Praat met Alex Koers (48), een hightechondernemer uit Arnhem, niet over TNO. Het onderzoeksinstituut is, volgens de managing director van Microflown, eerder een sta-in-de-weg voor technologische ontwikkeling in het bedrijfsleven dan een meedenkende stimulator.

Concurrerend systeem

'Onze relatie met TNO is heel moeilijk', zegt de medeoprichter van het bedrijf dat gespecialiseerd is in akoestische meettechniek. Microflown werkt onder meer samen met autoproducenten om stillere auto's te maken. Maar het bedrijf, dat 25 mensen in dienst heeft, werkt ook met de Navo aan een nieuw systeem om onderzeeboten te detecteren. Op dit gebied, de onderwaterakoestiek, gaat het mis, omdat TNO, in opdracht van ingenieursbureau Fugro, aan een concurrerend systeem werkt.

'We komen als het ware in hun vaarwater', aldus Koers. 'We concurreren op geld en technologie. Bij die onderwaterakoestiek doet TNO werk voor Fugro (een groot ingenieursbureau in de olie- en gasindustrie, red.). TNO probeert daar via Defensie geld voor binnen te halen.'

Geen harmonieuze samenwerking

Dat was volgens de Arnhemse ondernemer eind vorig jaar pijnlijk zichtbaar voor de buitenwacht. Tijdens een bijeenkomst van de European Defence Agency presenteerden Microflown en TNO, kort na elkaar ieder apart, hun eigen systeem. 'Je had de gezichten eens moeten zien van de Fransen, de Denen en al die anderen', briest Koers. 'Die zie je denken: wat is dat voor kikkerlandje? Waarom steunen die Nederlanders hun eigen industrie niet?'

Pogingen om tot een harmonieuze samenwerking te komen, zijn intussen mislukt. Koers: 'Anderhalve maand geleden is TNO bij ons gekomen. Want het staat enorm onder druk, er wordt flink gereorganiseerd. Enfin, die TNO-mensen komen met hangende pootjes hier naartoe, om het maar wat gechargeerd te zeggen. Maar wat gebeurt er? Ze zeggen: dit is ons voorstel en jullie mogen ook, als een soort schaamlapje, meedoen.'

Ondersteunen

De kritiek van Koers ligt op verschillende vlakken gevoelig. TNO is in 1932 opgericht met als doel de Nederlandse industrie te ondersteunen met toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek. Daarvoor kreeg het vorig jaar& nbsp;€ 203 mln van de overheid. Maar die bijdrage zal door aanhoudende Haagse bezuinigingsdrift aanzienlijk lager uitvallen. Alleen al door het snijden in de defensiebegroting loopt TNO de komende jaren meer dan& nbsp;€ 20 mln mis.

Tegelijkertijd haalt 's lands grootste onderzoeksinstituut minder betaald werk op bij het bedrijfsleven. Vorig jaar daalden de inkomsten uit contractopdrachten van euro 312 mln naar euro 287 mln. Dat heeft enerzijds te maken met de conjuncturele tegenwind, maar anderzijds is deze daling ook het gevolg van structurele veranderingen. Grote bedrijven als Philips en Akzo besteden hun geld voor R& amp;D steeds meer uit in het buitenland. Het innovatieve vermogen van de bv Nederland moet het in de toekomst daarom vooral hebben van het midden- en kleinbedrijf.

Welbegrepen eigenbelang

TNO erkent dit, al was het maar uit welbegrepen eigenbelang. Op zijn website benadrukt het instituut zijn nauwe banden met het midden- en kleinbedrijf. In een aparte brochure worden meer dan twintig 'kleine' ondernemers opgevoerd die vertellen over hun goede ervaringen met TNO.

Maar op Microflown, opgericht in 1998, maakt dit geen enkele indruk. 'Het is heel gemakkelijk om drie voorbeelden te geven van een geslaagde samenwerking met het mkb als je duizend andere mislukte projecten niet noemt', stelt directeur Koers. 'Het zijn incidenten.'

Bekende kritiek

MKB-Nederland kent de kritiek van Koers. Hij is ook niet de enige, al regent het allerminst klachten over TNO. 'We horen die geluiden over TNO inderdaad wel vaker maar zeker niet op grote schaal', zegt een woordvoerder.

Die nuance maakt de problemen van Technobis niet minder groot. Dit bedrijf uit Uitgeest verdient zijn geld met het maken van grote, gespecialiseerde microscopen in opdracht van wereldwijd verspreide klanten. De Noord-Hollandse onderneming probeert daarnaast al vijf jaar lang groot te worden met een sensortechniek die oorspronkelijk door TNO is ontwikkeld en waarvoor grote vliegtuigproducenten, waaronder Boeing en Airbus, interesse hebben.

Tegenstrijdig

Bovendien denkt het onderzoeksinstituut sinds kort, in opdracht van Technobis, mee over een instrument dat op de nanometer nauwkeurig moet kunnen meten. Dat gaat niet altijd even gemakkelijk.

Vooral op het financiële vlak kunnen beide partijen elkaar maar moeilijk vinden. Volgens directeur Pim Kat van Technobis ligt dat aan TNO. 'We lopen er toch tegenaan dat TNO niet gewend is met het mkb zaken te doen.' Deze opmerking is vooral opvallend omdat Technobis ooit, in 2006, door TNO in een blad juist werd opgevoerd als voorbeeld van een prettige samenwerking met een klein bedrijf.

Optimistich marktonderzoek

In wezen heeft Technobis, dat 15 medewerkers telt, op twee punten problemen met het onderzoeksinstituut. Bij de ontwikkeling van het nieuwe meetinstrument stoort Kat (54) zich aan het gemak waarmee TNO geld vraagt voor onderzoek. Het gaat in de regel om bedragen die alleen een grote onderneming meteen kan opbrengen. 'Ze vragen zo tussen de € 100.000 en& nbsp;€ 150.000. Daar moet je zelf een kwart van betalen, maar zelfs dan gaat het toch nog om bedragen waar je als mkb-bedrijf enorm tegenaan zit te hikken', aldus Kat. 'TNO denkt in grote lijnen en getallen, niet in efficiency en doelmatigheid, zoals wij dat wel gewend zijn.'

Ook vindt de ondernemer uit Uitgeest dat TNO nauwelijks mee wil deinen op de economische golven van de economie. Anders gezegd: Kat wil dat de onderzoekers meeademen met hun klanten. Hij vindt dit des te vanzelfsprekender omdat de afgesproken beloning voor TNO gebaseerd is op een te optimistisch marktonderzoek dat het instituut zelf heeft verricht. Als Technobis nu dus alle zeilen moet bijzetten om in de huidige crisis niet kopje-onder te gaan, moet TNO niet blijven eisen dat licentieafdrachten hoe dan ook moeten plaatsvinden. 'Maar zo gemakkelijk is het allemaal niet. Iedereen staat nu op de rem met nieuwe ontwikkelingen. Je merkt dat ook bij Boeing. Er wordt gewoon geen R& amp;D meer gedaan. Punt.'

Weerwoord& nbsp;TNO: 'Meeste klanten zijn tevreden'

TNO, dat jaarlijks met meer dan 10.000 mkb-bedrijven contact heeft, stelt dat de zaken minder zwart-wit liggen dan Microflown en Technobis voorstellen. Dat komt omdat het instituut verschillende belangen tegelijk moet dienen. Daardoor lijkt het voor klanten misschien of TNO niet wil meewerken, terwijl het een kwestie is van niet kúnnen meewerken.

Neem betalingsregelingen. In principe wil TNO zo veel mogelijk tegemoetkomen aan de wensen van een partij die kennis van het instituut 'afneemt'. 'We willen niemand het vel over de neus halen', zegt Erik Drop, adjunct-directeur strategie & amp; planning. Maar zijn instituut moet ook rekening houden met de Europese Commissie en de Nederlandse regering, twee grote geldschieters. Zowel de nationale als de Europese overheid eist dat klanten van TNO bij gesubsidieerde projecten meebetalen aan de ontwikkeling van nieuwe producten. De spelregels die de overheid daarbij stelt, beperken de mate waarin TNO tegemoet kan komen aan de wensen van klanten. 'De grenzen worden getrokken door Brussel en Den Haag.'

Dwarsbomen

Het instituut moet bovendien rekening houden met andere bedrijven. Geen enkele onderneming wil dat zijn rivaal dankzij TNO zo goed als gratis een concurrentievoorsprong krijgt.

Ook wil TNO voorkomen dat een klant een patent expres op de plank laat liggen om productontwikkeling bij de concurrent te dwarsbomen. Daarom trekt het altijd aan de bel als een product later dan afgesproken op de markt komt. 'Dan gaan we met een ondernemer praten om de exclusieve rechten terug te nemen zodat een product toch op de markt kan komen', aldus Erik Ham, mkb-manager bij TNO. 'Daarvoor bestaat TNO juist.'

'Geen marktklare producten'

Dat wil niet zeggen dat het instituut geen oog heeft voor eventuele tegenslagen bij zijn klanten. Niemand is erbij gebaat als TNO dan op zijn strepen blijft staan. Ham: 'Dan valt zo'n ondernemer om en dat is niet de bedoeling.'

Drop ontkent dat zijn instituut ooit met eigen producten op de markt zal komen en daarbij de concurrentie aangaat met een of ander bedrijf, zoals Microflown stelt. 'Wij ontwikkelen kennis, geen marktklare producten. Dat laatste doen onze klanten.'

Generieke basistechnologie

TNO zal ook nooit een specifieke technologie aan twee verschillende partijen verkopen. 'Zo is het niet. Er is wel vaak een generieke basistechnologie, waarvoor verschillende toepassingen te bedenken zijn', zegt Ham. 'Dan gaan we voor de ene toepassing met deze onderneming in zee, en voor de andere toepassing met die onderneming. Dat zal elkaar nooit bijten.'

Drop zegt ervan te 'balen' dat er twee bedrijven klagen. Tegelijkertijd wijst hij erop dat klanten zijn instituut in tevredenheidsonderzoeken belonen met een ruime acht. Uit die onderzoeken blijkt echter ook dat TNO er niet zo goed in is realistische verwachtingen bij klanten te kweken. Ham: 'Dat is een verbeterpunt.'