Dit zegt hij in een gesprek met deze krant naar aanleiding van het 60-jarig jubileum van de raad vandaag.

Van Kesteren wijt de krachteloosheid van de SER aan een vertrouwensbreuk met de vakbeweging in 2004, die dat jaar uitmondde in een grote vakbondsdemonstratie op het Amsterdamse Museumplein. Tegelijkertijd namen volgens hem de spanningen in de Nederlandse samenleving toe. 'Die radicalisering zie je ook in de opkomst van de SP en de PVV en het wegstemmen van de Europese grondwet. De vakbeweging wilde geen concessies meer doen.'

Kroonleden

Van Kesteren bekritiseert ook de onafhankelijke 'kroonleden', die naast vertegenwoordigers van werkgevers en vakbonden zitting hebben in de SER. Hij stelt dat het 'altijd de vraag is of werkgevers en vakbeweging last of gemak' hebben van de kroonleden. Bij het - overigens mislukte - SER-overleg over een hogere AOW-leeftijd in 2009 waren ze volgens Van Kesteren bijvoorbeeld vooral lastig.

'Kroonleden zijn ook allemaal ego's die graag hun stempel drukken op het overleg. En daar zitten werkgevers en werknemers niet altijd op te wachten. Ze moeten juist dienstbaar zijn aan het proces tussen de sociale partners.'

De VNO-NCW-voorman weet zelfs niet zeker of het SER-model van werkgevers, vakbeweging en kroonleden nog houdbaar is. 'Ik heb daar niet direct antwoord op. Maar we leven al in zo'n rommelige tijd. Laat de SER zoals hij nu is, maar bestaan. Dan kunnen we meteen aan de slag als het weer opportuun is om te overleggen.'

'Slappe tijden'

Ook voorzitter Agnes Jongerius van de vakcentrale FNV en ex-kroonlid Robin Linschoten vinden dat de SER al een aantal jaren een slappe tijd doormaakt. Zij geven daar echter het hervormingsarme kabinet-Balkenende 4 de schuld van. 'Dat paste vooral op de winkel', aldus Linschoten.

'Het gaat om een wisselwerking tussen de sociale partners en kabinet', vult Jongerius aan. Zij geeft als voorbeeld dat de minister van Sociale Zaken in Balkenende 4, Piet Hein Donner, liever niet dan wel om een SER-advies vroeg en het liefst alle wetsontwerpen zelf 's avonds thuis schreef.

Verwerping kritiek

SER-voorzitter Alexander Rinnooy Kan zegt echter dat er na 2003 wél baanbrekende SER-adviezen zijn gepubliceerd. Hij verwijst onder meer naar het advies uit 2008 over de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten, dat de basis vormt voor nieuw kabinetsbeleid. Ook de adviezen over duurzame globalisering uit 2008 en marktwerking uit 2010 waren 'goed bestede tijd', vindt Rinnooy Kan.

De kritiek van Van Kesteren op de kroonleden verwerpt hij eveneens. Die moeten volgens Rinnooy Kan, behalve het algemeen belang toetsen, bruggen bouwen tussen werkgevers en vakbeweging. 'Dat de kroonleden daarin slagen, blijkt uit het feit dat 90% van de SER-adviezen unaniem is en dat ze daardoor bijna altijd door de politiek worden overgenomen.'

In tegenstelling tot Jongerius en Van Kesteren maakt Rinnooy Kan zich geen zorgen dat de SER vanwege het dichtgetimmerde regeerakkoord weinig te doen krijgt. 'De SER zorgt voor breed maatschappelijk draagvlak. Bij Rutte bespeur ik dat hij daarin geïnteresseerd is, omdat zijn kabinet een krappe politieke meerderheid heeft.'

• Lees verder: Weinig reden voor feest bij jubilerend SER