Een 'dash for gas' kan het gevolg zijn, beschrijven onderzoekers van adviesbureau Booz & amp; Company in 'The next cycle: Gas markets beyond the recession'. Dat rapport verschijnt vandaag. De onderzoekers menen dat de gasmarkt tijdens de economische crisis ongekend is veranderd. 'Nu de economie weer aantrekt, is de vraag relevant of de markt structureel anders blijft, of snel weer als vanouds wordt', stelt gasspecialist Robert Oushoorn.

Kortweg: blijft de macht bij de kopers, of schuift die al snel weer terug naar de gasverkopers? Die laatsten deelden sinds jaar en dag de lakens uit. Dat kon omdat er altijd meer vraag dan aanbod was.

Vraag naar gas sterk afgenomen

Door de recessie is de vraag naar gas sterk afgenomen. Een wereldwijde terugval op deze schaal is sinds begin jaren zestig niet voorgekomen. Tegelijk kwam er veel nieuwe productiecapaciteit gereed en heeft de winning van zogenoemd onconventioneel gas in de VS een sterke vlucht genomen. Het land is in korte tijd praktisch zelfvoorzienend geworden. De Amerikanen hebben daardoor maar beperkte interesse in de aanvoer van duurder vloeibaar gas (lng).

Vooral producenten in het Midden-Oosten hebben de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in lng. Zij hoopten dat te kunnen verschepen naar de VS. Maar daar hebben ze het niet nodig. Dus komt het in toenemende mate naar Europa.

Kortetermijndagprijs aardgas

De toevloed van lng drukt de kortetermijndagprijs van aardgas op de Europese markten. Dat is een streep door de rekeningen van Europese producenten. Die verkopen hun gas van oudsher via langlopende contracten die zijn gekoppeld aan de olieprijs.

Nu gas op de dagmarkt letterlijk spotgoedkoop is, zien producenten zich gedwongen hun contracten aan te passen. Zo laat Gazprom sommige klanten een deel van hun gas afnemen tegen prijzen die aan de spotmarkt zijn gekoppeld.

Overschot aan gas op de Europese markt

Volgens Oushoorn is er gerede kans dat het overschot aan gas op de Europese markt nog zeker drie tot vijf jaar aanhoudt. Dat geeft neerwaartse druk op de spotprijzen. Bij de huidige olieprijs, zou gas op de spotmarkt dan goedkoper blijven dan contractgas.

De gasprijs in de VS vervult daarbij een sleutelrol. Afgaande op de koersen van termijncontracten blijft die tot 2020 tussen $ 6 en $ 7 per mmbtu (de Amerikaanse standaardeenheid) bewegen.

Lng naar de Europese of Aziatische markten

'Onder dat scenario kan het oorspronkelijk voor Amerika bedoelde lng naar de Europese of Aziatische markten komen', legt Oushoorn uit. 'De prijzen op de Europese spotmarkt zullen daardoor dalen. De Amerikaanse markt wordt dan weer aantrekkelijk en de lng zal naar de VS vloeien, tot daar de prijs weer zakt. Zo ontstaat er dan een balans rond het niveau van de Amerikaanse gasprijs.'

Zo'n spotprijsniveau zal vooral van invloed zijn op de Europese energiemaatschappijen, hebben de onderzoekers van Booz & amp; Company berekend. Bij de huidige lage spotprijzen is de productie van elektriciteit uit gas even duur als of goedkoper dan bij het gebruik van kolen. Daarbij zijn de kosten van CO2-rechten ook meegerekend.

Aanhoudend lage gasprijs

'Als dit scenario zich voordoet, zullen energiemaatschappijen steeds meer gas gebruiken', aldus Oushoorn. 'Wij verwachten dan ook dat bij nieuwe investeringen in energiecentrales de voorkeur naar gas zal uitgaan.'

Een aanhoudend lage gasprijs zou dan dus zijn eigen vraag genereren. Volgens Oushoorn zal de gasmarkt in dat geval in versneld tempo herstellen van de vraaguitval door de economische crisis. 'In de tweede helft van dit decennium kan de vraag naar gas dan terugkomen op het niveau waar het zonder de recessie zou staan', meent Oushoorn.

Ander prijsregime

Voor het uitkomen van dit scenario is wel een ander prijsregime nodig. Partijen moeten meer gas tegen de lage spotprijzen kunnen kopen. Bovendien moet gas qua prijs structureel kunnen concurreren met kolen.

Volgens Oushoorn zijn er tekenen dat dat nu van de grond komt. Voor de recessie begonnen de langetermijncontracten met oliekoppeling volgens hem al onder druk te komen. 'De volumes op de dagmarkten namen toe en Brussel probeerde concurrentie en liquiditeit te bevorderen.'

Prijsverschil tussen spot- en contractprijs

De huidige omstandigheden zouden een kantelpunt kunnen vormen. Oushoorn: 'Als de overproductie en het prijsverschil tussen spot- en contractprijs langere tijd aanhouden, is de kans groot dat de gasmarkt steeds meer een gewone grondstoffenmarkt wordt.'