'Niemand van de SEC belde mij. Ik kreeg ook geen enkel boos telefoontje, wat ik wel had verwacht', vertelt Arvedlund over het artikel dat ze in 2001 in het beleggingsblad Barron's publiceerde. Daarin plaatste ze vraagtekens bij de onwaarschijnlijk consistente rendementen die Madoff - een ietwat mysterieuze superster in de beleggingswereld - jaar na jaar produceerde. Experts in zijn zogenaamde beleggingsstrategie slaagden er niet in de rendementen te reproduceren. Toen Arvedlund Madoff eindelijk aan de lijn kreeg, verklaarde hij ontspannen dat zijn strategie geheim was en dat de experts hun job niet goed deden.

Piramide

En dus kon Madoff nog zeven jaar langer zijn frauduleuze piramidesysteem voeden met het geld van nieuwe argeloze beleggers en daarmee zijn bestaande beleggingsklanten vergoeden. Arvedlund was niet de enige die onraad rook. De bekendste klokkenluider was Harry Markopolos, die de SEC meermaals gedetailleerde studies bezorgde met de boodschap dat Madoff een fraudeur was. Zonder resultaat. Uiteindelijk praatte Madoff zichzelf aan de galg door zijn fraude van $ 65 mrd op te biechten aan zijn twee zoons.

Dat Madoff al die jaren ongestoord zijn gang kon gaan, blijft een van de meest verbazende elementen van de hele affaire. Vorige week bleek uit een intern onderzoeksrapport van de SEC hoe de toezichthouder meerdere kansen heeft laten liggen om Madoff aan te pakken. Arvedlund is in haar boek niet mals voor de SEC, die ze onder andere incompetentie en vriendjespolitiek verwijt.

'Schitterende kerel'

Binnen de SEC werd altijd vol bewondering over Madoff gesproken als een 'schitterende kerel'. Madoff dankte die reputatie aan zijn revolutionaire elektronische makelaarsactiviteit voor het verhandelen van effecten. Dit was Madoffs eerste - en legale - business, en het gaf hem de nodige geloofwaardigheid. Hij hielp daarmee de wens van de SEC waarmaken om meer concurrentie te cre& euml;ren op de aandelenmarkt. Zijn relatie met de dankbare toezichthouder werd vanaf de jaren zeventig dan ook 'warm'. Jonge advocaten die bij de SEC begonnen, kregen zelfs les van Madoff over hoe Wall Street werkt en wat fair is, schrijft Arvedlund. Voor de SEC waren de verdachtmakingen tegen de gerespecteerde Madoff dan ook bijna heiligschennis.

Een van de bizarre gemiste kansen kwam in 1992, toen de SEC het illegale beleggingsfonds van Frank Avellino en Michael Bienes opdoekte. Het duo werkte in het accountantskantoor van Madoffs schoonvader Sol Alpern, die veel van zijn kennissen met hun spaargeld naar zijn schoonzoon stuurde. Ook Avellino en Bienes fungeerden als goedbetaalde fondsenwervers voor Madoff. Ze wekten echter achterdocht toen ze effecten uitgaven die een rendement tot 20% beloofden. De SEC beval hun het geld terug te geven aan beleggers, maar deed vreemd genoeg geen onderzoek naar Madoff, die de uiteindelijke bestemming was van al dat geld.

Vragen

Wat moet er veranderen bij de SEC om blunders als die rond Madoff te voorkomen?

Erin Arvedlund: 'Er werken te veel advocaten bij de SEC. De SEC heeft mensen nodig die op Wall Street gewerkt hebben. Zij kunnen helpen om fraudeurs als Madoff uit te roeien.'

Hoe is Madoff erin geslaagd om zoveel beleggers jarenlang te misleiden en zelfs een enorme loyaliteit bij hen af te dwingen?

'Er zijn verschillende redenen. Madoff presenteerde zijn fonds bijna als het tegengestelde van een piramideconstructie. Hij beloofde geen spectaculaire rendementen: 10 tot 12% per jaar, al was het helemaal in het begin wel 20%. Voor Joodse beleggers - die voorzichtig zijn - gold Madoff als het tegenovergestelde van risico, vertelde een belegger me. Het vertrouwen in hem was zo groot dat veel mannen hun vrouw vertelden om na hun dood nooit de Madoff-belegging te verkopen.'

'Daarnaast speelt de na& iuml;viteit van beleggers mee. Je hebt verstandige mensen die weinig kennen van financi& euml;n. Anderen waren indirect - en vaak zonder het zelf te weten - klant via de 'feeder funds' die bij Madoff belegden. Tot slot speelt ook hebzucht een rol. Sommige beleggers wisten dat het te mooi was om waar te zijn, maar ze geloofden dat ze konden blijven profiteren van zijn bedrog.'

Hoewel Madoff intussen veroordeeld is, moet er nog veel verklaard worden. Zo beweert hij alleen gehandeld te hebben. Vorige maand bekende Madoffs rechterhand Frank DiPascali geholpen te helpen bij de fraude. Denkt u dat er nog medeplichtigen zijn?

'Er waren nog meer mensen betrokken bij de fraude. DiPascali verwees in zijn schuldbekentenis trouwens naar andere medeplichtigen, zonder namen te noemen. Ik verwacht dat Madoffs broer Peter als een de volgende in beschuldiging gesteld zal worden. Als directeur en compliance officer stuurde hij valse informatie naar de SEC. Voor Ruth, de vrouw van Bernard Madoff die bij de boekhouding hielp, is er onvoldoende bewijs om maar in beschuldiging te stellen. Maar ze riskeert wel burgerlijke rechtszaken voor de schadeloosstelling van gedupeerde beleggers.'

Een ander vraagteken is wanneer Madoff met zijn fraude startte. U schrijft dat zijn beleggingsfonds al van bij de start in de jaren 60 waarschijnlijk frauduleus was. Waarom denkt U dat?

'Vanaf het begin al beloofde Madoff klanten rendementen tot 20%. Niemand kan in fluctuerende markten dergelijke consistente rendementen leveren. Ik heb geen concrete bewijzen, al bevestigde DiPascali in zijn bekentenis mijn vermoeden: hij zei dat de hele operatie van bij de start een bed

'Too Good To Be True, the rise and fall of Bernie Madoff', Erin Arvedlund, uitgever Penguin Group, ISBN 9781591842873