Heel even doorbrak Geert Wilders de afgesproken stilte, met zijn zeurpiet-tweet aan het adres van waarnemend CDA-voorzitter Henk Bleker. Ik vond het wel een geruststelling dat in het Nieuwe Zwijgen op het Binnenhof Geert even liet zien dat hij zichzelf is gebleven. Na die ene eruptie hult ook hij zich weer in stilte. 'Stilte is prachtig', riep hij badinerend naar de pers, voordat hij de lift in stapte. Alsof hij zichzelf eraan wil herinneren.

De stilte rond de formatie ligt als een steeds zwaardere deken over het Binnenhof. De afspraak om alle gesprekken achter gesloten deuren te laten plaatsvinden, leek bij aanvang een mooi idee. Daar waar de verschillen groot zijn en opvattingen omstreden, kan het verstandig zijn om de onderhandelingen te voeren waar ze horen: aan de onderhandelingstafel.

Het innemen van standpunten voor de camera zou de zaken onnodig compliceren of frustreren, zo was de toelichting. Mooi bedacht, maar na vierentachtig dagen ruimschoots ingehaald door de tijd.

Stilte spreekt. Of je nu wilt of niet. Degene die zwijgt heeft het voor het zeggen. Het is als ingehouden adem: de voorspeller van een enorme ontlading.

De afspraak om geen enkele mededeling te doen, en zo een proces te isoleren, komt voort uit traditionele managementopvattingen die ervan uitgaan dat onderhandelingen te regelen, controleren of erger nog, te managen zijn. Alsof de binnenwereld van de formatie los is te koppelen van de buitenwereld, zolang er maar niets over wordt meegedeeld. Van die lineaire misvatting hadden we toch allang afscheid genomen?

Ook dit proces kent een natuurlijk verloop dat zich niet laat leiden door een gekunstelde afspraak die al ruim over zijn houdbaarheidsdatum heen is. Isoleren en regelen vanuit het verlangen om gedoe te voorkomen, organiseert ironisch genoeg het tegendeel. Dat maakt de oude garde van het CDA en de VVD op dit moment met behulp van alle mogelijke alarmbellen duidelijk. En dat is maar goed ook. Want wat er werkelijk toe doet, komt zo vanzelf aan de orde. Elkaar bestoken met standpunten of het krenken van elkaars ego is een noodzakelijk ritueel. Het dient als ventiel voor de verandering die gaande is.

Maandag hoorde ik op de radio een Belgische politiek commentator verslag doen van de formatie bij onze zuiderburen. De dramatiek waarmee Elio Di Rupo zijn opdracht bij koning Albert terug wilde leggen, vatte hij luchtig samen als een 'georganiseerde crisis'. Georganiseerd op z'n Belgisch. Die crisis hoort er gewoon bij en is van betekenis. 'Een crisis op z'n tijd zet de boel vanzelf weer in beweging.' Pittig om toe te geven, maar daar kunnen wij nog best wat van leren.

Annemarie de Jong is director Change bij De Baak. Reageren: a.dejong@debaak.nl

Elkaar bestoken met standpunten of het krenken van elkaars ego is noodzakelijk