Dat was voor de verkiezingen. Maar nadat de stemmen waren geteld, besloten de lijsttrekkers dat ze juist ruim de tijd wilden nemen om alle mogelijke partijcombinaties te bekijken.

Bontgespikkelde regenboogcoalitie

CDA'er Maxime Verhagen vond dat de VVD eerst maar tot overeenstemming moest komen met de PVV, voor hij kon meepraten. Rutte wilde alleen maar even 'snuffelen' aan Femke Halsema en Alexander Pechtold. En Cohen dacht dat een bontgespikkelde regenboogcoalitie van vijf partijen een goed idee was. Het gevolg is dat op de dag dat volgens Rutte het nieuwe kabinet had moeten aantreden, de formatie nog niet eens officieel van start is gegaan. Zelfs egeltjes doen het minder voorzichtig.

Kan het schelen? Jazeker, want er is geen tijd voor deze paringsdans in slow motion. De wereldeconomie en de plaats van Nederland daarin veranderen snel, en dat vraagt om een beleidsreactie. Haagse politici staan te kibbelen op het spoor en negeren de goederentrein die op hen afstormt.

Allesbepalende trends

De kredietcrisis en de recessie hebben de verandering extra vaart gegeven. De allesbepalende trends in de wereldeconomie, die de afgelopen tien, twintig jaar zichtbaar werden, zijn erdoor versneld. De Aziatische eeuw breekt eerder aan, nu China en India bovenmatig profiteren van het herstel van de wereldhandel. De de-industrialisatie van West-Europa - ook zo'n ontwikkeling die al geruime tijd zichtbaar is - is door de crisis in een stroomversnelling beland. En de sanering van de overheidsuitgaven en de sociale zekerheid, die op termijn toch al nodig was vanwege de vergrijzing, begint volgend jaar al.

De Nederlandse economie is niet klaar om deze snelle veranderingen te absorberen. Nodig is een flexibel inzetbare beroepsbevolking, met werknemers die moeiteloos van bedrijf naar bedrijf en van sector naar sector bewegen, met mensen die zich (uit zichzelf) blijven scholen en ontwikkelen, en met bedrijven die het personeelsbestand snel durven uit te breiden. Alleen dan kan de economie zich op tijd aanpassen aan de veranderde omstandigheden.

Stijf en stram

Maar de vele regels en afspraken op de arbeidsmarkt maken dat onmogelijk. Ontslagbescherming, kostbare juridische procedures, algemeen geldende cao's, langdurige WW-uitkeringen, nutteloze re-integratietrajecten, de aanrechtsubsidie, alle instituties spannen samen om de arbeidsmarkt zo stijf en stram mogelijk te houden.

Dat hadden we de afgelopen tien jaar natuurlijk allang moeten aanpakken. Maar door de vele kabinetswisselingen was er weinig tijd en aandacht voor hervormingen. De afgelopen acht jaar werd Nederland 22 maanden bestuurd door een demissionair kabinet of een overgangskabinet. Tel daarbij op de 'kennismakingstour' van honderd dagen waarmee Balkenende 4 begon, en je komt op ruim twee jaar beleidloos bestuur. Dat is meer dan een kwart van de tijd. En toen er in Den Haag wel een missionaire regering zat, ontbrak de politieke moed om te hervormen.

Uitgelezen kans

Door de crisis is uitstel niet langer mogelijk. Of positiever geformuleerd: de economische crisis geeft politici een uitgelezen kans om over hun schaduw heen te springen en een echte hervormingscoalitie te sluiten.

Is dat een naïeve gedachte? Mogelijk. Maar we kunnen hoop putten uit de uitspraken die Job Cohen dit weekend deed op de politieke ledenraad van de PvdA. Hij stelde dat 'hervormingen nodig zijn, onder meer op het terrein van de arbeidsmarkt'. Terecht maakte deze krant er gisteren een voorpaginaverhaal van. Als ook bij de PvdA het besef doordringt dat het nu of nooit is, kan Nederland nog aanhaken bij de toekomst.

Mathijs Bouman is macro-econoom.