Die prachtige jaren zestig. Iedere vijftigplusser verlangt wel eens terug naar die tijd, met de transistorradio afgestemd op Veronica op het strand, luisterend naar Beatles, Stones en Doors. De jaren waarin de taboes verdwenen, en de zuilen. Waardoor in de jaren zeventig de toen nog hervormingsgezinde PvdA floreerde. Om die sociaaldemocratische macht enigszins te kunnen weerstaan, vormden drie confessionele partijen samen het CDA.

Inmiddels heeft de PvdA haar rode veren verloren en gaat er in Nederland bijna niemand meer naar de kerk. De tijden waarin de kiezer vanuit de Kamer en vanaf de kansel onomwonden werd verteld wat hem te doen stond, zijn veranderd in tijden waarin de kiezer Den Haag vertelt waar het vooral met zijn vingers vanaf moet blijven.

Krampachtig vasthouden

Zonder een heldere, dwingende ideologie rest PvdA en CDA weinig anders dan krampachtig vasthouden aan de macht. Dit vertaalt zich in angst voor weglopende kiezers en in antwoord daarop populistische maatregelen, die meedeinen met de tijdsgeest. De wensen van het volk - inhoudelijk maar ook als het gaat om de vraag wie de kar moet trekken - worden voortdurend gepeild.

De partijen die floreren, bevinden zich op de vleugels. SP en PVV laten de mensen nog ergens in geloven, respectievelijk het heil van het socialisme en de schuld van de islam. Onbeschaamd en zonder wetenschappelijke onderbouwing worden deze beelden neergezet en blijkbaar is een fors deel van het electoraat daar vatbaar voor.

Bij het CDA wordt nu gezegd dat Geert Wilders veel verder is in het neerzetten van beelden - in tegenstelling tot het bedrijven van politiek op basis van argumenten - en dat ze daar nog van kunnen leren. De werkelijkheid is dat de christendemocraten deze beeldenkunst eeuwenlang als geen ander hebben beheerst, maar dat ze het simpelweg verleerd lijken te zijn.

Angst zit diep

Angst zit ook diep in de formatie, angst voor de volgende verkiezingen vooral. VVD-leider Mark Rutte koos niet voor niets meteen na de verkiezingen als favoriete optie voor een rechts kabinet. Zijn grootste electorale vijand is Geert Wilders en die wil hij aan de borst koesteren. Als bij de volgende verkiezingen het beeld (!) kan worden neergezet dat Wilders overal medeverantwoordelijk voor is, hoeft de VVD geen leegloop van zijn rechtervleugel te vrezen. De linkerkant zit ook goed, want daar wordt het CDA medeplichtig gemaakt aan het beleid. Na paars plus zou Rutte daarentegen fors kunnen verliezen aan zowel PVV als CDA.

Om diezelfde reden heeft een middenkabinet de voorkeur van Verhagen. Regeren met PvdA en VVD geeft de minste risico's bij de volgende verkiezingen. Zelfs de hypotheekrenteaftrek kan worden aangepakt, want de grote concurrent op dit punt, de VVD, zou medeverantwoordelijk zijn.

De vleugelpartijen hoeven nergens bang voor te zijn, zelfs niet als gedoger. Ze hebben weinig te verliezen en hebben een helder plan voor de kiezers. Ongeveer zoals de voorlopers van PvdA en CDA dat vijftig jaar geleden hadden.