Het Centraal Planbureau (CPB) heeft het Financieel Kader van het regeerakkoord doorgerekend en schrijft op de eerste pagina van de doorrekening dat het begrotingssaldo door maatregelen van de regering-Rutte verbetert met €14,75 mrd. Het gaat daarbij om bezuinigingen van €8,75 mrd en €6,25 mrd aan lastenverzwaring. De regering beweert echter €18 mrd te bezuinigen. Hoe kan het kabinet zulke andere cijfers presenteren het CPB?

Buiten de boeken

Ten eerste, en belangrijkste, de regering houdt ten onrechte de financieringsverschuiving van zorgkosten van de private sector naar de publieke sector buiten de boeken. Het CPB heeft in de ramingen voor de volgende regeerperiode verondersteld dat de eigen bijdragen bij ZVW, AWBZ en WMO fors gaan stijgen. De regering heeft besloten om die hogere eigen bijdragen niet door te laten gaan. Door deze bewuste beleidsinzet stijgen de publiek gefinancierde zorguitgaven en de -premies nog veel harder dan het CPB al had geraamd.

Bij lagere eigen bijdragen moeten de zorgpremies stijgen om het ontstane financieringsgat op te vullen. De zorgpremies stijgen dan ook met €3,61 mrd. Deze post staat alleen niet als lastenverzwaring geboekt in het regeerakkoord. Ook de corresponderende zorguitgavenverhoging van €3,61 mrd komt niet in mindering op het totaal van bezuinigingen.

Rekening samenleving

De regering doet dus alsof €3,61 mrd hogere zorgkosten privaat worden gefinancierd, terwijl die in werkelijkheid publiek worden gefinancierd. Daar komt bij dat lagere eigen bijdragen tot een hoger zorggebruik leiden omdat een groter deel van de zorgkosten niet meer voor rekening van het individu maar voor de samenleving komt. Daardoor stijgen de zorgkosten nog eens met €1,26 mrd; een post die opnieuw niet als een uitgavenverhoging wordt gezien, maar in de berekeningen als een vreemde restpost in mindering wordt gebracht op de verbetering van het begrotingssaldo.

Ten tweede, de regering boekt een hoger bezuinigingsbedrag in dan het CPB. Dat heeft twee oorzaken. Ten eerste honoreert het CPB de bezuiniging op de ambtenarensalarissen die de regering structureel in de boeken schrijft, niet, omdat de ambtenarensalarissen niet structureel bij de salarissen in de markt kunnen achterblijven. De regering denkt hiermee €870 mln extra te bezuinigen. Ten tweede, de cijfers van het CPB wijken af van die van het Financieel Kader door ten eerste verschillen waarop verschillende posten worden ingeboekt, ten tweede mogelijke aanpassing van maatregelen in het Regeerakkoord omdat de CPB-doorrekening is gebaseerd op een niet-finale versie daarvan, ten derde verschillen van inzicht in het budgettaire effect van diverse maatregelen en ten vierde afrondingsverschillen. Deze verschillen bedragen in totaal €430 mln. De regering overschat zo de opbrengst van haar bezuinigingen volgens het CPB in totaal met €1,2 mrd.

Lastenverzwaring

Het derde verschil is dat de regering geen rekening houdt met een lastenverzwaring via de beperking van de ruimte om fiscaal gesubsidieerd pensioen op te bouwen ('Witteveenkader'). Niet alleen nemen de fiscale subsidies af, maar er worden ook belastingopbrengsten uit de toekomst naar voren gehaald, omdat nu minder premies worden afgetrokken. Daar staan evenwel ook minder belastingopbrengsten uit pensioenen in de toekomst tegenover. Als er minder premie kan worden afgetrokken betalen huishoudens dus meer belasting, zo'n €1,25 mrd. Ook deze lastenverzwaring neemt de regering niet mee in de sommen.

Door de optimistische inschatting bij de bezuinigingen en boekhoudkundige truc bij de stijgende zorgkosten zijn de netto bezuinigingen van de regering geen €14,74 mrd, maar slechts €8,69 mrd. Tegelijkertijd stijgen de lasten niet met €1,34 mrd , maar met €6,25 mrd, door hogere zorgpremies en door minder pensioenaftrek. Het netto resultaat van bezuinigingen en belastingverhogingen is in het Financieel Kader en de CPB-doorrekening nagenoeg gelijk; zo'n €14,8 mrd.

Effecten opgeteld

Het vierde verschil om aan de €18 mrd te komen is dat de effecten van de beleidsmaatregelen van Balkenende 4 (€3,14 mrd) bij €14,83 mrd worden opgeteld. Dit is oneigenlijk, omdat deze bezuinigingen een regelrecht uitvloeisel zijn van het Crisisakkoord van Balkenende 4. Daarin was opgenomen dat de ambtenarensalarissen op de nullijn zouden worden gezet, alleen kwam daarvan niets terecht. Conform de 'motie Koolmees' moest Balkenende 4 deze bezuiniging alsnog invullen.

De regering wil geen hogere eigen bijdragen in de zorg, hetgeen betekent dat de publieke sector een groter deel van de zorgkosten financiert. De stijging van de publieke zorguitgaven en de bijbehorende lastenverzwaring door stijgende zorgpremies worden door de regering ten ten onrechte buiten de boeken gehouden. De regering is volgens het CPB te optimistisch met de bezuinigingen op het rijk en haalt belastingopbrengsten in de tijd naar voren. €3 mrd haalt de regering bij Balkenende 4 vandaan, terwijl ze lasten met €6 mrd laat stijgen. De regering speelt mooi weer met €18 mrd zogenaamde bezuinigingen. Feitelijk wordt nog geen €9 mrd bezuinigd, minder dan de helft van €18 mrd.

Bas Jacobs is hoogleraar Economie en Overheidsfinanciën aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Een uitgebreide versie van dit artikel is te downloaden op www.xs4all.nl/~jacobs73

Illustratie: Hein de Kort