Daarnaast haalden zij de Britse investeerder Apax binnen, stopten de uitgever vol met schuld, terwijl PCM helemaal geen aandeelhouder nodig had om de strategie van het bedrijf te volbrengen. Dit blijkt uit het rapport dat de onderzoekers Willem Jan van Andel en Jean den Hoed op verzoek van de Ondernemingskamer (OK) hebben gedaan.

De journalistenvakbond NVJ en vakbond FNV Kiem hadden gevraagd om een onderzoek naar het beleid dat Apax en medeaandeelhouders de stichtingen SDM, SDV en SCP, hebben gevoerd. Deze combinatie van aandeelhouders heeft PCM in twee jaar tijd euro 300 mln gekost.

• Persbericht NVJ en FNV Kiem over PCM-Apax (Word)
• Persbericht Stichting Democratie en Media over PCM-Apax (Word)
• Persbericht Raad van Bestuur PCM inzake PCM-Apax (pdf)

Het volledige rapport (in pdf, max 5MB groot per deel) van Van Andel en den Hoed

Deel 1 (p. 1 tot en met 66)
Deel 2 (p. 67 tot en met 100)
Deel 3 (101 tot en met 128)
Deel 4 (129 tot en met 176)
Deel 5 (177 tot en met 226)
Deel 6 (227 tot en met 280)
Deel 7 (282 tot en met 300)
Deel 8 (301 tot en met 340)
Deel 9 (341 tot en met 373)

Eerder in het FD:

Gevangen in de slangenkuil& nbsp;16 februari 2008
De wurggreep van uitgeverij PCM& nbsp; 15 februari 2008
Aanpak durfkapitaal betwist& nbsp;11 januari 2008

De opdrachtgevers van het onderzoek, de vakbonden, hebben twee maanden de tijd om de OK te verzoeken een uitspraak te doen naar het wanbeleid. 'Het feit dat de ide& euml;le stichtingen hun investeringen hetzelfde vorm gaven als Apax, geeft te denken', zo stellen de onderzoekers. De stichtingen hebben juist tot doel de pluriformiteit in de media te bevorderen. Bij PCM, die drie grote dagbladen NRC, Volkskrant en Trouw uitgeeft, waren ze hard op weg de kranten in een slechtere positie te brengen.

Mateloos ge& euml;rgerd

Verder verwijzen de onderzoekers naar de rol van FNV-voorzitter Agnes Jongerius, die ten tijde van de transactie met Apax bestuurslid was van de stichting SDV. Zij heeft zich verschillende keren in de media 'mateloos ge& euml;rgerd aan private equity-clubs die uit waren op eigen gewin'. Hierdoor vragen de onderzoekers zich af of de stichtingen zich realiseren dat zij hebben geparticipeerd in een financieringsstructuur die 'discutabel is'.

PCM is na de verkoop van het Apax-belang aan de stichtingen achtergebleven met een restschuld van euro 100 mln. Om de balans weer in evenwicht te brengen, moet de uitgever verschillende onderdelen verkopen. Terwijl de uitgever voor de verkoop ruimte genoeg had om overnames te doen. Een nieuwe aandeelhouder was dan ook helemaal niet nodig, zo menen de onderzoekers.

Zelfstandig voorbestaan

Een zelfstandig voorbestaan is door echter nooit onderzocht. Daarbij kwam een 'essentieel verschil van inzicht' over de strategie tussen het bestuur en de stichting, waarna SDM 'het machtswoord' uitsprak en Apax binnenhaalde. De onderzoekers suggereren dat de stichtingen de winst die ze hebben gemaakt op de transactie, terugstort in de onderneming. Begin 2008 stortte SDM al euro 12 mln. Ook de commissarissen bij PCM vanuit SDM treden terug.

De Stichting Democratie en Media, grootaandeelhouder van PCM, laat in een reactie weten dat er al eerder, ook door de stichting is geconcludeerd dat het binnenhalen van Apax achteraf een onwenselijke beslissing was. 'Maar destijds werd de beslissing door alle betrokkenen gesteund.' Verder meldt de stichting dat er inmiddels een grotere afstand is tussen de aandeelhouders en het bestuur van PCM.

Wijsheid van vandaag

PCM zegt in een reactie dat 'de Apax-periode' de onderneming niet heeft gebracht wat er van tevoren werd verwacht. 'PCM zou dit, met de wijsheid van vandaag, nooit op dezelfde manier hebben gedaan.' PCM doet nu een aantal voorstellen om lessen te trekken. Het wil onder meer wijzigingen aanbrengen in de raad van commissarissen.