Grombalia oogt als een rustig Tunesisch provinciestadje te midden van wijngaarden en olijfbomen, veertig kilometer ten zuiden van de hoofdstad Tunis. Toch vonden ook hier protestmarsen plaats tegen dictator Zine el-Abidine Ben Ali. Een afgebrande supermarkt van de Franse winkelketen Carrefour is de stille getuige van plunderingen en vandalisme.

Net buiten de stadsgrens staat sinds 2008 achter een hoge witte muur brouwerij Sonobra, joint venture van de Tunesische zakenman Saïd Boujbel en Heineken. 's Ochtends komen de werknemers binnendruppelen, sommigen met Heineken-rugzak of -petje.

Doelwit van plunderingen

Sinds de val van Ben Ali houdt een soldaat de wacht. De fabriek was, evenals een depot van Heineken, doelwit van plunderingen. De buit bestond uit drankvoorraden ter waarde van €50.000. In het depot werd ook brand gesticht.

De productie van de brouwerij, die korte tijd stillag en vorige week volgens werknemers van Heineken in Tunesië ook werd getroffen door een staking tegen lage lonen, is volgens woordvoerder John Clarke van Heineken nu weer op het niveau van voor de opstanden. Clarke ontkent dat er een staking heeft plaatsgevonden.

Geen willekeur

Of de plunderingen een uiting zijn van vandalisme en diefstal, of dat ze specifiek gericht zijn tegen het merk Heineken, is niet met zekerheid vast te stellen. Duidelijk is wel dat de meeste recente plunderingen niet voortkwamen uit willekeur, maar gericht waren tegen bedrijven gelieerd aan de familieleden van de president en zijn gehate echtgenote Leïla Trabelsi.

Zo moesten diverse filialen van Franse ketens als Carrefour, Monoprix en Géant (onderdeel van Casino) het ontgelden. Alle onderhielden volgens Le Monde nauwe banden met Ben Ali's familie. Ook Mercedes en Fiat en telecombedrijf Orange deden zaken met de familieclan, aldus Le Monde.

'Het bier van de macht'

Heineken is minder direct gelieerd aan de clan dan dat rijtje bedrijven, maar staat bij kritische Tunesiërs toch bekend als 'het bier van de macht'. Dat imago dankt het merk aan Rym, de echtgenote van Boujbel en een nicht van Leïla Trabelsi. Zij is, net als veel andere familieleden, gearresteerd. Boujbel zelf is op vrije voeten. Heineken claimt niet te hebben geweten dat Boujbel deel uitmaakte van de presidentiële clan, toen het bedrijf in 2006 een contract tekende met de zakenman.

'Onbegrijpelijk', vindt journalist Khaled Boumiza. 'Boujbel liet zich erop voorstaan dat hij was getrouwd met Rym en daardoor connecties had met de Trabelsi's. Ik kan me niet voorstellen dat een multinational als Heineken niet een paar telefoontjes pleegt om te vragen met wie het zakendoet en wie zijn relaties zijn.'

Geen zakelijk voordeel

Ook ontkent de brouwer zakelijk voordeel te hebben gehad bij de samenwerking. Een bron op het hoofdkantoor van Heineken in Tunis, die naar eigen zeggen goed op de hoogte is dankzij goed contact binnen de directie, zegt echter dat er 'duwtjes in de rug zijn geweest' dankzij Leïla Trabelsi. 'We werden lange tijd gedwarsboomd voordat we een brouwlicentie kregen. Dankzij de methode-Trabelsi konden we toch aan de slag.'

'Leïla Trabelsi slaagde erin het monopolie van brouwer SFBT te doorbreken. Zij wilde dat er meer concurrentie zou ontstaan. Maar het is niet alleen het feit dat Boujbel goede contacten heeft, dat Heineken deed besluiten met hem in zee te gaan. Het waren ook de hotels die hij in zijn bezit had, die de distributie vergemakkelijkten.'

Rijke zakenman

SFBT, de concurrent van Heineken in Tunesië, staat onder leiding van de rijke zakenman Hammadi Bousbia. Naar eigen zeggen heeft hij 94 à 95% van de markt in handen en Heineken de rest. Heineken claimt een aandeel van 10%.

SFBT brouwt het lokale bier Celtia en de merken Löwenbrau en Beck's. Ook lokaal verhandelde frisdrank van Coca Cola, in tegenstelling tot eerdere berichtgeving wel actief op de Tunesische markt, wordt gebotteld door SFBT.

Partnerschap

Aanvankelijk zou ook Heineken een partnerschap aangaan met Bousbia. Hij vertelt dat zijn bedrijf na een investering van ruim 4 mln dinar (€2,2 mln) klaar was om Heineken te brouwen, maar dat het aan het ministerie van handel was te wijten dat een verplichte prijshomologatie (een vastgestelde minimumprijs) uitbleef.

Toen Heineken eenmaal was overgestapt naar Boujbel, kwam die homologatie er wel. Een woordvoerder van het ministerie bevestigt dat Sonobra die direct na aanvraag kreeg en dat SFBT in het verleden ook een aanvraag heeft gedaan, die niet is ingewilligd.

Sympathieker

Volgens Bousbia komt dat doordat het ministerie Boujbel 'sympathieker' vond. Op de vraag of dat te maken heeft met de familiebanden van Boujbel, antwoordt Bousbia lachend: 'Hij is sympathieker.'

En daarna: 'Het zijn revolutionaire tijden en ik wil nu niet het achterste van mijn tong laten zien. Ik wil goede relaties houden met Heineken, want de deur staat open als het op een dag alsnog met ons zaken wil doen.'

Veel tegenwerking

Heineken zegt zelf juist veel tegenwerking te hebben ondervonden van de Tunesische autoriteiten. Volgens de woordvoerder waren er problemen met energie, gas, watertoevoer, grond en bouwvergunningen. Dat zou het resultaat zijn van de weigering van de bierbrouwer in te gaan op een aanbod tot samenwerking van een hooggeplaatst lid van de presidentiële familie. Clarke wil niet zeggen om wie het gaat.

Heineken zegt behalve om de hotels ook voor Boujbel te hebben gekozen omdat hij een microbrouwerij bezat en frisdranken produceerde. Bousbia wuift de brouwervaring van Boujbel weg.

Professionals

'Bierkennis dankzij een microbrouwerij? Dat wat hij tot dan toe brouwde, kun je moeilijk bier noemen', zegt hij. 'Wij zijn de professionals in Tunesië en kennen de markt. Bovendien bezat hij toen nog niet zoveel hotels en vielen de distributievoordelen dus tegen.'

Hij zegt te vermoeden dat de voordelen die Heineken heeft genoten, niet aanzienlijk zijn. 'Het is eerder zo dat zij zijn behandeld zoals het zou horen, terwijl wij werden tegengewerkt', zegt hij. ' Maar het is een groot merk als Heineken onwaardig dat het zich met die mensen inlaat.'

Noodgeval

Een afspraak met Boujbel in een van zijn hotels wordt op het laatste moment afgebeld. Hij zegt een noodgeval te hebben op het eiland Djerba, waar hij zeker tien dagen moet blijven. Telefonisch onderhoud is onmogelijk. 'Ik heb op dit moment andere prioriteiten', zegt Boujbel. 'Misschien heb ik half februari nog een gaatje voor u.'

Heineken kon dankzij de methode-Trabelsi in Tunesië aan de slag, aldus een bron op het hoofdkantoor in Tunis

Bier als kleine zonde

Tarek Hamami drinkt elke dag wel een biertje. 'Voor de islam maakt dat niet zoveel uit', zegt de Tunesische advocaat, die zichzelf als niet-praktiserende moslim beschouwt. 'Het is misschien een zonde, maar in de Koran staat dat je niet dronken mag worden en dat doe ik niet. Ik vind de moordlustige salafisten (radicale moslims, red.) die claimen het pure geloof te belijden, grotere zondaars dan ik.'

Zijn landgenoten, van wie 98 % moslim is, hebben daar volgens hem weinig moeite mee. Hoewel veruit de meeste Tunesiërs zelf niet drinken, staan ze tolerant ten opzichte van alcoholconsumptie. 'Er geldt hier een strikte scheiding tussen kerk en staat. Religie is een privézaak, net als bier drinken', zegt Hamami.

Avondklok

Hij is een van de drie klanten van Monseigneur, een soort nachtclub aan de Rue de Marseille in Tunis, waar normaal gesproken buikdanseressen optreden op de klanken van oosterse muziek. De avondklok heeft manager Hamdi Mouez doen besluiten om het etablissement tijdelijk overdag tussen tien en vijf uur te openen, om toch nog iets aan inkomsten te genereren.

Cafés zoals in Europa kent Tunesië niet. Een belangrijk deel van de afzetmarkt voor alcoholische dranken bestaat uit hotels en restaurants die vooral toeristen trekken. Buiten de horeca zijn bier en wijn uitsluitend te koop bij speciale distributiepunten, niet in de supermarkt.

Het lokale bier Celtia is zonder uitzondering het favoriete merk van een tiental ondervraagde Tunesiërs achter en voor de bar. 'Wij houden hier niet zo van Heineken', zegt Hamami. 'Dat wordt gemanipuleerd door de clan van Trabelsi's', zegt hij, zonder dat het FD in die richting vraagt. Daarbij is het bier volgens Hamami duurder en minder lekker dan Celtia.