken ingrepen in het domein waar ze het primaat niet heeft. De politiek heeft zelfs verklaard dat het kapitalisme zich niet zelf kan redden zonder enorme chaos in het betalingsverkeer te veroorzaken en dat de economie zelfs tot stilstand zou kunnen komen. In tijden van crisis lijkt een ‘oorlogskabinet’ gerechtvaardigd. In de termen van de voorwaarden: het deel dat zich buiten de gewenste economie heeft geplaatst is te groot geworden. En dus heeft menig regering ingegrepen door de probleembanken te nationaliseren of onder curatele te stellen. De hoofdgedachte achter dit ingrijpen is dat het tijdelijk is en weer kan worden teruggedraaid. Want, zo lijkt gedacht te worden: de wet van vraag en aanbod moet voor een zo groot mogelijk deel van de economie blijven gelden. En zo vermengt de politiek zich met de economie. De vraag is nu hoe op termijn de politiek het primaat weer gaat overlaten aan de eigenaar van het economische systeem? Hoe moet het controle mechanisme eruit zien opdat economie economie blijft en politiek politiek en er op termijn weer een gezonde verhouding hiertussen ontstaat zonder de factoren die aanleiding hebben gegeven voor de huidige crisis en met een gezond zelfregulerend mechanisme?

In de jaren 1873-1896 en 1929-1931 kon de economische systeemcrisis vanuit de VS overslaan naar het politieke systeem in Europa omdat aan twee voorwaarden niet werd voldaan: de buitenparlementaire macht was onevenredig groot gebleven c.q. geworden en politiek en economie raakten meer en meer vermengd als officiële staatsleer. Daarna ontstond een kettingreactie van oorlogsverklaringen en werden politieke systemen die nog niet in deze crisis betrokken waren alsnog meegezogen in een sfeer van militaire groupthink.

Is zoiets nu denkbaar? Weer is een economische systeemcrisis vanuit de VS naar Europa overgeslagen. En we hoeven niet te ver te zoeken. Oekraïne en Hongarije zijn de facto failliet. In Rusland wordt de beurs gewoon een week dicht gedaan als de koersen onderuit gaan. Over het democratische gehalte van haar regering is veel te doen. Politiek en economie worden daar sterk vermengd. Binnen de huidige politiek militaire constellatie lijkt Rusland echter eerder een bondgenoot dan een vijand, ook na de ingrepen in Georgië. Dat is al meermalen betoogd. Maar hoe hadden wij hier tegenaan gekeken als Rusland en Georgië hun kwestie juist nu hadden uitgevochten midden in deze economische crisis als de pinautomaten in de supermarkt niet meer zouden werken en papiergeld schaars geworden was? Hoe zou de NAVO dan gereageerd hebben en door welke bril hadden wij dan de rol van de NAVO hierin bezien? Wat doet de wereld als Rusland haar oude satellietstaten ‘te hulp schiet’? De geschiedenis leert ons dat de effecten van politiek niet ophouden bij de staatsgrenzen en dat dit soort ontwikkelingen een mega effect kunnen hebben op de economie en andersom.
Kunnen wij ons voorstellen dat buitendemocratische machtsfactoren in ons land en/of daarbuiten groter worden? Dat zij het politieke systeem van binnenuit zouden kunnen opblazen? De belangrijkste reden om ons dit af te vragen is dat de geschiedenis heeft laten zien dat dit maar al te vaak is voorgekomen en dat de combinatie van economische en politieke instabiliteit heel gevaarlijk is. Dat is de waarde van een historische analyse die niet alleen naar economie kijkt maar ook naar politiek. En dan is er nog cultuur en maatschappij. Voor lessen uit het verleden is het denken in vakjes gedoemd historische kettingreacties over het hoofd te zien.

Politiek en economie als machten moeten zoveel mogelijk gescheiden blijven, vergelijkbaar met Kerk en Staat. De nationalisaties van financiële instellingen mogen niet de indruk wekken dat daarmee de maximalisering van de democratische macht noch die van de economie onderhandelbaar is. Het is zaak waakzaam te blijven op de aanpassingen van de spelregels voor politiek en economie, in ons land en daarbuiten. Zowel regeringen als marktpartijen hebben daar een grote verantwoordelijkheid. Hoewel Europa de langste vrede kent van de afgelopen honderd jaar zijn prestaties uit het verleden historisch geen gezien geen enkele garantie voor de toekomst.

VS tolereren geen wereldmacht naast zich
door H.H.E.M. Houben

Blijven de VS een wereldmacht? Ja. Om het simpele feit, dat de Verenigde Staten geen andere wereldmacht naast zich tolereert. De voormalige Sovjet-Unie had ooit die pretentie om een wereldmacht te worden, maar is vervolgens door de Verenigde Staten gedegradeerd tot een regionale grootmacht. Rusland is momenteel te veel bezig om zijn afvallige provincies in toom te houden.

Macht is niet alleen gebaseerd op militaire macht. Het is een combinatie van verschillende factoren, politiek, militair, economisch en financieel. En macht is een uitvloeisel van moraal. Militair zal de Verenigde Staten door niemand voorbijgestreefd worden, gewoon om het feit dat het wapenarsenaal te groot en modern is. Financieel en economisch zal het bij tijd en wijle problemen opleveren, maar dat geld voor alle landen in de wereld.

Het goede voorbeeld is hierin de huidige financiële crisis. China is weliswaar hard op weg om de nieuwe economische wereldmacht, grootmacht en zo men wil supermacht te worden, maar voor hoe lang? En, economische macht alleen is geen garantie voor het zijn van een wereldmacht. In veel bespiegelingen over China als opkomende wereldmacht wordt de machtspolitieke factor aan de kant geschoven. De politieke betekenis van China blijft ver achter op de economische groei van het land. China kampt met veel problemen die deze uitzonderlijke economische groei, jaar na jaar, met zich meebrengt. Deze problemen zijn structureel van aard. Inflatie, ontwikkeling van de verschillende regio’s die niet gelijk met elkaar oploopt en de aanwezigheid van de enorme kloof tussen arm en rijk. China zal de grootste economische macht van de wereld worden. Moet zich hier echter iemand over verbazen? Is dit nog voorpaginanieuws? Neen. China is veruit het grootste land ter wereld, tenminste gerekend naar het aantal inwoners dat het land herbergt. Echter dit numerieke overwicht op de rest van de wereld legt tevens een enorme druk op de economie van het land. Voeding en huisvesting spelen een grote rol in dit geheel. Daadwerkelijke machtuitoefening op het buitenland zal daarom nog wel even op zich laten wachten.
Amerikaanse beleidsadviseurs zien democratisering als het wondermiddel voor al de problemen die China moet zien te overwinnen om het predicaat wereldmacht te verkrijgen. Maar de historische voorbeelden in het recente verleden spreken hier echter boekdelen. De voormalige Sovjet-Unie, evenals Joegoslavië, hebben ons laten zien en ondervinden, dat democratisering leidt tot ondergang en dat op een uiterst desastreuze manier.

Democratisering zal daarom de Chinese staat verzwakken, waardoor het land in een negatieve spiraal terecht zal komen. Daarbij, heeft China überhaupt de aspiratie en de ambitie om een rol te spelen in bijvoorbeeld internationale conflicten? Neen. China mist de ideologische drijfveer, welke de Sovjet-Unie en zeker de Verenigde Staten wel hadden, en de laatste nog steeds heeft. De Verenigde Staten willen graag het centrum van internationale politiek in het gehele universum zijn. China is een regionale grootmacht, evenals Rusland. Het land heeft bovendien niet de ambitie om de internationale politiek te domineren.

Wat blijft er vervolgens over? Rusland, India? Neen. Rusland is weliswaar bezig zich te profileren als wereldmacht, maar dat is meer retorisch. Regionaal bezit Rusland de status van grootmacht. Echter globaal valt dit allemaal mee. Rusland dankt zijn huidige status aan de olie en aan Poetin. Olie is over 40 jaar, plus of min een X-aantal jaren, geschiedenis. Poetin heeft het perfecte gevoel gehad om de Russen weer hun eigenwaarde terug te geven en de nationalistische gedachte weer nieuw leven in te blazen. Russen zijn weer trots op hun land en dat geeft hoop en moed voor de toekomst. Hoop op het weer worden van een wereldmacht en moed om er aan te beginnen. Echter het blijft bij retoriek. Van een nieuwe Koude Oorlog is geen sprake, ook al wil de Russische politiek en de media ons anders doen geloven. Dat Rusland terug wil naar het zijn van een wereldmacht, welke herinnert aan vervlogen tijden, blijkt zeker uit het feit dat de verkiezing van de persoon die als belangrijk voor het land wordt geacht en die het meest tot de verbeelding spreekt, als uitslag Stalin heeft. Dit ondanks allerlei kunstgrepen van de Russische overheid om ons anders doen geloven.
Economisch is Rusland nooit een wereldmacht geweest, en zal dit ook nooit worden. Ooit was Rusland in de vorm van de Sovjet-Unie wel degelijk een militaire wereldmacht die grote delen van de wereld zijn macht kon opleggen. Echter dat zijn tijden die in de geschiedenis achter ons liggen.

De Verenigde Staten& nbsp;zijn de wereldmacht en zullen dit nog wel een tijd volhouden. Het zit de Amerikanen in de genen, in hun DNA. Amerikanen hebben de moraal om op die politieke, economische, financiële en militaire troon te blijven zitten. Either you are with us or against us. Amerika dicteert de wereldorde, de rest? Die volgt.& nbsp;& nbsp;& nbsp;& nbsp;

Gevaarlijke tijden voor de American Dream
door Wim Mak

Voor velen zijn de Verenigde Staten nog steeds het land van de onbegrensde mogelijkheden. Dit lijkt bijna een geloof. Wanneer er op gewezen wordt dat Amerika nu zowel financieel, economisch als sociaal in onbalans is geraakt, wordt tegengeworpen dat Amerika over een ongekende veerkracht beschikt. Maar heeft zij daarvoor nog wel de kracht?

Het feit dat het land na Vietnam zijn tweede verloren oorlog voert wordt genegeerd. De financiering van een op bedrog gebaseerde oorlog heeft geleid tot ontwrichtende overheidstekorten en een staatsschuld die nu voor een substantieel deel in handen is van o.a. Japan, China, het Verenigd Koninkrijk en olie producerende landen. Een land dat nauwelijks of geen besparingen kent en dat een tekort op de lopende rekening vertoont van 7% van het BNP. Een land dat op de pof leeft en waarvan de huidige voorzitter van de FED, Bernanke, als wetenschapper een artikel durfde te schrijven dat de wereld Amerika dankbaar moest zijn dat het zoveel consumeerde, omdat op die manier de rest van de wereld zijn spaaroverschot kon beleggen in Amerikaans overheidspapier. Een land dat toejuichte dat de vorige voorzitter van de FED, Greenspan, de wereld onderdompelde in een ongebreidelde geldcreatie (liquidity trap), waarmee hij twee manies tegelijk creëerde. De eerste (internetbubble), die hijzelf nota bene beschreef als één van ‘irrational exuberance’, klapte in 2001. De tweede (onroerend goed bubble), is nu geklapt en veroorzaakt een systeemcrisis van de financiële sector.
Het Amerikaanse systeem rust op twee pilaren: dominantie van het financiële systeem en militaire dominantie. Bij het komende herschrijven van Bretton Woods zullen de V.S.& nbsp;hun financiële dominantie verliezen. Een land dat haar macht dan alleen nog ontleent aan haar militaire dominantie kan gevaarlijk worden voor de wereldvrede.
De leer van 'de lange golf in de economie' beschrijft vier stadia van economische groei en contractie. Het voorjaar (expansion), de zomer (recession), het najaar (plateau) en de winter (depression). Opvallend is dat het voorjaar en het najaar gekenmerkt worden door langdurige opgaande aandelenbeurzen. De zomer en de winter daarentegen worden gekenmerkt door langdurige dalende aandelenbeurzen.

Wat in geopolitieke zin opvalt is dat alle zomers en winters eveneens gekenmerkt worden door oorlogen. Zo beleefde de zomer van 1907-1920 de Eerste Wereldoorlog, de winter van 1929-1949 de Tweede Wereldoorlog en de zomer van 1966-1982 de Vietnamese oorlog. Sinds 2000 is de wereld aangeland in de winter van de lange golf. Derhalve een gevaarlijke periode! Optimisten zeggen dat de oorlog in Afghanistan en de oorlog in Irak de oorlogen zijn van de huidige winter. Pessimisten daar en tegen denken dat het verval van de VS en de sociale gevolgen daarvan aanleiding vormen voor de VS om te zoeken naar een nieuwe buitenlandse vijand, die in een Derde Wereldoorlog kunnen ontketenen. Een oorlog die het einde van de Amerikaanse economische, financiële en militaire overmacht zou inluiden.

Er dreigt nog een ander gevaar: het verdwijnen van de democratie. In het geruchtmakende interview uit juli 2005 met de legendarische Julian Robertson (die de bijnaam heeft 'Never Been Wrong Robertson', omdat hij in de 53 jaar dat hij op Wall Street acteerde bijna alle beurscycli adequaat voorspelde) voorziet hij een volledige ineenstorting van de consumptie, de infrastructuur, het gezondheidssysteem etc. Zo verwacht hij bijvoorbeeld dat 20 miljoen Amerikanen hun huis zullen verliezen, waardoor de sociale structuur uiteen zal vallen. Robertson stelt vervolgens, dat het Koppel Bush-Cheney de VS heeft klaargemaakt voor de overgang van democratie naar het dictatorschap, welke noodzakelijk zal zijn om de komende voedsel en water opstanden te beteugelen. Dit sluit aan bij de politieke cyclus uit het boek ‘World Economic Development’ van de futuroloog Herman Kahn. Deze cyclus zou door Aristoteles zijn ontworpen en nog steeds gelden. Hierin verwordt Democratie tot Anarchie, welke daarna zal overgaan in Tirannie of& nbsp; Dictatorschap.

Als pessimist hoop je altijd dat je verwachtingen niet uit zullen komen. Toch dien je donkere scenario´s te doordenken. Zorgelijk is dat al het bovenstaande past in vele theorieën. Het is te hopen dat wij hier de verkeerde scenario’s te pakken hebben, anders is de American Dream ten einde.

Het einde van supermacht
door Michael Marcelis

Macht biedt een partij een positie waarmee rechtvaardigheid afgedwongen kan worden maar het is aannemelijk dat het vaker wordt ingezet voor eigen gewin. Op het gebied van internationale verhoudingen geeft macht enerzijds de mogelijkheid om regels en voorwaarden te dicteren en anderzijds de ruimte om overeenkomsten in bepaalde mate te kunnen overtreden zonder consequenties. Deze strategie is ook door de VS in hun positie als supermacht gebruikt om winst te realiseren voor hun eigen land. Sinds de aanvang van grootschalig internationaal handelsverkeer hebben een reeks van kleine voordelen geresulteerd in een betere economische groei dan die van hun handelspartners. Deze voordelen hebben geleid tot een relatief grote welvaart. Deze economische voorsprong is door de VS gedeeltelijk gebruikt om nieuwe middelen te ontwikkelen waarmee zij hun politieke, militaire en economische macht verder konden uitbreiden.

De afgelopen eeuw hebben de VS bewezen goed te zijn in het verzilveren van hun hegemonie. Hun supermacht is door de VS sinds de Tweede Wereldoorlog gebruikt om de groei van hun eigen economie gedeeltelijk door andere landen te laten bekostigen. Tot 1971 gaf de Overeenkomst van Bretton Woods de VS een voordeel van een 'vaste' wisselkoers omdat zij zich zelf niet hielden aan de beloofde koppeling met de goudwaarde. Dit eenzijdige voordeel zorgde ervoor dat de dollar lange tijd kunstmatig een hogere waarde behield. Kort na de formele beëindiging van de overeenkomst kreeg de dollar de officiële positie van reservevaluta van de wereld. Dit zorgde voor een groeiende vraag naar dollars door buitenlandse mogendheden, banken en bedrijven. Deze unieke rol voor de dollar zorgde tevens voor een grote vraag vanuit, veelal niet Westerse, zwarte markten en criminele circuits. Omdat hierdoor dollars direct aan het binnenlandse betalingsverkeer van de VS werden onttrokken gaf dit de VS lange tijd de mogelijkheid om grote hoeveelheden dollars te produceren zonder dat dit gestraft werd door een inflatie zoals bij andere landen het geval zou zijn geweest.

Het verminderen van de vraag naar de dollar als reservevaluta en internationaal betaalmiddel zal een negatief effect hebben op de groei van de economie van de VS. Het meest waarschijnlijke scenario hierbij is dat de VS toch zullen doorgaan met het vergroten van de hoeveelheid geld in de VS. Dit zal dit keer wel leiden tot inflatie maar als enige land ter wereld heeft de VS het grootste deel van hun buitenlandse schuld in hun eigen valuta. Voor hen zal het daarom profijtelijk zijn om een hoge inflatie toe te staan omdat zij hiermee hun buitenlandse schuldpositie evenredig verkleinen. Door tijdelijk een aantal protectionistische maatregelen door te voeren kunnen zij ervoor zorgen dat buitenlandse schuldeisers maar beperkt in staat zijn om hun dollars te gebruiken om bezittingen in de VS te verwerven.

Hierdoor zal er een einde komen aan de 'free ride' die de VS de afgelopen zestig jaar op basis van de dollar heeft genoten. Dit zal een grote druk leggen op de uitgaven van de VS en zij zullen hun politieke macht aanwenden om een groter deel van de kosten van hun militaire apparaat af te wentelen op de Verenigde Naties. De VS kunnen tevens verdere stappen ondernemen in de richting van een wereldregering of -munteenheid waarin de VS en de dollar opnieuw een belangrijke rol kan worden toebedeeld.

Afgezien van minimale afmetingen qua bevolking en territorium zijn de eigenschappen die nodig lijken te zijn voor een supermacht: een grote onafhankelijkheid, de beschikking hebben over een sterke militaire macht waarmee conflicten kunnen worden beslecht en als eenheid naar buiten kunnen treden. Omdat de VS het beste voldoen aan deze eisen zullen zij nog tientallen jaren de belangrijkste supermacht ter wereld zijn. Er zijn voorlopig geen andere kanshebbers die op korte termijn in gelijke mate aan deze criteria voldoen zoals de VS. Als de Europese Unie als eenheid naar buiten zou kunnen treden zouden zij de grootste kans maken om de positie van de VS als grootste supermacht op te volgen. Het is echter waarschijnlijker dat de versmelting van mogendheden tot economische blokken voortgaat en dat een grote wederzijdse afhankelijkheid voorkomt dat enige partij een vergelijkbare voorsprong op kan bouwen als de VS de afgelopen eeuw hebben gedaan. Dit betekent niet het einde van macht maar wel het einde van supermacht.

Tanende wereldmacht
Elmer Hogervorst

Blijven de VS een wereldmacht? Qua bevolkingsomvang zullen de VS een wereldmacht blijven. In elk ander opzicht zullen zij geen wereldmacht meer zijn. De geschiedenis laat zien dat wereldmachten komen en gaan: Spanje, Nederland en Groot-Brittannië gingen de VS voor. De opkomst en ondergang voltrekt zich steeds in twee fasen. Allereerst wordt een land in economisch opzicht een wereldmacht. Daarna ook militair. De militaire suprematie is vervolgens weer de oorzaak van de financiële en economische neergang. De militaire positie volgt.

In de zestiende eeuw ontdekten de Spanjaarden in Peru zilvermijnen. Spanje boorde daarmee een financiële goudmijn aan. Als wereldmacht leefden de Spanjaarden rond 1550 lange tijd in weelde. Totdat zij oorlog gingen voeren tegen Frankrijk, de Nederlanden en Groot-Brittannië. Nekkenbreker was de bouw van een ongelooflijk grote vloot, de Armada. Deze vloot bleek minder onoverwinnelijk dan gedacht. In 1597 ging Spanje failliet.

De rol van wereldmacht werd door de Nederlanden overgenomen. In 1602 werd de VOC opgericht. Aan het einde van de zeventiende eeuw was de macht van de Nederlanden maximaal. Oorlogen tegen Engeland en Frankrijk betekende rond 1713-1715 het bankroet en daarmee het einde van de Gouden Eeuw voor de Republiek.
De Britten traden in de voetsporen van Nederland. In de negentiende eeuw was Groot-Brittannië heer en meester. Vanaf 1870 zette de neergang in. Hoge uitgaven drukten op de economie. De Eerste Wereldoorlog leidde min of meer tot het faillissement van 'Brittannia'.

In het begin van de twintigste eeuw ontpopten de VS zich tot de nieuwe economische wereldmacht. Eerst na de bombardementen op Pearl Harbor werden de Amerikanen genoodzaakt om ook militair een positie op te bouwen. De Vietnamoorlog was financieel de eerste grote aderlating voor de Amerikanen. In plaats van bezuinigingen of verhoging van de belasting werd op 12 augustus 1971 besloten de goudstandaard los te laten. Dollars konden sindsdien onbeperkt bijgedrukt worden (zie grafiek) en aldus werd de oorlog gefinancierd. Sindsdien verloor ook de dollar in een rap tempo zijn waarde. Een dollar in 1950 is anno 2008 nog slechts 11 cent waard.

Begin van de jaren '80 van de vorige eeuw waren de VS nog altijd de grootste crediteur van de wereld. Sindsdien is het snel bergafwaarts gegaan met de financiële en economische status van de VS. Inmiddels zijn de VS de grootste debiteur van de wereld. Bij een jaarlijks nationaal inkomen van ongeveer $ 14.000 miljard is de schuldenlast van de overheid, particulieren en het bedrijfsleven opgelopen naar $ 53.000 miljard per eind 2007. Ook thans zijn het oorlogen (Irak, Afghanistan) die de VS de das om doen. Volgens www.costofwar.com belopen de kosten van de oorlog in Irak momenteel $ 566 miljard. Andere schattingen zeggen echter dat één biljoen dollar een juister getal is.

Het leven op de pof is ook bij particulieren gemeengoed. Creditcards zijn een fantastische uitvinding, zeker als je maandelijks maar 10% van een schuld hoeft te betalen. Veel Amerikanen hebben dan ook 5 of zelfs 10 creditcards. Volgens de National Debt Clock bedraagt de schuld per burger momenteel ruim $ 34.000. De spaarquote is negatief. Amerikanen sparen niet meer en hebben ook geen buffer om tegenslagen op te vangen. Een analist heeft wel eens uitgerekend dat alleen wanneer de Amerikanen de komende 125 jaar niet meer consumeren, zij in staat zullen zijn om hun schulden terug te betalen. Technisch zijn de VS dan ook failliet. Qua export zijn de VS niets anders dan een derdewereldland: enkel landbouwproducten en grondstoffen worden geëxporteerd. Hoogwaardige technologische producten worden alle geïmporteerd, vanuit Japan en China.

Blijven de VS een wereldmacht? Ja, qua bevolkingsomvang zeker. Economisch en militair zijn zij geen wereldmacht meer of houden zij binnen afzienbare tijd op dat te zijn.

Europa lost de VS af…
door W.Aslander

Wereldmachten komen en gaan; de VS zullen daar echt niet de 1e uitzondering op worden. Talloze landen en machten probeerden het, en Engeland was de laatste voordat de VS zich eenzijdig bevoordeelde d.m.v ‘Bretton Woods’. Aan de ‘American dream’ is nu met huizencrisis, hoge olieprijs, kredietcrisis en recessie een eind gekomen. De militaire façade vertoont inmiddels ook sleet door moeilijkheden in Irak en Afghanistan. Landen, waar menig wereldmacht zich al eerder op stuk beet! Waarom? Door te lage budgetten vanwege financiële problemen, zodat met te weinig manschappen en materieel is binnengevallen. Dit werd te laat ingezien zodat de ‘rekening’ zeer hoog is (buiten begroting of niet).

De uitholling van wereldmacht VS komt van binnen. Dat de dollar nu sterk is heeft te maken met tijdelijke vlucht uit zwakke valuta in groeilanden, en omdat de economie in Europa altijd tijdelijk achterloopt op die in de VS. Genoemde uitholling-overdwars ontstaat via de nu verdubbelde staatsschuld, het structurele handelstekort, structurele begrotingstekorten, enorme achterstanden op pensioengebied (‘201-K’ i.p.v 401), dramatische Medicare en Medicaid-tekorten, de straks onderuit keilende dollar en de ontzagwekkend geworden armoede. Nu onder de Republikeinen leeft 35% van de VS onder de armoedegrens; de VN omschreef de situatie in de grote steden als ‘Afrikaanse toestanden’. Met de kanttekeningen, dat ras doorslaggevend is bij inkomen, en hun levensverwachting op het niveau van ontwikkelingslanden ligt. Dit zal uiteindelijk ook het defensiebudget op de knieën dwingen; Amerika’s Halloween-pompoen is rot van binnen…

Europa daarentegen, zo betoogde ik al eind maart in mijn lezing voor de Rijks Universiteit Groningen, grenst binnen 1-2 decennia aan Rusland, de Arabische grenzen en heeft mogelijk Noord-Afrikaanse landen in de wachtkamer zitten vanwege hun grote verwevenheid met Europa. In 10 jaar zullen witte-vlekken-landen als Zwitserland, Noorwegen, Zweden, IJsland, GB en Denemarken deel uitmaken van de sterkere eurozone. Binnen 20 jaar zullen Europa en ook de eurozone veel verder zijn uitgebreid, de eerste met landen zoals Wit-Rusland, Oekraine, Balkanlanden, Baltische staten en Turkije. Zij zien nu hoeveel voordelen het heeft om een sterk financieel- en organisatorisch dak boven het hoofd te hebben. Politieke stabiliteit komt na economische stabiliteit! Laat Amerikanen maar smalend doen over de diversiteit in Europa, dat overleg en consensus lastiger zou maken. Hun baas maakte er een puinhoop van. En het was Europa, dat snel en hard ingreep tijdens de kredietcrisis en opvriezing van interbancaire pijpleidingen! Vergelijk dat met de ontluisterende Congres-ruzie over het reddingsplan, waarvan het doel alweer achterhaald is doordat men nu liever aandelen van banken en verzekeraars gaat kopen (á la Europa), dan die ‘toxic waste’ van hen over te nemen ! Militair zal het niet anders gaan, al zal dat in Europa nog wel even duren…

De echte val van de VS ontstaat door de verlaging van haar staatsschuld-creditrating, waardoor investeerders zich voor tienduizenden miljarden terugtrekken; iets wat ik voorzie richting 2015. De huidige crisis is een laatste stuiptrekking van een wanhopig aan haar wereldmacht-status vastklampend land. En: een Democraat na 4-11 zal de val verzachten/uitstellen, waar een Republikein de val versnelt/naar voren haalt. Amerika komt ten val, doordat het op veel te grote voet leeft door egoïstisch kortetermijnbeleid en valse (economische en strategische) dogmatiek. En: neemt Azië daarna het Europese stokje over, zoals in mijn RUG-lezing gesteld ? Die kans is groot, want wereldmachten komen en gaan…

& nbsp;