Van Woezik werkt voor Keurcompany, onderdeel van ArboNed, de organisatie die onder meer toeziet op een verantwoorde arbeidsplek.

Van Woezik lijkt stimulerende luchtjes niet echt nodig te hebben. Van nature heeft hij de drang de creatieve grenzen van zijn vak op te zoeken.

Onderzoek naar geur

Toch steekt hij energie in het zoeken naar een inspirerende plek voor het gesprek in het gebouw van ArboNed. Aanvankelijk denkt hij aan de kantine, hoog boven in het gebouw. Die is weliswaar verantwoord opgeleukt met aangename kleuren, maar heeft als nadeel dat het er penetrant naar 'cup-a-soup' ruikt.

'Ik ben niet het type dat het aantal voorgeschreven vierkante meters voor de werkplek meet, dat moet je flexibel benaderen', zegt Van Woezik als we zijn neergestreken op het dakterras, in de schaduw, hoog boven het Utrechtse Lunetten. Advies geven over kantoormeubilair dat een actieve zithouding mogelijk maakt, is ook niet zo zijn ding.

Verbetering werksfeer

Het liefst adviseert deze Europees Register Ergonoom - dat is een beschermde titel, ergonoom kan iedereen zich noemen - organisaties die een nieuw kantoor betrekken of die het oude nieuw inrichten. Over wat zij kunnen doen om het hun werknemers bij het werk naar de zin te maken.

Innovatie & amp; creativiteit op kantoor. Het is een boeiend onderwerp, zeker voor ergonomen met een brede taakopvatting zoals Van Woezik. Zo pleegt hij leentjebuur bij binnenhuisarchitecten als het erom gaat de juiste sfeer te scheppen voor vruchtbare arbeidsprestaties. Bijvoorbeeld: een 'concentration room' moet er heel anders uitzien dan een teamkamer. Een meeting room lijkt niet op een bibliotheek.

Psychologie komt er ook bij kijken en die discipline schrikt de academicus Van Woezik zeker niet af. En hij draait zijn hand niet om voor een verantwoorde analyse van het werk dat op het kantoor verricht moet worden. Wat uiteraard invloed heeft op de wijze waarop de werkplek het best kan worden ingericht.

Meten van creativiteit

Voor dit alles bestaat natuurlijk een wetenschappelijk verantwoorde methode: Seop, wat staat voor Systeem Ergonomische Ontwerpstrategie. Een belangrijk aanvullend onderdeel daarvan is de Creativity Development Quick Scan, waarmee men creativiteit kan meten.

Achter dit wetenschappelijk jargon gaan ook zien, voelen en ruiken schuil. Wat doet een rode bank met een mens? Of een grijze muur in het kantoor? Ook over de invloed van licht zijn standaardwerken geschreven.

Invloed van geur en kleur

Van Woezik geeft regelmatig presentaties, maar de komende maanden even niet. Zijn werkgever stelt hem in de gelegenheid promotieonderzoek te doen naar de invloed van de werkomgeving, waaronder ook geur en kleur, op de bevlogenheid van de medewerkers en op hun arbeidsprestaties.

Een geste die minder royaal is dan hij lijkt. 'De doelstelling van ergonomie is productiviteit en efficiency te faciliteren. Met andere woorden: door verbetering van de arbeidsomgeving werken ergonomen mee aan de verhoging van de productiviteit. Een beter inzicht in de werking van geur op de arbeidsvloer is dus een goede investering.'

Dat licht, geur en kleur wat doen met mensen, is niet nieuw. Zo zijn sinds jaar en dag parfumerieafdelingen in grote warenhuizen op de begane grond gevestigd. Dat is bewust beleid, luchtjes hebben een verlokkend effect op bezoekers.

De geur van gebakken spekjes die uit de keuken van restaurants naar buiten komt, brengt het water in de mond. Zonder de lucht van vers gemalen koffie zou een koffiebar failliet gaan. Hetzelfde geldt voor de bakker wiens winkel niet ruikt naar vers gebakken brood.

Voorkomen van stank

Wat positief werkt op consumenten, kan voor mensen die hun werkplek niet kunnen verlaten een kwelling zijn. Verkoopsters bij de parfumerieafdeling nemen de lucht van Estée Lauder, Chanel of Nina Ricci vaak niet meer waar. Ze staan er de hele dag in, zoals de verpleegster de vergeefs met ontsmettingsmiddelen bestreden lucht van het verval in het verzorgingshuis niet meer ruikt.

Van Woezik 'Het is met geur als met stank: een te hoge dosis wekt weerzin en als mensen zich er niet aan kunnen onttrekken, verstopt het de geurzin. Dus wie iets met geur wil doen, bijvoorbeeld verbetering van de arbeidsprestatie op kantoren, moet hoe dan ook irritatie voorkomen. Een op zich prettige bloemengeur kan tenslotte ook gaan tegenstaan. Het is dus zaak om, zoals dat in het jargon heet: onder de Just Noticable Difference (JND) te blijven.'

Het heeft wat stiekems: menselijk gedrag beïnvloeden zonder dat betrokkenen daarvan weet hebben. Van Woezik: 'Met een stimulerend geurtje doe je niemand kwaad: het is goed nieuws voor de baas en de medewerker: mensen voelen zich prettig en gaan dus beter presteren. Maar anders dan met kleuren moet je het personeel wellicht duidelijk maken dat ze een geurtje opsnuiven dat ze niet bewust kunnen ruiken.'

Juridisch kader

Van Woezik belooft dat hij ook aandacht zal geven aan het juridische kader. Immers, het bewerken van het onderbewuste met reclameboodschappen is ook verboden omdat dat de consument weerloos maakt voor de verlokkingen van producten. 'Misschien moeten we dan juist boven de JND blijven.'

Effect van verschillende geuren

Het onderzoek naar de heilzame werking van geuren kan nog wel wat verfijnd worden. Wat een geur teweeg kan brengen, is vaak wel bekend. Zo werkt de geur van kaneel bijvoorbeeld geruststellend op vrouwen die een hekel hebben aan parkeergarages. De lucht van chocolade bijvoorbeeld heeft ook andere effecten dan het opwekken van de snoeplust.

Maar over de werkingsduur van luchtjes in werkruimten, zoals kantoren is nog weinig bekend. En vergelijkend onderzoek naar prestaties met of zonder luchtje X en Y kan nog een schat aan gegevens opleveren.

Van Woezik neemt een voorschot op zijn onderzoek: 'Het is niet zo dat je met een vleugje citroen voor de hele dag kunt volstaan. Het is een kwestie van uren. Het effect neemt dus snel af. Citroen stimuleert de creativiteit, misschien dat die van limoen dat ook doet. Het is dus zaak om te variëren. Bovendien zijn er geuren nodig voor dagdelen: met welke geur bestrijd je bijvoorbeeld het beste de postlunchdip?'

Vragen zoals hoe het op een kantoor moet ruiken, zijn moeilijk te beantwoorden, want ze zijn een optelsom van individuele voorkeuren. Een kantoor is immers niet de eigen huiskamer, waarbij de bewoners bewust kiezen voor een geur die ze aangenaam vinden als ze van buiten komen. Het is ook geen toilet, waarbij de geur ondergeschikt is, als het maar de stank effectief bestrijdt.

Toepassingen

De toepassingsmogelijkheden zijn legio, denkt Van Woezik. 'Niet alleen op kantoren. Een kalmerend geurtje in gevangenissen kan het werk van gevangenispersoneel aanzienlijk verlichten.'

Dat kan wel waar zijn, maar met zo'n voorbeeld worden toch ethische grenzen overschreden. Het platspuiten van gevangenen die als lastig worden ervaren, is dan niet ver weg meer.

En wat te denken van de formatie? Die zou met een creatief luchtje bespoedigd kunnen worden.