Mate van afdwingbaarheid is heikel punt in nieuwe strategie

Martin Visser

Brussel

De Europese Commissie beperkt de nieuwe langetermijnstrategie voor de Europese economie tot vijf doelstellingen. Die hebben betrekking op innovatie, duurzaamheid en werkgelegenheid. Dat blijkt uit een conceptversie van het voorstel dat de Commissie woensdag zal presenteren.

De nieuwe strategie, die 'Europa 2020' heet, is de opvolger van de Lissabonstrategie. Die is overeengekomen in 2000 en gold voor tien jaar. Eind 2004 concludeerde een kritische commissie onder leiding van oud-premier Wim Kok echter dat er veel te veel doelen waren gesteld en dat de strategie te vrijblijvend was.

Voorzitter José Barroso van de Europese Commissie dikt de tientallen Lissabondoelen in tot vijf stuks: de arbeidsparticipatie moet omhoog van 69% nu naar 75%, de investeringen in onderzoek en innovatie moeten opgekrikt worden van 2,9% van het bruto binnenlands product naar 4%. Ook de klimaatdoelstelling van een reductie van CO2-uitstoot met 20% staat in de nieuwe strategie. Voorts moet het aandeel vroegtijdige schoolverlaters omlaag van 15% naar 10% en moet het aantal mensen dat onder de armoedegrens leeft met een kwart omlaag.

De Lissabondoelen zijn niet gehaald, hoewel Barroso tot het einde toe daarover optimistisch bleef. Zo had de arbeidsparticipatie inmiddels 70% moeten zijn en zouden de investeringen in onderzoek 3% moeten bedragen. Bijna geen enkel EU-land kon deze doelen halen. De economische crisis deed de strategie definitief de das om.

Barroso heeft het eerdere hoogdravende doel om de meest dynamische en concurrerende kenniseconomie ter wereld te zijn inleverd voor 'een slimme, duurzame en breed gedeelde groei', waarbij dat laatste slaat op een hoge werkgelegenheid waarbij veel mensen mee kunnen in het arbeidsproces.

De grote vraag is hoe dwingend de nieuwe doelen worden. Barroso wil de nieuwe strategie koppelen aan het Stabiliteits- en groeipact. Hij wil de economische strategie overigens niet aan het pact toevoegen, zoals sommige lidstaten wel hebben gesuggereerd. Hiermee voldoet hij aan de wens van voorzitter Herman van Rompuy van de Europese Raad. Ook Nederland heeft er steeds voor gepleit het stabiliteitspact niet met sociaaleconomische doelen uit te breiden.

De koppeling betekent wel dat lidstaten straks niet alleen budgettaire plannen moeten indienen, maar ook sociaaleconomische. Als die laatste niet in lijn zijn met de nieuwe strategie voor 2020, dan kunnen Commissie en lidstaten ingrijpen. Hoe ver dat ingrijpen kan gaan, is nog onduidelijk. Formeel kan de Commissie niet verdergaan dan een waarschuwing. Maar nu al is in het geval van de Griekse crisis te zien hoe dwingend Brussel kan zijn tegenover een lidstaat.

In het Europees Parlement bereiden christendemocraten, sociaaldemocraten en liberalen een resolutie voor die volgende week in stemming moet worden gebracht. 'Die resolutie moet de Commissie een steun in de rug geven', zegt CDA-Europarlementariër Corien Wortmann-Kool. 'Vorige week was Van Rompuy in het Parlement en ik vond dat zijn plannen voor de nieuwe EU 2020-strategie nog veel te vrijblijvend zijn. Hij wil dat lidstaten onderling elkaar afrekenen op de doelen, maar daar zou juist de Commissie een rol in moeten spelen.'

Wortmann ziet een link met het Stabiliteitspact wel zitten, al laat ze nog in het midden op welke manier lidstaten gedwongen kunnen worden om de nieuwe langetermijndoelen te gaan halen. 'Daarvoor wacht ik eerst het voorstel van de Commissie af.' Ze erkent dat de drie grote politieke stromingen in het Parlement het onderling ook niet eens zijn. 'De socialisten willen sociale doelen aan het Stabiliteitspact koppelen en de liberalen willen een economische regering van Europa. Dat is niet onze lijn.'

De liberale voorman Guy Verhofstadt heeft begin dit jaar al gepleit voor coördinatie van economisch beleid in de lidstaten. 'De Commissie moet de bevoegdheid hebben om iedere nationale maatregel te onderzoeken en beslissen of deze voldoet aan de criteria van de nieuwe Lissabonagenda', zo schreef Verhofstadt in een voorstel voor een nieuwe aanpak.

Sommige lidstaten, zoals Frankrijk, zien wel wat in een Europese economische regering, maar zij zien dat vooral als een taak van de regeringsleiders en niet van de Commissie.

'De ideeën van Van Rompuy voor een nieuwe economische strategie zijn nog veel te vrijblijvend'