'Het is geen kat in het bakkie, en dat zou ook heel gek zijn na de uitslag van woensdag', zegt afdelingsvoorzitter Hans Janssen van het CDA in Noord-Brabant over het lijsttrekkerschap van Balkenende bij de verkiezingen op 9 juni.

Janssen benadrukt dat het partijbestuur Balkenende heeft voorgedragen als nummer één, maar dat de leden daarover beslissen. 'De discussies zullen gaan over de perikelen in Den Haag, want die hebben ons niet geholpen bij de raadsverkiezingen.'

De afdelingsvoorzitter vindt het te vroeg voor conclusies. De geluiden die hij hoort van zijn leden variëren van: 'Balkenende is een vechter, die komt terug'; tot: 'Moet dat nou weer, is dit alles?'

Net als in Noord-Brabant is in Limburg de schade beperkt gebleven, vertelt Dieudone Akkermans. 'We moeten zorgen voor aansluiting bij jongere kiezers', is de eerste analyse van de Limburgse afdelingsvoorzitter. 'Het Balkenende-effect op de jeugd is uitgewerkt.'

De oplossing voor Limburg is een prominente plek voor streekgenoot Camiel Eurlings op de kieslijst. 'Eurlings moet bij de eerste drie staan', aldus Akkermans. De beslissing om meteen na de val van het kabinet Balkenende voor te dragen als lijsttrekker, betreurt hij niet. 'Iedereen prees onze slagkracht. Je moet consequent zijn en niet terugkomen van een eenmaal genomen besluit.' De landelijke nummer één legt in Limburg overigens weinig gewicht in de schaal, aldus Akkermans: 'Voor ons is Camiel dé lijsttrekker.'

Een oud-CDA-minister zegt zeker te weten dat de partij met Balkenende geen goed verkiezingsresultaat behaalt. 'Maar nu nog van paard wisselen is ook erg risicovol', vindt hij. De strategie van de partij om in te zetten op wie de premier wordt, Balkenende of Bos, noemt hij 'een raar spel'. 'Dat is logisch als je twee grote partijen hebt, maar niet als je met zijn vieren een coalitie moet vormen.'

Volgens Arie Oostlander, directeur van het Wetenschappelijk Instituut van het CDA toen Balkenende daar werkte, moet het CDA geen partij worden 'die haar leiders weggooit'. Maar ook geen partij 'die flikflooit met mensen die zeggen: ben ik mijn broeders hoeder?'

Oostlander wijt het verlies aan thuisblijvers die vinden dat het CDA geen principiële koers vaart ten opzichte van onder anderen Geert Wilders. 'Waarom moeten we de hoofddoekenman steeds prijzen, omdat hij sommige problemen zogenaamd goed ziet?'

De Tweede Kamerfractie kwam gisteren bijeen om stoom af te blazen. De leden deden verslag van de stemming die zij woensdagavond proefden op hun thuisbases. Dat varieerde van 'chagrijn, verdriet en teleurstelling tot boosheid', zegt een aanwezige. Den Haag was op het hart gedrukt tot 3 maart voor rust in de tent te zorgen. Zeker na de raadsverkiezingen in 2006. De afstraffing die lokale bestuurders toen kregen, werd toegeschreven aan de impopulaire hervormingsmaatregelen van Balkenende 2. Deze keer is de noeste arbeid verknald door de val van het kabinet, is het sentiment bij de partijbasis.