Oneerlijke solidariteit is een bedreiging voor het Nederlandse pensioenstelsel en moet worden aangepakt, vindt hoogleraar pensioenen Fieke van der Lecq. 'Jongeren betalen nu voor de te dure pensioenen van ouderen en krijgen straks zelf veel minder riante pensioenen. Als we dat niet wijzigen, haken jongeren af.'

Van der Lecq, werkzaam bij de Erasmus School of Economics, is voorstander van een aanpassing van de doorsneepremie. Die maakt nu dat jonge werknemers relatief veel pensioenpremie betalen en oude werknemers relatief weinig, vanuit de gedachte dat dat op termijn tegen elkaar wegvalt. Door de vergrijzing werkt dat mechanisme echter niet goed meer.

Levensverwachting

'Degressieve' premiebouw zou een oplossing kunnen zijn. Binnen zo'n model krijgen jongeren meer pensioenrechten voor hun geld en ouderen juist minder. Maar de kans op een dergelijke fundamentele verandering lijkt klein. Vakbonden en werkgevers overleggen nu over een nieuw pensioencontract, dat meebeweegt met de gestegen levensverwachting en dat niet langer een 'standaard'-pensioen van 70% van het salaris oplevert.

Het nieuwe pensioen wordt afhankelijk van de rendementen op het vermogen. Als die tegenvallen, vallen de pensioenen lager uit. Dat zijn verregaande maatregelen maar nog niet voldoende, denken veel pensioendeskundigen.

Andere solidariteit

'De sociale partners zijn te optimistisch over de ontwikkeling van rente en rendement', stelt Harrie Verbon, hoogleraar openbare financiën en sociale zekerheid aan de Universiteit van Tilburg. 'Die zullen door de vergrijzing lager blijven dan we de afgelopen decennia gewend zijn, dus daar kun je niet op vertrouwen.' Verbon is voorstander van solidariteit in het pensioenstelsel, maar wel op een andere manier dan nu. 'Het is toch vreemd dat gepensioneerden die een goede baan hadden nu meer inkomen hebben dan gezinnen.'

Pensioenadvocaat Theo Gommer is voorstander van stevig ingrijpen in het huidige stelsel. 'Het pensioenakkoord van de sociale partners hinkt te veel op oude gedachtes', zegt hij. Naast het aanpakken van de doorgeschoten solidariteit pleit hij voor meer vrijheid van de werknemer bij de keuze van zijn pensioenfonds en het gewenste beleggingsrisico. Ook wil hij een maximum aan het pensioengevend salaris. 'Iemand die twee miljoen verdient, hoeft daar toch geen 70% pensioen over op te bouwen?'

Meer keuzevrijheid voor de werknemer betekent minder solidariteit, aldus Gommer. 'Als iedereen zijn eigen individuele pensioenpotje opbouwt, zit de gezamenlijkheid 'm in de collectiviteit van de beleggingen', zegt hij.

Maximum pensioeninkomen

Ook Lans Bovenberg pleit voor afschaffing van de 'perverse solidariteit' door het afschaffen van de doorsneeopbouw, invoering van een maximum pensioeninkomen en meer keuzevrijheid. De Tilburgse hoogleraar stelt dat hogeropgeleiden, die nu het meest profiteren van de pensioensystematiek, met minder pensioen toe kunnen. 'Langer doorwerken wordt onvermijdelijk. Dat is juist voor hoogopgeleide werknemers gemakkelijker. En de beter betaalden hebben vrijwel allemaal een eigen huis. Het kapitaal dat daarin zit, zal meer moeten worden ingezet voor het pensioen.'

Huiverig

Vakbonden en werkgevers zijn huiverig voor grote ingrepen in het pensioenstelsel. Sociale partners overleggen nu over een nieuw pensioenstelsel per 1 december 2012.

'De doorsneepremie staat niet ter discussie', zegt FNV-bestuurder Peter Gortzak. De individuele keuzemogelijkheden blijven beperkt en een maximum pensioensalaris is 'geen issue'.

AVV (Alternatief voor Vakbond) ageert al jaren tegen de scheve solidariteit bij pensioenfondsen. AVV-voorzitter Martin Pikaart is niet optimistisch over de uitkomsten van het pensioenoverleg. 'Een beetje knutselen aan een stelsel dat oneerlijk en hopeloos ingewikkeld is', zegt hij. 'Als het systeem niet compleet op de schop gaat zijn over twintig jaar de pensioenpotten leeg. Het uitgangspunt moet worden dat iedereen voor zijn eigen pensioenpotje spaart en zelf kiest waar en hoe hij zijn geld belegt en wanneer hij het wil laten uitkeren. Daar kun je vervolgens solidariteit in brengen. Tussen generaties, tussen mannen en vrouwen, met arbeidsongeschikten. Maar dan op een transparante en eerlijke manier.'