Willem van Reijendam

Texel wil over tien jaar onafhankelijk zijn van energie-importen. Plaatselijk opgewekte groene stroom en gas moeten dan de hele bevolking van energie voorzien.

Als een overheid rept van 'duurzaamheidambities' en 'energieneutraal 2020' dan denkt een beetje pr-scepticus meteen huiverend aan een met gelikte folders opgetuigde luchtballon van een ijdele bestuurder.

Maar op Texel is dat niet het geval. Dat het eiland over tien jaar energieneutraal wil zijn, is in de jaren negentig al bedacht door de Texelaars zelf. En zoals ze ruim honderd jaar geleden Texels Eigen Stoomboot Onderneming hebben opgericht die de verbinding met de wal verzorgt, zo richtten ze in 2007 TexelEnergie op. 'Dat is echt een beweging van onderop geweest', vertelt voormalig loodgieter, maar nu initiator en directeur Brendan de Graaf. 'De gedacht is bij wijze van spreken aan de stamtafel in het café ontstaan. Wij waren ervan overtuigd dat het typisch iets voor Texel was. En dat blijkt ook zo te zijn.'

Het bedrijf, een coöperatie, met nu al 2800 leden, begon met het verhandelen van (groene) stroom en heeft inmiddels ongeveer een kwart van de markt op het Waddeneiland Texel veroverd. Er wordt geleverd tegen marktconforme tarieven, maar lokaal patriottisme speelt een grotere rol bij de overstap dan de prijs, stelt de Graaf vast.

Inmiddels produceert TexelEnergie (TE) ook zijn eigen stroom, en wil dat steeds meer gaan doen. Dat past goed in de ambitie van de gemeente Texel, die wil bereiken dat het eiland in 2020 zelf het vermogen van 10 MW aan energiebronnen heeft opgesteld. Ook de provincie Noord-Holland hebben dat initiatief van de Texelaars dankbaar omhelsd. En ook de andere Waddeneilanden kopiëren in meer of mindere mate het Texelse model.

Texel wil het energieverbruik met een derde terugdringen en gelijktijdig de in te kopen energie vergroenen. Maar het belangrijkste doel is een eigen energieproductie. Zolang geothermie en getijdenenergie nog achter de horizon liggen, zijn zon, wind, biogas en houtverbranders de meest voor de hand liggende bronnen.

Maar hoe winderig Texel ook moge zijn, er staat precies één windmolen te loeien, vlak bij het dorp Oudeschild. Die is dan ook het kroonjuweel van de coöperatie TexelEnergie. Maar voorlopig blijft het bij deze ene, omdat een belangrijk deel van de bevolking, en ook een meerderheid in de gemeenteraad, tegen windmolens is.

'Ja, dat ligt moeilijk', erkent verantwoordelijk wethouder Eric Hercules (PvdA). 'We hebben hier een heel open landschap en mensen zijn bezorgd over het landschap. Ik vind het een terechte discussie, ook met het oog op toeristen. Wind is voor de komende tien jaar wel opgenomen in de energieplannen en er kan veel gebeuren in zo'n periode. Niet alleen een raadsmeerderheid is nodig voor een windmolenparkje, maar belangrijker is een brede wens bij de Texelse bevolking.'Er zijn op Texel slechts vijf van die enorme '2-wegawatters' nodig om de energiedoelstelling in één keer te halen. Maar zolang het draagvlak van de Texelaar voor eigen stroom zich nog niet uitstrekt tot windenergie, behelpt het eiland zich met houtverbranders, biovergisters en zonnepanelen die her en der worden geplaatst.

Zonnepanelen zetten weliswaar geen echte zoden aan de dijk, maar het tekent wel de ambitie van de eilanders om, zij het gesubsidieerd, een steentje bij te dragen aan de energieproductie. Zo heeft ook het filiaal van Agrifirm zijn dak ter beschikking gesteld aan TexelEnergie, zegt vestigingsdirecteur Nico Kikkert.

'Het past bij ons bedrijf, en we hebben daardoor een lagere energierekening. De 740 vierkante meter op ons dak is vaak al genoeg voor onze eigen energievoorziening. Als er wat over is, wordt het geleverd aan de andere leden van de coöperatie.'

Door al die lokale energiebronnen heeft Texel een netwerk nodig dat al deze onregelmatig opgewekte elektriciteit zo efficiënt mogelijk verwerkt. Aanbod en vraag moeten immers altijd in evenwicht zijn. Daarom ontwikkelt TexelEnergie samen met CapGemini en netbeheerder Liander, een zogeheten 'smart grid'. Dat zorgt dat pieken en dalen in de productie zoveel mogelijk worden opgevangen.

Nu gaat opgewekte groene stroom overal klakkeloos het netwerk in. Een smart grid zorgt ervoor dat lokaal opgewekte energie echt lokaal wordt gebruikt. Overtollige stroom kan bijvoorbeeld naar oplaadpunten van elektrische auto's die toeristen kunnen huren. Een interessante markt gezien de een miljoen toeristen die Texel jaarlijks bezoeken.

'Want zoals Texelaars echt alles willen benutten door er bedrijvigheid van te maken, zo zullen ze dat ook met het imago van "energieneutraal" doen', verwacht Eric Hercules. 'Dus de eerste elektrische tuk-tuk rijdt hier al rond.'

Hij verwacht dat niet alleen het imago, maar ook de kennis die ontstaat rond dit project geld gaat opleveren. Nu al komen veel bedrijven en wetenschappers hun licht opsteken op het eiland. De wethouder vindt het logisch dat een eiland als Texel hierin voorop loopt: 'Het is een geografische eenheid, de mensen hier willen zelf hun problemen oplossen. We zijn graag onafhankelijk.'

Maar dat gaat niet zo ver dat het eiland ooit nog afwil van die stroomkabel naar de wal. 'Die moet blijven liggen', zegt Brendan de Graaf. 'Want stel je voor dat wij straks stroom moeten gaan leveren aan het vasteland.'

Willem van Reyendam

Willem van Reyendam is correspondent van het Financieele Dagblad