Als de zes landen de komende jaren exact dezelfde acties zouden ondernemen, blijft de schuld van de VS, Japan en Groot-Brittannië toenemen, terwijl de staatsschuld in de drie Euro-landen na 2020 daalt.

Dit blijkt uit berekeningen van de Bank voor Internationale Betalingen (BIS). Volgens het scenario van de BIS dienen de landen tien jaar lang hun begroting met 1% van het bruto binnenlands product (bbp) te verlagen. Daarna moeten zij de uitgaven constant houden. Zelfs als rekening wordt gehouden met de kosten voor de vergrijzing, komen de drie Euro-landen beter uit de bus. Bij de VS stabiliseert het schuldniveau zich pas na 2025, om vanaf 2030 weer op te lopen door de stijgende vergrijzingskosten.

Bbp in Groot-Brittannië

Eenzelfde beeld is te zien bij Japan, terwijl de schuld als percentage van het bbp in Groot-Brittannië blijft toenemen, zij het in een lager tempo. In 2040 zouden de VS een staatsschuld bereiken van 150% van het bbp, Groot-Brittannië komt op 200% en Japan op circa 280%. Tegen die tijd is de staatsschuld van de drie eurolanden juist gedaald (Frankrijk circa 70%, Spanje 50% en Ierland 80%).

Schuldexplosie 'Ernstig'

• Schuldquote neemt toe door dalende belastinginkomsten en stijgende uitgaven
• Potentiële economische groei is door crisis geschaad
• Het kost tijd om de uitgaven van stimuleringsmaatregelen terug te dringen
• Kosten puinruimen bij banken nog niet helder. Commercieel vastgoed nog 'bleeder'

De BIS noemt de huidige schuldexplosie - die qua omvang alleen te vergelijken is met de situatie tijdens de wereldoorlogen - ernstig, ook omdat de staatsschuld in veel landen al voor de crisis opliep. Tegen eind 2011 zal de staatsschuld in de industrielanden met twee vijfde zijn gestegen ten opzichte van 2007. Toen stond de schuldquote al op 76%.

Toename schuldquote

De BIS verwacht niet dat de toename van de schuldquote op korte termijn zal stoppen. Ten eerste zijn door de economische neergang de belastinginkomsten gedaald, terwijl de uitgaven aan bijvoorbeeld uitkeringen zijn gestegen. Dit beeld zal volgens de BIS niet snel kenteren, omdat het economisch herstel in de industrielanden traag verloopt. Ten tweede wijst de BIS erop dat de potentiële economische groei is geschaad door de crisis. De gespatte zeepbellen op diverse onroerendgoedmarkten zullen er verder voor zorgen dat de belastinginkomsten structureel lager uitvallen.

Ten derde leert ervaring uit het verleden dat het tijd kost voordat de uitgaven van stimuleringsmaatregelen worden teruggedrongen. Ten slotte is het volgens de instelling nog steeds hoogst onduidelijk wat de definitieve kosten zullen zijn van het puinruimen bij banken. In verschillende landen zijn banken nog fragiel en kunnen de verliezen op commercieel vastgoed nog verder oplopen.

Kosten voor vergrijzing toenemen

De opgaande trend in de staatsschuld is van grote zorg, omdat in veel landen de kosten voor de vergrijzing toenemen. De stijgende staatsschuld drukt de groei volgens de BIS met 0,5 procentpunt per jaar. Ook dreigen noodzakelijke investeringen in infrastructuur of onderwijs onder druk te komen. De lagere groei die tijdelijk kan optreden door de schuldreductie, werpt op termijn vrucht af. Overheden kunnen hun schuld goedkoper financieren als de markt de situatie weer vertrouwt.