Een hogere economische groei, leidend tot meer belastinginkomsten, en beëindiging van tijdelijke steunmaatregelen leiden er volgens de jongste inzichten in Den Haag toe dat het tekort volgend jaar uitkomt op circa 3,5% van het bruto binnenlands product (bbp). Dit jaar komt het Nederlandse tekort nog boven de 6% uit.

Demissionair minster van Financiën Jan Kees de Jager (CDA) hintte afgelopen vrijdag al op een sterke verbetering van het overheidssaldo in 2011. Hij noemde geen concreet percentage waarop het tekort zou uitkomen. Op basis van de nieuwste berekeningen van het Centraal Planbureau (CPB) wordt in Den Haag nu uitgegaan van ongeveer 3,5%. In de laatste gepubliceerde prognose van het CPB, in maart, bedroeg het gat tussen inkomsten en uitgaven van de overheid in 2011 nog 4,9%.

Nederland komt met de sterke daling van het tekort al weer snel in de buurt van de 3%, de bovengrens die de Europese Unie heeft gesteld aan de tekorten van de lidstaten in 2013.

De snelle verbetering van het overheidssaldo is goed nieuws voor de kabinetsformatie. Omdat het saldo er in 2011 onverwacht goed uitziet, was dat de afgelopen weken ook niet de grootste zorg in de onderhandelingen over een minderheidskabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV.

De partijen zagen zich eerder voor een luxeprobleem geplaatst, omdat het beoogde kabinet het terugdringen van het tekort niet als zijn succes kan claimen. De begroting voor 2011 is nog door het demissionaire kabinet opgesteld. De forse stap die volgend jaar wordt gezet leidt bijna automatisch tot meer bescheiden reducties van het tekort in de jaren erna, die op het conto van het nieuwe kabinet komen. De sterke vermindering van het tekort in 2011 betekent ook dat een lange kabinetsformatie niet direct slecht uitpakt voor de overheidsfinanciën op korte termijn.

Inkomsten overheid

De verbetering van het overheidssaldo in 2011 ten opzichte van de eerdere CPB-voorspelling wordt vooral veroorzaakt doordat de inkomsten van de overheid sneller herstellen dan verwacht. Dat effect heeft zich ook al bij eerdere economische crises voorgedaan. De belastinginkomsten liepen toen ook onvoorzien snel terug, om even verrassend weer op te veren toen de economie aantrok.

Het effect van de snel herstellende inkomsten wordt versterkt doordat het kabinet eerder belastingmaatregelen heeft genomen die het bedrijfsleven financieel lucht geven, maar de schatkist tijdelijk leger maken. Deze maatregelen lopen eind dit jaar af. Het gaat onder meer om de versnelde afschrijving van investeringen en verruiming van de mogelijkheid voor verrekening van verliezen in de vennootschapsbelasting.

Bezuinigingen dragen bij

Ook de invulling van euro 3,2 mrd aan bezuinigingen door het demissionaire kabinet draagt bij aan de verbetering van het overheidssaldo. De Jager van Financiën wil een flink deel daarvan in 2011 realiseren. Daartoe wordt de accijns op rookwaren met 25 cent verhoogd. Ook in de toeslag voor kinderopvang wordt naar verwachting fors gesneden. VVD en CDA hebben dit in hun verkiezingsprogramma staan.