De Amerikaanse zakenbankier deed zijn uitspraken in Brussel en dat was vast niet voor niets. De Europese Commissie presenteerde daar onlangs, in navolging van een Amerikaanse wet, het plan om de handel in derivaten verplicht via clearinghuizen te laten lopen. De $ 600.000 mrd grote derivatenmarkt was tijdens de kredietcrisis een bron van onrust. Dat kwam volgens de Commissie omdat de handel bijna volledig buiten beurzen en clearinghuizen om gaat.

Vooral bij de handel in kredietderivaten, 'credit default swaps' in jargon, ging het mis. Zij hielden er de bijnaam 'financiële massavernietigingswapens' aan over. Een kredietderivaat is een verzekering tegen wanbetaling op obligaties. De houder krijgt toch zijn geld terug als de partij die de obligatie heeft uitgegeven in gebreke blijft. Het opmerkelijke is dat je de verzekering ook kunt afsluiten als je de obligatie niet bezit.

Lehman Brothers

Toen de zakenbank Lehman Brothers omviel, werd bijvoorbeeld duidelijk dat het bedrag dat verkopers van kredietderivaten moesten betalen, vier keer zo groot was als het bedrag dat de bank aan bedrijfsobligaties had uitstaan. Vanwege de ondoorzichtigheid van de markt wist niemand wie die rekening moest gaan betalen. Het gevolg was paniek: banken durfden elkaar geen geld meer te lenen en koersen van financiële instellingen kelderden.

Europa hoopt dat de tussenkomst van een clearinghuis herhaling van een dergelijk scenario voorkomt. Het clearinghuis geeft zekerheid, want het zorgt dat ook wordt betaald als een aangesloten belegger bankroet gaat. Het houdt daarvoor reserves aan die door de beleggers zelf zijn opgebracht, niet door de belastingbetaler zoals tijdens de kredietcrisis. Toezichthouders willen daarnaast in de boeken van het clearinghuis kijken, zodat zij eerder zien wat financiële spelers aan het doen zijn.

Clearinghuis

Blankfein waarschuwt voor de keerzijde van dit plan. 'Tijdens een gewone crisis maakt een clearinghuis zaken inderdaad minder gevaarlijk', aldus Blankfein. 'Maar tijdens een extreme crisis kan het zelf in problemen raken.' Het risico van die enorme derivatenmarkt komt straks op de schouders van een tiental clearinghuizen. Als een van hen door zijn buffer heen raakt, kan het alle aangesloten beleggers meesleuren in zijn val. De vraag is of overheden dan nog kunnen ingrijpen. Onbedoeld maken de nieuwe regels van de clearinghuizen volgens Blankfein 'het grootste systeemrisico ter wereld'.