Bezuinigingen op uitzendkrachten zijn op de korte termijn effectief, maar desastreus op de lange termijn

Veel commotie is er over de kosten van externe krachten bij de overheid. De strekking is unaniem en luidruchtig: de overheid geeft veel te veel geld uit aan te dure adviseurs die niet nodig zijn. Vakbonden voeden dit beeld en stellen dat een externe drie tot vier keer zo veel verdient als een ambtenaar die hetzelfde werk doet. Het logische gevolg is dat de bezuinigingen bij de overheid slechts één slachtoffer gaan kennen; de externe. Maar het domweg bezuinigen op hun inzet heeft juist het tegenovergestelde effect; het leidt tot logge en inefficiënte overheidsinstellingen.

Het negatieve imago van de externe als een te dure jongen die te weinig brengt, komt deels omdat veel mensen onvoldoende kennis hebben van personeelskosten. Vaak wordt het uurtarief van een externe één op één gerelateerd aan het maandsalaris van een ambtenaar. Alle bijkomende lasten zoals vakantietoeslag, pensioen, sociale verzekeringen en overhead worden gemakshalve vergeten.

Zelfs HR-professionals beseffen onvoldoende dat een ambtenaar met een bruto maandsalaris van euro 4000 net zo veel kost als een externe met een tarief van euro 60 per uur. Dit dure imago is versterkt doordat de pers recentelijk veel aandacht besteedde aan excessen: veel te dure externen bij overheidsinstellingen.

Die aandacht is terecht, maar laten we ook de falende topambtenaren met dijken van salarissen niet vergeten. Als deze ambtenaren na jaren van mismanagement eindelijk ontslagen worden, krijgen ze bovendien een niet geringe ontslagvergoeding mee. Het enige echte verschil tussen de externe nietsnut en de ambtelijke nietsnut is dat je sneller en goedkoper af bent van de eerste.

Niettemin blijft de vraag gerechtvaardigd of het imago van de externe als dure jongen klopt. Uit een analyse van de uitgaven van devijftig grootste Nederlandse gemeenten blijkt dat er geen relatie is tussen de hoogte van de personeelslasten en het percentage externen. Blijkbaar zijn externen in de praktijk lang niet zo duur als gedacht of wellicht werken ze iets effectiever zodat ze dat hogere tarief compenseren. Ook de cijfers van het Rijk zijn interessant. Die tonen dat de meeste externen laagbetaalde uitzendkrachten of automatiseerders zijn, geen dure interim-managers of organisatieadviseurs.

Het beeld dat overheidsinstellingen veel te veel geld uitgeven aan dure externen is dus feitelijk onjuist. Sterker nog, onderzoek laat zien dat het in veel gevallen efficiënter is om met veel externen te werken.Waar specifieke kennis nodig is, waar schaalvoordelen zijn, waar fluctuaties in de vraag zijn en waar een blik van buiten nodig is, moeten externen worden ingezet om efficiënt te opereren.

Het optimale aandeel externen kan wel 40% zijn. Het beperken van het aantal externen zal daarom juist leiden tot een logge, inefficiënte overheid. Bezuinigingen op externen mogen op korte termijn effectief zijn, op lange termijn zijn ze desastreus.

Wil de overheid écht besparen dan is een nieuwe visie nodig op de overheid en haar relatie met de ambtenarij. Het vergt een overheid die de moed heeft om mensen te betalen op basis van geleverde prestaties, niet op basis van loyaliteit. Bovenal vergt het een overheid die flexibel en klein durft te zijn.

Het wordt tijd dat politici dit durven te zeggen, want het afwentelen van bezuinigen op uitzendkrachten en zzp'ers is niet alleen onverstandig, maar ook verre van sociaal.

Dr Arjan van den Born werkt aan de Universiteiten Utrecht en Antwerpen en is directeur van zijn eigen bedrijf Born to Grow.