'Rouw op het werk is een enorm vergeten gebied. Op de werkvloer doen we aen b, dat meten we met c en dan is d het resultaat. Maar het verwerken van verlies is geen logisch proces, en dat contrasteert met de werkprocessen', aldus Maureen Joyce van Bureau MIJ.

Rouwverzuim

Mensen die iemand in hun nabije omgeving hebben verloren, melden zich volgens de statistieken gemiddeld zo'n honderd dagen ziek. Onder mannen staat het officiële rouwverzuim op 92 dagen; vrouwen zitten gemiddeld 105 dagen thuis na een sterfgeval.

Maar veel van dit verzuim komt niet als rouwverzuim in de boeken. 'Ongetwijfeld wordt een deel niet als zodanig aangegeven', zegt Joyce Neijenhuis, eindverantwoordelijk voor bedrijfsmaatschappelijk werk bij ArboNed.

Druk op de ketel

Met name mensen die relatief jong een partner of kind verliezen, melden hun verzuim als rouwgerelateerd. Minder makkelijk is het volgens Neijenhuis als bijvoorbeeld een geliefde tante overleden is. 'Bij sterfgevallen waarvan mensen zeggen "Daar hoef je toch niet zo'n probleem van te maken", is het vaak toch gemakkelijker om te zeggen dat je last hebt van je rug of een beetje overspannen bent.'

Mensen die carrière maken belangrijk vinden en overvallen worden door rouw hebben op hun werk vooral last van het feit dát ze er last van hebben, constateert Joyce, die sinds 2001 in haar praktijk ook mensen begeleidt die een dierbare hebben verloren. De combinatie van druk op de ketel en verzwijgen van rouw kan tot labiliteit of onzekerheid leiden. 'Dan kan iemand die normaal een flinke tante is opeens in huilen uitbarsten tijdens een vergadering.'

Niet onderschatten

Het verwerken moet niet worden onderschat, stelt Neijenhuis. Ze coacht als bedrijfsmaatschappelijk werker vaker mensen die als gevolg van een sterfgeval in de problemen raken op het werk. 'Het woord werken zit er niet voor niets in. Rouw verwerken is echt werk.'

Net als de relatie die je had met diegene die is overleden verschilt, gaat ook het verwerken van het verlies de een beter af dan de ander.

Regelen

In de praktijk kun je je moeilijk op een sterfgeval voorbereiden, maar er zijn wel manieren om de storm beter te doorstaan als je met het overlijden van een dierbare wordt geconfronteerd.

Voor jezelf opkomen door goed aan te geven wat je wel en wat je niet kan, is daarbij volgens Neijenhuis essentieel. Als nabestaande moet je van alles regelen én je hebt er nog een taak bij: het verwerken van het verlies.

Gesteldheid

In de hectiek rond het overlijden is het hoe dan ook zaak om goed te letten op je fysieke en mentale gesteldheid, raadt Neijenhuis aan. 'Blijf normaal eten, houd structuur in je leven, en zorg dat je mensen om je heen hebt met wie je kunt praten én mensen met wie je leuke dingen kunt doen.'

Steun bieden als iemand een dierbare heeft verloren gaat veel mensen niet makkelijk af. De haast automatische reactie wanneer iemand een ander zijn of haar probleem voorlegt - 'Dat moet je zo of zo aanpakken' - werkt immers niet bij rouwen. Het probleem, het feit dat je iemand mist, valt niet op te lossen. Neijenhuis: 'Veel mensen vinden het heel eng om over het verlies van een dierbare te praten. Ze zijn sprakeloos.'

Dubbele dood

Niets is vervelender dan collega's die het met elkaar wél over het sterfgeval hebben, maar het naar jou als betrokkene verzwijgen; Joyce noemt dit een dubbele dood: de persoon om wie alles in je hoofd draait, wordt doodgezwegen.

Overkomt je dit tegen je zin, trek dan zelf aan de bel. Het kan geen kwaad om met leidinggevende en collega's te bespreken of, en zo ja, wanneer je het over het sterfgeval wilt hebben, vindt Neijenhuis. 'Meld dingen die ingrijpend zijn aan je omgeving; dat doen we met leuke dingen ook.' Ook is het volgens de bedrijfsmaatschappelijk werker verstandig om je af te vragen of je er wel echt met iemand over kunt praten. 'Zo niet, ga dan bewust op zoek, eventueel naar professionele begeleiding.'

Verschuivende prioriteiten

Ook is het van belang om in de drukte rond een sterfgeval stil te staan bij je eigen wensen en doelen. Juist door zogeheten 'life events' als huwelijk, geboorte, maar ook sterfgeval, kunnen die prioriteiten verschuiven. Blok af en toe ruimte in je agenda om na te denken, raadt Neijenhuis aan. Over de korte en de langere termijn. 'Je moet keuzes maken: soms kun je niet én, én, én. Denk na over de situatie zoals je die op dat moment ervaart.'

Je huiswerk doen als rouwende, noemt Joyce dat: 'Ik heb soms mensen die zes weken eerder een kindje hebben verloren en mij vragen: "Hoe komen we ervan af, van dat gevoel?" Maar dit is deel van je bestaan. Een kind of partner heb je voor altijd verloren. Als je er geen aandacht aan schenkt, gaat het een eigen leven leiden en riskeer je dat je er jaren later last van krijgt.'

Snel terug naar het werk

Voel je je gevloerd, ga dan op zoek naar maatregelen die zorgen dat je meer energie overhoudt, zegt Neijenhuis. Zoals tijdelijk iemand vragen of inhuren die voor je kookt of de hond uitlaat.

Snel terug naar werk gaan is volgens de ArboNed-medewerker aan te raden; werkritme geeft structuur en zorgt voor afleiding. Neemt je leidinggevende geen contact op, bel dan zelf om te overleggen hoe je terug wilt komen. Eerst een paar keer aanwaaien voordat je weer echt aan de slag gaat, kan slim zijn.

Erkenning

En erken het als je minder presteert. Volgens Neijenhuis kunnen werkgevers het waarderen als iemand zelf inziet dat zijn of haar grenzen tijdelijk elders liggen. Mits de insteek positief is: 'Zeg: "interessant project, maar nu even niet". En bespreek met je werkgever wat je wél kunt. '

Zit je in een omgeving waar dagelijks harde targets moeten worden gehaald, dan kan een tijdje in de backoffice werken soms geen kwaad, zegt Neijenhuis.

Schurende pijn

Het rouwproces duurt langer dan vaak wordt gedacht. Neijenhuis: 'Ieder seizoen is er een eerste keer zonder die ene; een eerste kerst, een eerste verjaardag, een eerste familieweekend... In het eerste jaar ben je er in ieder geval met enige regelmaat mee bezig.'

Ook daarna kan het volgens Joyce lastig blijven. Pas als je na zo'n twee jaar gewend bent aan de nieuwe situatie, komt soms het diepe verlies boven. 'Rouw is een schurende pijn die je nog nooit gehad hebt.' Volgens haar reden temeer om niet in 'een stoer harnas' te blijven zitten. 'Neem het verlies net zo serieus als je je werk neemt.'