Consumenten klagen al sinds het najaar van 2008 over de variabele hypotheken. Vanaf dat moment begonnen de tarieven op de geldmarkt (Euribor) scherp te dalen, terwijl hypotheekrentes veel minder hard naar beneden gingen. Veel klanten dachten dat hun rente rechtstreeks samenhing met Euribor, maar denken nu dat banken de lage rentetarieven niet of mondjesmaat aan hen doorgeven.

Uit onderzoek van de AFM blijkt dat klanten inderdaad veel te weinig informatie krijgen. 'Vaak is niet duidelijk welk Euribortarief als uitgangspunt wordt genomen, en hoe de opslag wordt berekend', zegt een AFM-woordvoerster.

Overal tekortkomingen

Het onderzoek is een jaar geleden begonnen en richtte zich op elf hypotheekproducten van acht geldverstrekkers (banken en verzekeraars). Namen van de instellingen zijn niet bekendgemaakt. Volgens de woordvoerster was bij alle onderzochte producten 'ruimte voor verbetering'.

Die verbetering is binnenkort verplicht. Banken moeten huizenbezitters precies vertellen hoe hun variabele hypotheekrente tot stand komt. Het ministerie van Financiën komt met nadere regels. De eerste stap daarvoor, het uitbrengen van een consultatiedocument, volgt na de zomervakantie.

Lagere rente

Sinds de geldmarktrente gekelderd is, hebben veel banken de rechtstreekse en dus transparante koppeling met Euribor losgelaten. Bestaande klanten die er nog wel recht op hebben, betalen vaak ruim een procentpunt minder rente dan nieuwe. Bovendien waren de verschillen tussen de banken lange tijd erg groot, al zijn de rentes elkaar nu aan het naderen.

Onduidelijk is hoeveel huishoudens een variabele hypotheek hebben. Volgens Oscar Noorlag van keten De Hypotheekshop worden momenteel nog maar weinig variabele hypotheken verkocht: hooguit 5%. 'In de huidige tijd zoeken mensen zekerheid. De tien jaar vaste rente is de meest verkochte', zegt Noorlag. Voor de kredietcrisis bedroeg de vraag naar variabele tarieven soms 40%.

Ergernis

De Vereniging Eigen Huis (VEH) juicht de komst van nieuwe regels toe. 'Wij hebben er vorig jaar bij de AFM op aangedrongen dat consumenten meer duidelijkheid krijgen', aldus woordvoerder Hans André de la Porte van de VEH. 'Hoe is het mogelijk dat banken veel goedkoper aan hun geld kunnen komen, maar dat het tarief toch hoog blijft? De ergernis van klanten is terecht: je moet zo'n tarief betalen, maar je weet niet hoe het is samengesteld.'

Banken hebben zich tegen de kritiek van te hoge tarieven altijd verweerd door te stellen dat de officiële geldmarkttarieven sinds de crisis nauwelijks nog een reëel richtsnoer vormen. Ook goedkope leningen van de Europese Centrale Bank (ECB) zouden weinig soelaas bieden, omdat het niet prudent zou zijn de hele hypotheekportefeuille te financieren met ECB-geld. Het meest voor de hand liggende alternatief, spaargeld, is veel duurder. Een anonieme bankier stelt dat die argumenten weliswaar kloppen, maar dat er desondanks 'goed wordt verdiend' met de variabele hypotheken. Een deel wordt immers wel degelijk met ECB-geld gefinancierd.