Door een wetswijziging dreigen vooral mensen die op een harmonieuze wijze uit elkaar willen gaan, per 1 januari volgend jaar de helft van hun hypotheekrenteaftrek mis te lopen.

Alles draait daarbij om het begrip 'fiscaal partner', zegt belastingadviseur Christan Zantboer van Greenille, een advocaten-, notaris- en belastingadvieskantoor in Rotterdam. Wanneer mensen gaan scheiden en dus ook gescheiden gaan wonen, zijn zij niet langer fiscaal partner. Maar als bijvoorbeeld de man de echtelijke woning 'duurzaam verlaat', dus met de bedoeling daar niet terug te keren, kan hij gedurende 24 maanden toch profiteren van de hypotheekrenteaftrek van de echtelijke woning. Dat is een soort tegemoetkoming die nu nog in de wet is verankerd.

Fiscaal parnerschap vervalt

Maar dat verandert. Op 1 januari wijzigt de wet rond het fiscaalpartnerbegrip, zegt Zantboer, die tevens bestuurder is van de Vereniging Overlegscheiding. 'Vanaf 1 januari 2011 vervalt het fiscaal partnerschap voor gehuwden pas wanneer ze een verzoek tot echtscheiding bij de rechtbank hebben ingediend en niet meer op hetzelfde adres wonen.'

Met andere woorden: wanneer de man de woning verlaat nog voordat de scheiding officieel is aangevraagd, blijft hij de zogeheten fiscaal partner. De hypotheekrenteaftrek heeft uitsluitend betrekking op de hoofdwoning. Daar woont de vrouw nog met wie hij in echtscheiding ligt, eventueel met de kinderen. Omdat de man zich vestigt op een ander adres, maar fiscaal partner blijft tot het verzoek tot echtscheiding is ingediend bij de rechtbank, maakt hij geen aanspraak meer op zijn deel van de hypotheekrenteaftrek. Dus gaat hij erop achteruit. Of, in de woorden van Zantboer: 'Hij raakt het belastingvoordeel kwijt.'

Voor de vrouw die achterblijft in de echtelijke woning, verandert er niets. 'Zij houdt recht op haar deel van de aftrek.'

Vechtscheiding

Het is een wrang neveneffect van een wet die was bedoeld om het begrip fiscaal partnerschap gelijk te trekken. Wrang omdat het veel voorkomt dat de man of de vrouw het huis verlaat voordat de scheiding is aangevraagd. 'Er wordt gesproken over kinderen, over de financiële zaken en andere details. Scheidingen zijn vaak ingewikkeld', zegt Zantboer. 'En mensen willen alles goed regelen voordat ze een verzoek tot scheiding indienen.'

En juist die mensen, zij die uiteen gaan maar zich schappelijk opstellen of zich via bemiddeling fideel tonen in een doorgaans pijnlijk proces, krijgen nu te maken met een financiële tegenvaller. Dit is het omgekeerde van 'beloond worden voor goed gedrag', vindt Zantboer. 'Alleen voor vechtscheidingen verandert er niets.'

'Vechtscheidingen' zijn scheidingen waarbij de echtelieden beiden met een advocaat in de arm naar de rechtbank trekken om elkaar daar te bestrijden. In dat geval zullen voormalige geliefden waarschijnlijk ogenblikkelijk een scheiding hebben aangevraagd, en daarmee dus ook snel geen fiscale partners meer zijn.

Overlegscheiding

Dat is de lelijkste, maar niet de enige mogelijkheid om uit elkaar te gaan. 'Het kan ook met bemiddeling en met de methode van overlegscheiding', zegt Zantboer. 'In dergelijke gevallen komt het verzoek tot scheiding pas in een laat stadium, waarbij er door het scheidende stel al veel afspraken zijn gemaakt.'

In Nederland zijn er jaarlijks 35.000 echtscheidingen. Hoeveel hiervan 'harmonieus' verlopen en hoeveel scheidende echtparen een koophuis hebben, heeft Zantboer niet precies paraat. 'Maar het gaat er duizenden mensen', zegt de belastingadviseur. 'Een scheiding duurt al snel één jaar en kan ook wel twee jaar in beslag nemen. Theoretisch gaat het dus om 70.000 mensen.' Als ook maar een fractie van hen een deel van zijn hypotheekrenteaftrek misloopt omdat daar geen aanspraak op gedaan kan worden, kan het gaan over een bedrag van vele tientallen miljoenen euro's.

Waarschuwing

De belastingadviseur zegt te begrijpen dat het fiscalepartnerbegrip in Nederland over de hele breedte wordt gestroomlijnd. 'Maar dit is wel een heel rare situatie.'

De wet is vorig jaar al aangenomen, maar de implementatie is met een jaar uitgesteld. De weeffout zal de ingebruikneming van de wet echter niet meer tegenhouden, verwacht Zantboer. Consequentie is dat advocaten bij een echtscheiding alleen maar kunnen waarschuwen. 'Let erop', wordt de boodschap van Zantboer cum suis. 'Het moment voor het aanvragen van de echtscheiding kan belangrijk zijn.'

Echte alternatieven zijn er niet voor deze wettelijke lacune. Behalve dat er al vroeg een aanvraag tot echtscheiding wordt ingediend - met alle bijbehorende risico's op een vechtscheiding, aldus Zantboer. 'Het is beter als de wet wordt aangepast en de tegemoetkoming voor de hypotheekrente blijft bestaan.'