Ook betalen lokale overheden de prijs voor de oplopende werkloosheid. Dat is een gevolg van de de kabinetsafspraak dat de eerste aanwas in bijstandsuitkeringen voor eigen risico van de gemeentebegroting is.

Dat blijkt uit het vandaag te verschijnen rapport van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo) in opdracht van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Het onderzoek is verricht onder 174 van in totaal 473 gemeenten. Het grootste deel van de financiële tegenslag concentreert zich bij de grote gemeenten.

Lees hier het rapport over de financiële gevolgen van de recessie voor gemeenten

De miljardenstrop —& nbsp;euro 1,8 mrd in 2008 en euro1,3 mrd in 2010 — komt bovenop een dreigende miljardenkorting die gemeenten boven het hoofd hangt als het Rijk gaat bezuinigen. Volgens hoogleraar gemeentefinanciën Arno Korsten is de recessiestrop nog maar het begin van het financiële leed dat nog op gemeenten afkomt.

De rijksoverheid moet fors bezuinigen om een begrotingstekort van ruim euro 36 mrd te dempen. Twintig ambtelijke werkgroepen rapporteren op 1 april hoe een nieuwe regering dit probleem kan oplossen. Mogelijk zit daar ook een fikse korting op het Gemeentefonds bij. Gemeenten ontvangen jaarlijks grofweg euro 15 mrd van het Rijk uit het Gemeentefonds. De werkgroepen moeten minstens één voorstel doen om uitgaven met eenvijfde te snoeien. Dat zou voor gemeenten euro 3 mrd betekenen.

Munitie
Koepelorganisatie VNG ziet in het rapport munitie om gemeenten te ontzien in deze zogeheten heroverwegingsoperatie. ‘Dat de gemeenten er in twee jaar euro 3 mrd op achteruit zijn gegaan is veel’, zegt VNG-topman Ralph Pans. ‘Temeer als je ziet dat gemeenten voor euro 1 mrd aan investeringen naar voren hebben gehaald. Het spreekt voor zich dat wij deze resultaten meenemen in onze onderhandelingen met het kabinet over de financiële vooruitzichten van de gemeenten.’

Oplossingen
In tegenstelling tot de Rijksoverheid mogen gemeenten geen tekort op de begroting hebben. Gemeenten staan daarmee voor een zware opgave omdat een impulsieve economische groei nog op zich laat wachten en een groot deel van de uitgaven meerjarig vastligt.

Op korte termijn kunnen gemeenten niet veel doen aan de financiële tegenvallers, erkent Coelo-onderzoeker Ton Jacobs. ‘In het uiterste geval kunnen ze hun financiële reserves inzetten en hopen dat de economie de komende jaren weer aantrekt’, zegt Jacobs. ‘Bijna alle gemeenten bereiden zich voor op minder inkomsten van het Rijk. Op een gegeven moment ontkomen ze er niet aan om hun taken uit te voeren met minder ambtenaren of hun voorzieningenniveau in te krimpen.’

Volgens hoogleraar Korsten wordt het tijd dat gemeentebestuurders ‘radicaler kijken naar overbodig beleid zoals bemoeienissen met de arbeidsmarkt, de zorg en voetbalstadions’. Verhoging van belastinginkomsten zoals rioolheffingen acht hij maar beperkt mogelijk. Hij oppert dat gemeenten ambtenaren delen.