De financiële crisis heeft uiteindelijk dan toch de voetbalsport bereikt, zo heet het. Het roemruchte FC Haarlem ging al failliet; Veendam en MVV bleef dit lot ternauwernood bespaard. Zes eerstedivisieclubs starten met puntenaftrek, vanwege geldproblemen.

Langs de afgrond

Een treetje hoger is de paniek niet minder. Willem II uit Tilburg scheerde langs de afgrond, NAC uit Breda begint met een punt minder. De situatie bij 's lands grootste zorgenkindje Feyenoord (ruim euro 40 mln schuld) is genoegzaam bekend en ook bij recordkampioen Ajax groeien de zorgen.

De beursgenoteerde club uit Amsterdam wil eindelijk weer eens nummer één worden, maar ontbeert het geld om zijn selectie een kwaliteitsimpuls te geven. Dit tot grote ergernis van de trainer, die al voorvoelt wie de schuld krijgt als de schaal weer niet naar Amsterdam komt.

Halve waarheid

De transfermarkt zit op slot en de advertentie-inkomsten staan onder druk. Dat zei financieel directeur Jeroen Slop afgelopen week in deze krant in een poging de financiële zorgen van de club te verklaren. Maar dat is op zijn hoogst een halve waarheid. Want daarmee zoekt Ajax de problemen vooral in externe factoren, wat geen recht doet aan de realiteit.

In de jacht op succes heeft de club de afgelopen jaar trainers versleten als ware het uitzendkrachten. En aangezien iedere trainer zijn eigen visie heeft, is er ook een peloton aan spelers langsgekomen. In veel gevallen werden die spelers voor miljoenen aangetrokken om vervolgens, bij de komst van weer een nieuwe trainer, op de bank of op de tribune te belanden. Daar kelderde hun handelswaarde sneller dan de beurskoersen na de val van Lehman.

Geldverslindend kortetermijnbeleid

Voor de duidelijkheid: Ajax staat niet alleen in zijn wanbeleid. Meer clubs laten zich door hun emotionele fans opjagen tot geldverslindend kortetermijnbeleid. Ze durven het niet aan om dezelfde supporters tot realisme te manen en hen te zeggen dat een jaartje zonder prijzen geen ramp is. Terwijl ze dat wel moeten doen. Want het zigzaggedrag dat de voetbalwereld kenmerkt, is de voornaamste oorzaak van de deconfiture van de sector. De crisis legt dit hooguit wat sneller bloot

De clubs in Nederland wringen zich inmiddels in de meest onmogelijke bochten om toch maar vooral weer nieuwe spelers, en dus nieuwe (valse) hoop, aan hun supporters te kunnen voorschotelen.

Gratis lenen

Ajax rekent transfers tegenwoordig in termijnen af, toch een vorm van problemen voor je uit schuiven. Feyenoord wist vorig jaar nog wat investeerders te strikken die geld beschikbaar stelden voor nieuwe spelers, waarbij de winst bij een eventuele doorverkoop naar de geldschieter gaat.

Tegenwoordig gaat de Rotterdamse club over tot het gratis lenen van spelers die in het buitenland op de bank zijn beland en die de Nederlandse competitie mogen gebruiken als showroom om hun gesneefde carrière van nieuw elan te voorzien. Wie wordt er beter van dit soort constructies? Hooguit de investeerder of de speler zelf. De club niet natuurlijk.

Laatste stuiptrekkingen

De wanhopige pogingen van Ajax en Feyenoord illustreren de laatste stuiptrekkingen van een sector die maar niet wil overgaan tot zelfreflectie. En dat is jammer, vooral ook omdat de oplossing zo voor de hand ligt.

Toen Brazilië de tegenstander werd van Oranje in de kwartfinale van het afgelopen WK in Zuid-Afrika, sprak een Engelse krant van een 'clash' tussen het land met de beste spelers tegen het land met de beste opleiding van spelers. En zo is het maar net.

Derderangs spelers

Nederland is al jaren vermaard om de wijze waarop het jeugdspelers opleidt en kansen geeft om zich te manifesteren. Juist de laatste jaren is hier echter de klad in gekomen en wordt vaak de voorkeur gegeven aan derderangs spelers uit het buitenland. Wellicht brengen die op dit moment iets meer dan de van ongeduld trappelende youngsters uit de eigen jeugd, maar uiteindelijk hebben ze in de meeste gevallen veel minder in hun mars.

Links en rechts begint het besef ook door te dringen dat zelf opgeleide spelers de enige hoop op een betere toekomst zijn. Maar het gaat schoorvoetend en lijkt hooguit als overbruggingstactiek beschouwd te worden.

Ondoordachte koopwoede

Iedereen die van het Nederlandse voetbal houdt, moet dan ook blij zijn met de financiële crisis die de vaak ondoordachte koopwoede van clubs nu aan banden legt. Laat het credo vanaf nu zijn: liever een zelfopgeleide jeugdspeler binnen de lijnen, dan een dure balartiest uit Verweggistan. Mocht de transfermarkt dan weer aantrekken, zoals financieel directeur Slop van Ajax zo graag wenst, dan rolt het geld vanzelf weer binnen.

Maar nog beter zou zijn dat de transfermarkt voorgoed op slot blijft om te voorkomen dat clubs weer in hun oude fouten vervallen. Bijkomend voordeel is dat de Nederlandse clubs met hun goede jeugdspelers dan zowaar de mogelijkheid krijgen het gat met het buitenland te dichten, zodat zelfs Europese successen weer tot de mogelijkheden behoren.

Dus namens Koning Voetbal: Leve de crisis!

Mathijs Schiffers is redacteur van Het Financieele Dagblad.