Ingenieur Miriam Luizink, commercieel directeur van Mesa+ - het onderzoeksinstituut voor nanotechnologie van de Universiteit Twente (UT) - beantwoordt die vraag bevestigend.

'Onder de paraplu van Mesa+ zijn al circa veertig ondernemingen gestart. Van die bedrijven is er niet een omgevallen, terwijl ze wel hun eigen broek moesten ophouden', vertelt Luizink. De bedrijven hebben gemiddeld vijftien werknemers op hoog kennisniveau in dienst. 'In totaal werken er zo'n 500 mensen. De gezamenlijke omzet wordt geschat op euro 50 mln.'

Mesa+ is dus niet alleen een vooraanstaand instituut met 28 onderzoeksgroepen, maar ook de kraamkamer voor nieuwe ondernemingen. 'We hebben hier gemiddeld driemaal per jaar studenten die tijdens hun studie of promotieonderzoek ideeën ontwikkelen voor nieuwe producten', vertelt Luizink. 'Het instituut kent een klimaat dat studenten stimuleert wetenschappelijke onderzoeksresultaten om te zetten in te commercialiseren producten.'

In de beginjaren van de nanotechnologie zag de UT al economische perspectieven, weet Luizink. 'We besloten de vorming van spin-offs te stimuleren. We hebben nu een programma dat starters in zeven stappen naar het ondernemerschap leidt. Gezien het aantal levensvatbare spin-offs is dat beleid succesvol gebleken.'

Voortbouwend op het succes van de afgelopen tien jaar, wil Mesa+ de groei van de ondernemingen versnellen en de schaal van de productie vergroten. Bij geavanceerde technologieën is de kapitaalbehoefte groot. Test- en productieapparatuur is kostbaar. Maar voor een startende ondernemer die nog geen omzet kan maken, zijn de investeringen vaak niet op te brengen. 'Wachten op private investeerders was geen optie voor ons. We besloten zelf een productiefaciliteit op te zetten, waar bedrijven naar behoefte gebruik van kunnen maken', zo vertelt Luizink. Om die reden begon de Universiteit Twente in 2008 de High Tech Factory, met apparatuur voor tests, productie, assemblage en verpakken. 'Op dit moment maken al ondernemingen op het gebied van medische technologie, farmaceutica en voedingsmiddelen gebruik van de NanoLab-cleanroom van Mesa+.'

Dit jaar zet Mesa+ twee volgende stappen bij het stimuleren van de doorgroei van nanotechnologiebedrijven. Op 1 juni start het High Tech Fund, een financieringsfaciliteit voor bedrijven die willen investeren in productieapparatuur, maar daar zelf niet de middelen voor hebben.

Luizink: 'Zij kunnen het fonds vragen de benodigde apparatuur te financieren. Het High Tech Fund stelt de benodigde apparatuur op leasebasis ter beschikking van de aanvrager. Op deze manier worden bedrijven in een doorgroeifase niet belemmerd door kapitaaltekort en kunnen ze beschikken over de vereiste apparatuur. Naar schatting zijn er bij aanvang vijftien bedrijven die in aanmerking komen voor een groeispurt.'

De middelen voor het High Tech Fund, euro 9 mln, zijn afkomstig van het ministerie van Economische Zaken, de provincie Overijssel en de Regio Twente - een samenwerkingsverband van de veertien Twentse gemeenten. Er worden drie aanbestedingsprocedures (tenders) uitgeschreven. De eerste tender, waarvoor euro 3 mln beschikbaar is, opent op 1 juni 2010. Luizink hoopt dat die eerste euro 3 mln veel te weinig blijkt te zijn, maar ze rekent er niet op. 'Het concept van het High Tech Fund is voor starters onbekend. Ik verwacht dat de tweede tender van oktober meer zal worden benut.'

Dankzij het High Tech Fund hoeven bedrijven niet te investeren in apparatuur die ze wel nodig hebben, maar niet kunnen kopen omdat hun productieomvang nog klein is. Ook worden ze niet geconfronteerd met de onrendabele top van investeringen, terwijl ze wel over 'state of the art'-apparatuur kunnen beschikken. Omdat de inkomsten uit de leaseopbrengsten terugvloeien naar het fonds, is er een constante geldpot beschikbaar. Voor geldschieters levert dit een maatschappelijk rendement op: zeer hoogwaardige economische activiteit met een groeipotentieel en werkgelegenheid.

Mesa+ wil de groei ook stimuleren door nieuwe productieruimten aan te bieden. De huidige R& amp;D-faciliteiten voor de 500 medewerkers uit de 28 onderzoeksgroepen van Mesa+ worden verplaatst naar een nieuwe locatie op de campus van de Universiteit Twente. Het bestaande gebouw wordt herontwikkeld tot een productielocatie met een technische infrastructuur die is afgestemd op het werk in nanotechnologie, waaronder een cleanroom van 1200 m2.

Het concept van de High Tech Factory is gebaseerd op een open innovatieklimaat. Omdat alle ondernemers min of meer dezelfde (wetenschappelijke) kennisachtergrond en een gemeenschappelijke cultuur hebben, zijn er sterke onderlinge banden, die het open innovatieklimaat bevorderen. Luizink: 'Iedereen weet dat hij of zij met iets unieks bezig is. Maar iedereen weet ook dat, wanneer je in de wereld voorop wilt blijven lopen, je als ondernemer gebaat bent bij een open klimaat. Uitwisseling van kennis tussen ondernemers en het gebruikmaken van elkaars kwaliteiten gebeurt hier bij uitstek.'

In de loop van de jaren is de mentaliteit veranderd. In de beginjaren lag de nadruk vooral op het ontwikkelen van toepassingen van nanotechnologie. 'Wetenschappelijk onderzoek staat voorop, maar bij de ontwikkeling wordt er vrijwel vanaf het begin ook gedacht aan het eindproduct en de praktische aspecten, zoals het commercialiseren van het eindproduct', zegt Luizink. 'Met het Mesa+ High Tech Fund dragen we bij aan de economische en technologische ontwikkeling; niet alleen in de regio, maar in geheel Nederland.'

High Tech Fund

zelf nog niet kunnen aanschaffen

De 1200 m2 grote cleanroom van onderzoeksinstituut Mesa+ op de campus van Universiteit Twente.

Kans private equity

De economische potentie van nanotechnologie is groot. Onderzoeksbureau RNCOS schatte vorig jaar de mondiale omzet van nanoproducten in 2013 op $ 1600 mrd. Een deel van die omzet wordt gerealiseerd door bedrijfjes die nu nog in de start-upfase zitten. Die hebben kapitaal nodig voor productontwikkeling en groei. Kapitaalbehoefte is er ook bij bedrijven die vanuit Mesa+ ontstonden. Door de crisis lopen banken niet voorop. Voor private-equityfondsen die een langere investeringshorizon hanteren, kunnen de start-ups interessant zijn. Van de veertig spin-offbedrijven in Twente viel er niet een om. De helft van de starters laat een stabiele omzetgroei van 40% zien. Misschien is private equity nog onbekend met de mogelijkheden van nanotechnologie. Een ritje naar Enschede kan helpen.