Burgers kennen gezondheid terecht een hoge prioriteit toe. De verantwoordelijkheid daarvoor is echter te ver doorgeschoten naar de staatskant. Daar staat een almaar groeiend zorgaanbod tegenover. Het probleem van de (geestelijke) gezondheidszorg is daarmee geschetst: wie is verantwoordelijk voor wat en hoe regelen we dat?

Scharnierpunt is de poort(wachter)

Uitgangspunt moet zijn dat de burger de bestuurder is van zijn levenskwaliteit. Hij moet daartoe verleid en versterkt en behoed worden voor de woelingen van de goede bedoelingen van al die partijen die hem ongevraagd vertegenwoordigen.

Als de burger er zelf niet uitkomt en hulp inroept, moet hij twee dingen weten: wat wordt waar geboden en wie biedt hoe wat aan. Scharnierpunt is de poort(wachter), de huisarts.

Voor de poort spelen zaken op alle levensgebieden. Essentieel is de beschikbaarheid van een goede screening, waarmee de burger kan uitzoeken door welke preventieve dienstverlening zijn vraag het beste wordt beantwoord. Grote efficiëntie biedt internet(zelf)hulp. Gemeenten en zorgverzekeraars betalen.

Gespecialiseerde professional

In de poort, bij de huisarts, blijven de mogelijkheden van voor de poort beschikbaar, alleen nu met hulp van een meer gespecialiseerde professional (praktijkverpleegkundige, fysiotherapeut). Zorgverzekeraar betaalt.

Voorbij de poort: wanneer blijkt dat de vraag van de burger een specialistisch en/of intensiever antwoord behoeft, moet daarvoor meteen gekozen worden zonder hem eerst te laten falen in 'lichtere' trajecten. Dus als blijkt dat de antidepressiva van de huisarts niet helpen, niet eerst de eerstelijnpsycholoog inschakelen en pas drie maanden later - als de klachten fors verergerd zijn en er sprake is van werkuitval - de stap naar de tweede lijn maken. Zorgverzekeraar betaalt.

Voor de poort werken generalisten, in de poort de huisarts, verpleegkundig specialist en ggz-generalist. Voorbij de poort werken de specialisten. Bij elk dossier is de burger/patiënt de baas. Naast de face-to-face hulpverlening, die altijd blijft bestaan, zal het aandeel internethulpverlening in de hele keten snel toenemen.

Gekapitaliseerde bezuiniging

Voor en in de poort zijn percentages internethulp haalbaar van 50 tot 70, voorbij de poort 10 tot 50%. Door hybride (face-to-face en internet)programma's aan te bieden kan mogelijk nog meer bereikt worden. De gekapitaliseerde bezuiniging is meer dan 20%.

Terecht wijst de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg op financiële prikkels die de omslag van ziekte- naar gezondheidsmodel mogelijk moeten maken. De wegen die daarbij genoemd worden zijn echter onrealistisch. De Raad steunt volledig op de aanwezigheid van harde criteria, die jammer genoeg niet goed vast te stellen zijn. De burger bepaalt of hulp naar genoegen werkt, zijn cijfer is doorslaggevend.

De eerder genoemde screening kan snel gerealiseerd worden, bijna alles bestaat al. De complexe DBC-structuur kan worden opgeheven, als de hulpverleners uurtarieven krijgen, gedifferentieerd naar taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Alleen deze normalisering bespaart al meer dan 5% van de zorgkosten.

Russische planeconomie

Geen keuzes maken leidt tot het slechtste van twee werelden: de Angelsaksische markt gecombineerd met de Russische planeconomie. Dit huidige gedrocht is een bak waar alle voor- en tegenstanders naar hartenlust uit kunnen graaien. VWS is de speelbal van de veldpartijen, van (door haarzelf geïnstitutionaliseerde) autoriteiten en adviesorganen en van de zwalkende politiek met kortetermijntickets. Ten slotte, hoe moet zo de onontkoombare rantsoenering van de zorg worden geregeld?

Felix H. Olthuis is psychotherapeut en directeur Mentalshare.