‘Er wordt nu met werknemers omgegaan alsof we leven in de tijd van de industriële revolutie’, zegt organisatieadviseur Tjip de Jong. Hij promoveert vandaag op dit onderwerp aan de Universiteit Twente. ‘In de meeste organisaties worden werknemers afgerekend op hun output. Maar wat het management niet doorheeft, is dat de samenleving verandert, en daardoor organisaties ook.’

De kunst is volgens De Jong om netwerken te ontdekken onder werknemers en die ten volle voor innovatie in te zetten. De Jong deed vier jaar onderzoek naar veranderingen en innovaties in netwerken in veertig bedrijven. Nu worden veranderingen in organisaties vrijwel altijd vanuit de top naar niveaus daaronder opgelegd. ‘Uitrollen is platwalsen’, zegt De Jong. ‘Het is slimmer om bestaande netwerken die zich bezighouden met het vraagstuk in te zetten voor vernieuwing dan steeds maar projecten op te starten die op niets uitlopen.’

Handen aan de ploeg

De boodschap is helder: de directiekamers kunnen leeg, want de manager moet de vloer op. En dan niet om rond te lopen, maar om te netwerken. ‘Door met mensen te praten, zelf ook de handen aan de ploeg te slaan, weet je als manager wat er speelt en ziet de manager waar mensen goed in zijn. Zijn werk wordt meer dienend naar de werknemers toe.’ En dat houdt in: werknemers enthousiasmeren en ondersteunen bij hun projecten. ‘De vraag “hoe kan ik je helpen” moet tot het standaardrepertoire behoren’, aldus de organisatiedeskundige.

Ook de opleidingsbudgetten, goed voor honderden miljoenen euro’s, kunnen bespaard worden. ‘De leeroverdracht van externe cursussen is schokkend laag, zo’n 20%’, zegt De Jong. ‘ Leren vindt plaats op de werkvloer, via een collega die je bij de arm neemt of gewoon door vallen en opstaan.’ De conclusie: bedrijven kunnen dat leren beter in het eigen bedrijf organiseren. Tenzij ze hun werknemers natuurlijk een verzetje willen bieden in dat hotel op de hei.’

Sociale bekwaamheden

Maar hoe is het leren dan te organiseren? ‘Als er een vernieuwing tot stand moet komen, kies dan een persoon uit die zich aan het project wil verbinden. Laat deze zelf weer mensen uitzoeken om dat project mee uit te voeren. In deze teams gebeurt het.’ Wat de organisatiedeskundige zag was dat innovaties sneller tot stand komen. ‘Nu zie je bij vergaderingen dat iedereen een beetje met zijn Blackberry speelt om de tijd te doden. Maar dat is dan voorbij. Daarbij denk ik dat de tijd is gekomen, want hoe komen we anders uit deze crisis?’, vraag De Jong zich retorisch af.

Sociale bekwaamheden zijn in de ‘netwerk’-situatie dus onontbeerlijk. Waar veel managers inmiddels wel geleerd hebben om eerst te vragen ‘hoe gaat het’, zal de manager nu echt oprecht moeten luisteren, reflecteren op iemands persoonlijke ontwikkeling en de juiste vraag stellen.

Vechters

Maar hoe ontdek je deze netwerken? Letten wie er bij elkaar zit bij de lunch? ‘Dat is een mogelijkheid, en probeer te zien waar de dingen gebeuren’, zegt De Jong. In traditionele organisaties komen vaak de vechters omhoog. De anderen hebben ook kwaliteiten, die nu niet aangesproken worden. Maar hoe dan te voorkomen dat mensen worden buitengesloten. De Jong erkent dat deze manier van werken een harde kant heeft. ‘Het zal er dus op aankomen om binnen bedrijven energie van mensen aan te boren en die te verbinden aan organisatiedoelen. Als dat niet lukt, kun je beter ergens anders terecht.’

Als je dit niet doet als bedrijf, wat dan? Volgens de organisatieadviseur wordt het bedrijf dan ingehaald door bedrijven die het wel doen. Die bedrijven zijn dan volgens De Jong bovendien niet meer aantrekkelijk voor high potentials. ‘Die willen een werkomgeving die bestaat uit constante verbetering, leren en ontwikkeling. Innovatie najagen gaat samen met persoonlijke ontwikkeling. Daar wil je bij zijn, als young professional.’

Netwerken

Dat een MBA (Master of Business Administration) voor elke manager een must lijkt te zijn, komt volgens De Jong niet doordat daar zoveel kennis wordt opgedaan met betrekking tot organisaties. ‘Iedereen doet dat, niet zozeer vanwege de kennis, maar omdat je dan in een netwerk komt. En dat is belangrijk voor de carrière.’ Nu dus nog toepassen in het hele bedrijf met eigen mensen.