Uit een reconstructie van de totstandkoming van de nieuwe EU-regels blijkt dat de Europese Commissie, de lidstaten en het Europarlement op cruciale momenten toegaven aan druk van bedrijven.

Gratis rechten

In december hebben Commissie en lidstaten een akkoord bereikt over de hoeveelheid gratis rechten die energie-intensieve bedrijven krijgen in de periode 2013-2020. Die hoeveelheid is mede gebaseerd op hun gemiddelde broeikasgasuitstoot in de jaren 2005-2008. Maar de emissies lagen toen zeer hoog, zegt klimaatspecialist Tomas Wyns van de milieuorganisatie CAN-E. 'Fabrieken zaten vanwege de hoogconjunctuur op de top van hun uitstoot. De Europese industrie produceert nooit meer op het niveau van deze topjaren.'

Brussel wilde de rechten toekennen op basis van de periode 2005-2010. Dan waren ook de crisisjaren 2009 en 2010, waarin de uitstoot afnam, meegeteld. Maar de industrie verzette zich. Het effect van de gunstige calculatie is volgens Wyns dat 'sommige industrieën tot 2020 geen rechten meer hoeven te kopen'.

Mottenballen

Dat komt ook doordat de EU voor de jaren 2008-2012 al te veel gratis rechten gaf. Die vertegenwoordigen volgens onderzoeken van het Duitse Öko Institut en de Britse milieuorganisatie Sandbag voor individuele bedrijven soms een waarde van honderden miljoenen euro’s.

Het surplus aan rechten uit deze tweede handelsfase heeft mede te maken met een weeffout in de nu nog geldende regels. Concerns die hun productie fors reduceerden en sommige fabrieken daarvoor grotendeels in de mottenballen legden, bleven voor die installaties de hoeveelheid CO2-rechten krijgen die was gekoppeld aan volledige benutting van de productiecapaciteit.

Onderzoeksinstituut CE Delft stelt daarbij dat veel bedrijven overwinsten behalen doordat ze de prijs van gratis CO2-rechten gewoon kunnen doorberekenen aan klanten.

Concurrerend

Bedrijven weerspreken dat ze buiten schot blijven. 'Het zal een grote uitdaging voor onze bedrijfstak zijn om concurrerend te blijven in de periode 2013-2020', zegt de belangenorganisatie voor de cementindustrie, Cembureau, in een verklaring over de recente Commissie-beslissing. 'De gratis rechten die wij krijgen dekken niet 100% van onze behoefte, verre van dat.'

Eurofer, de Europese staalkoepel, is zeer negatief over het besluit over de toedeling van gratis rechten. De organisatie meent dat de EU de staalmakers te weinig heeft gegeven. 'Er is niet langer een stimulans voor de industrie om te investeren in productiecapaciteit en banen in de EU', de organisatie in een verklaring. Volgens Eurofer zijn de Europese bevolking en economie 'de echte verliezers' van de beslissing.