Het akkoord dat werknemers en werknemers vrijdag presenteerden, valt in twee delen uiteen. Het meest concrete voorstel is dat van de AOW-leeftijd, die in 2020 naar 66 gaat als het nieuwe kabinet het overneemt.

Het andere deel betreft de bedrijfspensioenen, waarvoor ruim 90% van de werknemers in 600 pensioenfondsen verplicht spaart. Net als bij de AOW wordt ook deze voorziening door de vergrijzing onbetaalbaar, slechte beursrendementen verergeren de zaak.

Meer risico

Een oplossing hiervoor wordt pas volgend jaar uitgewerkt, maar de contouren daarvan worden al duidelijk: pensioenspaarders gaan aanmerkelijk meer risico lopen, bedrijven veel minder.

Alle varianten die in het akkoord worden genoemd, leiden ertoe dat de pensioendeelnemers in de toekomst minder zeker zullen zijn over de hoogte van hun uitkering. Nu krijgen ze een minimumgarantie. De toezichthouder ziet streng toe op het naleven van deze toezegging, die enkel in uiterste gevallen kan worden verlaagd. Daarboven wordt in goede tijden ook nog indexatie verleend, zodat als alles volgens plan verloopt het pensioen tot 70% van het laatste salaris kan oplopen.

Minimumgarantie vervalt

In de toekomst wordt dat anders. De minimumgarantie vervalt. Dalen de beursresultaten van het pensioenfonds, dan zakken de pensioenaanspraken ook. En worden mensen ouder, dan moet er eenvoudig langer worden gewerkt. In 2020 wordt daartoe de eerste stap gezet, met het verhogen van de pensioenleeftijd naar 66.

Een directe koppeling tussen de zuurverdiende pensioenrechten aan de beurskoersen en de levensverwachting is door de pleitbezorgers van het collectieve stelsel altijd verafschuwd. In het huidige systeem worden schommelingen onderling verrekend door de verschillende generaties. Slechte en goede tijden op de beurzen wisselen elkaar af. Als het even tegenzit, hoef je niet meteen je aandelen te verkopen en in de pensioenrechten te snijden, zo was steeds het idee. Het variëren van de premie zorgde voor een veiligheidsklep.

Rek is eruit

Dat systeem wordt nu door de sociale partners verlaten. De pensioenpotten zijn kwetsbaar en het aantal jongeren wordt zo klein ten opzichte van het aantal ouderen dat het verhogen van de premie weinig meer uithaalt. Ook bij de bedrijven is de rek eruit. Volledig beleggen in obligaties drukt de risico's, maar maakt pensioenen op de lange termijn duur. Liever kiezen de sociale partners ervoor dat de garanties worden losgelaten, maar fondsen in aandelen kunnen blijven beleggen.

Het nieuwe stelsel, dat in 2012 moet ingaan, lijkt verdacht veel op dat van individuele levensverzekeringen. De premie-inleg is dan stabiel, maar de hoogte van het pensioen wordt uiterst onzeker. Vakbondsafgevaardigden in de pensioenfondsbesturen deden altijd smalend over dergelijke producten, omdat ze geen greintje solidariteit bevatten. Een alternatief hebben ze nu niet meer.