Daar houdt commercieel directeur Maarten Spaargaren van NS Hispeed naar eigen zeggen serieus rekening mee, ook al is het aantal reizigers de afgelopen maanden flink gegroeid. Voor het verlies is een voorziening getroffen van € 170 mln voor de looptijd van de concessie (tot 2024).

Vandaag de dag reizen volgens NS Hispeed maandelijks 100.000 mensen met de snelle trein, een verdubbeling in een jaar tijd. Maar om over het spoor te rijden moet de High Speed Alliance (een samenwerking van NS en KLM) samen met Thalys dit jaar € 79 mln aan tol betalen. Dat bedrag wordt mede betaald uit de verkoop van toeslagkaartjes voor de Fyra. Er zouden volgens berekeningen van deze krant minstens drie keer meer mensen met de trein moeten reizen, wil de Fyra quitte spelen. NS Hispeed wil niet zeggen hoeveel reizigers er nodig zijn om rendabel te kunnen opereren.

Pijnlijke misser

Het zag er fantastisch uit, tien jaar geleden. Parijs op drie uur, Brussel en Antwerpen vlakbij. En de twee grootste steden in Nederland op een steenworp afstand. De HSL-Zuid, de snelle spoorlijn van Schiphol naar Antwerpen, moest er gewoon komen. En de NS móest de treindiensten verzorgen. Samen met KLM bood het spoorbedrijf € 148 mln per jaar voor het alleenrecht op de lijn. Ze wonnen.

Inmiddels ziet het er een stuk minder rooskleurig uit. Vandaag is de € 7 mrd kostende HSL-Zuid precies een jaar in gebruik. Al iets langer pendelt NS Hispeed (onderdeel van NS) met de Fyra-treinen op het eerste stuk van de lijn, tussen Amsterdam en Rotterdam. De trein is twintig minuten sneller, maar wie door de coupé loopt, ziet vooral lege stoelen.

De reizigers betalen € 7,40 of € 9,70 (eerste klas) boven op hun treinkaartje voor de rit, wat te weinig is om de tientallen miljoenen binnen te krijgen die nodig zijn voor de concessie. Zelfs nu de vervoerder tijdelijk 45% korting krijgt op de prijs om over het spoor te rijden, is het geen sluitende businesscase. In de zomer meldde de NS al € 62 mln verlies.& nbsp;& nbsp;

Hoe kan het toch dat de NS destijds zo'n hoog bod deed voor de spoorlijn? Maarten Spaargaren, commercieel directeur van NS Hispeed, glimlacht op die vraag. 'Was het toen ook niet de tijd van de UMTS-veilingen?', zegt hij. 'Dat bod deden we in 2000. Daarna kwamen 9/11 en de economische crisis. Het ziet er nu anders uit dan hoe men toen had gedacht. We hebben een dure concessie, daar moeten we het mee doen.'

Het spoorbedrijf heeft inmiddels een voorziening van € 170 mln geboekt voor de verliezen, en houdt er rekening mee dat de Fyra gedurende de concessie tot 2024 nooit winst zal maken.

Toch gaat de High Speed Alliance, zoals de samenwerking van NS en KLM heet, door met de treindiensten. Deze alliantie (90% NS), zit immers vast aan de concessie. Maar ook groeit het reizigersaantal, zegt Spaargaren. Vanaf april 2011 rijden de treinen door naar Breda en eind volgend jaar komen er nieuwe treinstellen die 250 km per uur halen. Dat moet zeer gewenste extra reizigers trekken. Vanaf 2013 krijgt de HSA immers geen korting meer op de concessie.

Dure concessie

Voor Thalys, die ook over het snelle spoor naar Parijs rijdt, pakt de hogesnelheidslijn beter uit. De vervoerder zegt dat er nu 40% meer reizigers tussen Amsterdam en Parijs de trein nemen, ondanks dat de kaartjes vorig jaar flink duurder werden vanwege de HSL. Vooral tussen Brussel en Amsterdam zitten de treinen vaak bijzonder vol, stelt ceo Olivier Poitrenaud. Maar ook hij verbaast zich over de dure concessie.

'In Frankrijk betalen we € 19 per kilometer tol om over het spoor te rijden. In België € 30. En Nederland? € 130', zegt hij. 'Het is erg hoog, maar het loont nog wel. Je ziet het aan de cijfers.'

Geen ondernemersmentaliteit

Toch heeft de High Speed Alliance de overheid gevraagd om opnieuw naar de businesscase te kijken. Vorige week zei de minister van Infrastructuur en Milieu toe dit te doen, tot woede van de VVD. 'Eerst met een hoog bod het alleenrecht binnenhalen, en daarna gaan bedelen om een lagere prijs?', reageert VVD-Kamerlid Aptroot. 'Dat is geen ondernemersmentaliteit. Wij zullen hier niet zomaar mee akkoord gaan.'