Directeur en spreekstalmeester Robert Ronday (52) is noodgedwongen op zoek naar nieuwe inkomstenbronnen.

Herman Renz is zich steeds nadrukkelijker op bedrijven gaan richten. Zo kunnen organisaties de tent afhuren voor familiedagen en kunnen supermarkten hun klanten voor kaartjes laten sparen. Het circus biedt daarbij op maat gemaakte voorstellingen. 'We hebben eens een galadiner georganiseerd voor de Rotary Club, met tafeltjes in plaats van tribunes', zegt Ronday. 'Maar een stamppottendiner, voorafgaand aan de show, is ook een optie.'

Het doel is de helft van de voorstellingen van tevoren te verkopen. In 2009 lukte dat voor een kwart van de 350 shows.

Herman Renz is niet het enige circus dat zijn inkomsten op deze manier probeert zeker te stellen. Vorig jaar was 20% van alle circusshows van tevoren afgekocht door bedrijven, blijkt uit cijfers van de Vereniging Nederlandse Circus Ondernemingen (VNCO). Een groot deel van de 1,5 miljoen bezoekers die de 21 door Nederland rondreizende circussen vorig jaar trokken, kwam dus via bedrijven.

Privévoorstellingen

'Voor veel circussen gaat het om het verschil tussen winst en verlies', zegt VNCO-voorzitter Adri Lammers. Hij ziet grote mogelijkheden in de privévoorstellingen. 'Kijk naar Parijs. In de decembermaand staat het daar vol grote circussen die avond aan avond worden afgehuurd.'

Herman Renz, Nederlands grootste traditionele circus, moet wel met de trend mee want het water staat het reisgezelschap aan de lippen. Een vetpot is het circus nooit geweest. 'Circusondernemer zijn is altijd hard werken geweest', zegt Ronday. 'In iedere stad opnieuw publiek trekken, elk jaar verrassende acts opgevoeren, en steeds opnieuw de discussie voeren met allerlei belangengroepen. Er is altijd spanning, maar dat is ook de charme van het circusbestaan.'

Investeren

Tot twee jaar geleden was er weinig aan de hand. Herman Renz trok lang ruim 300 duizend bezoekers per jaar en draaide meestal een positief resultaat. Hoeveel precies, houdt Ronday liever voor zich. 'Maar we hebben flink kunnen investeren in materiaal en terrein.'

Nu kunnen ook de vrolijke kleuren en de luide muziek de realiteit van de balanstotalen nauwelijks meer compenseren. Tijdens de crisis zijn de bezoekersaantallen met ruim 50% gedaald en zijn bedrijven terughoudend geworden met het boeken van shows. Daar komt bij dat de vaste lasten blijven stijgen. Omdat het circus in Nederland geen erkend cultureel erfgoed is, ontvangt het reisgezelschap dat volgend jaar honderd jaar bestaat, geen subsidie. 'In 2009 was het op het randje, dit jaar gaan we eroverheen', zegt financieel directeur Anneke Olivier.

Veertig dieren

Het circus, dat deze maand het Amsterdamse publiek bedient, vormt met 85 medewerkers en 40 dieren een flinke onderneming. Het circusdorp een dag draaiende houden, kost ruim euro 10.000. Daarvan gaat gemiddeld euro 2000 naar de gemeente voor terreinhuur en reclameborden. Om de kosten eruit te halen, moet de spreekstalmeester de circustent bij ieder 'hooggeëerd publiek' voor tweederde vol zien zitten. Dat betekent dat er per voorstelling 800 kaartjes moeten worden verkocht. En dat aantal zal door toename van personeelskosten, brandstofkosten en gemeentelasten omhooggaan.

Volgens Lammers, voorzitter van de koepelorganisatie VNCO, heeft het traditionele circus toch toekomst. Dan is het wel belangrijk dat het circus wordt erkend als cultureel erfgoed. Vooral om voor subsidie in aanmerking te komen, maar ook om het circus een betere onderhandelingspositie te geven tegenover gemeenten.

Vergunningen

Bovendien moet er volgens Lammers Europese regelgeving komen die het mogelijk maakt om vergunningen te weigeren aan circussen die het minder nauw nemen met het welzijn van hun dieren. 'Belangrijk, want de ongebreidelde stroom aan buitenlandse kunstenvertoners die de regels aan hun laars lappen, vormt een bedreiging voor nationale circusondernemers. Ze bezorgen het circus een slechte naam.'

Renz-directeur Ronday ziet nog meer beren op de weg. 'Ik ben bang dat het rondreizen met een klassiek circus over tien jaar onmogelijk is geworden.' De voornaamste reden zijn niet de dalende bezoekersaantallen, dat is de aanscherping van de wet- en regelgeving. Bovendien zijn goede medewerkers schaars geworden. 'Publiek zal er altijd zijn. Mensen houden van het circus. Maar waar vind ik nog mensen die passie en inzet hebben om zeven dagen per week met het circus mee te reizen?'

Subsidie

Ronday onderstreept ook het belang van goede samenwerking met gemeenten. 'We vragen niet om subsidie, maar het zou wel helpen als er meer steden waren die hun tarieven verlagen, of die Nederlandse circussen voorrang geven bij de verdeling van de staanplaatsen.' In veel gemeenten is er nog maar weinig plek om de tent op te slaan. 'We komen steeds vaker op plaatsen buiten de stad te staan, daar komt geen hond.'

Circus Herman Renz speelt al geruime tijd met de gedachte de inkomsten in de toekomst uit andere markten te gaan halen. Zo onderzocht Ronday onlangs de behoefte aan een overdekt speelparadijs in Helmond. Maar er gloort ook hoop in de rode bureauwagen van waaruit de directeur het circusdorp dagelijks leidt. 'Het circus heeft meer moeilijke perioden gekend. Maar Herman Renz bestaat volgend jaar een eeuw, daar mogen we trots op zijn.'

& nbsp;

'Reizend karakter kracht circus'

Hoewel het rondreizende karakter van het traditionele circus enorme kosten met zich meebrengt, is het tegelijkertijd een waardevol concurrentievoordeel. Terwijl andere theaterproducties de reisbereidheid van hun publiek zien afnemen, kunnen circussen hun voordeel doen met hun mobiliteit. Dat zegt Cees Langeveld, bijzonder hoogleraar economie van de podiumkunsten aan de Erasmus Universiteit en directeur van het Chassé Theater in Breda.

'Hoe verder weg het theater, hoe meer de belangstelling afneemt, ernaar toe te gaan', zegt Langeveld. Rondtrekkende circussen hebben dus een voorsprong op circustheaters, grote musicals en andere toneelproducties.

De daling in de bezoekersaantallen van circussen toont volgens Langeveld overeenkomsten met de bezoekersaantallen van klassieke opera. Het advies van de hoogleraar aan operagezelschappen is om langzaam te vernieuwen zonder het traditionele karakter plotseling te ondermijnen. Of dat advies ook circusondernemers zal helpen, is volgens Langeveld dus twijfelachtig. Het reizende karakter zou in ieder geval behouden moeten worden.

Dat het klassieke circus in Nederland niet als cultureel erfgoed wordt erkend, zoals dat in veel andere Europese landen wel gebeurt, verbaast de theaterexpert. 'Na de Tweede Wereldoorlog werden veel theaterkunsten tot erfgoed benoemd', zegt Langeveld. 'Dat het circus daar nooit toe heeft behoord, vind ik niet logisch.'