Tekst Gwen van Loon, foto's Rob Overmeer

Als violiste is zij bijna altijd onderweg. Haar huis in Soest - met hond Sacha, een Oostenrijkse pincher - voelt als thuis, maar ze ziet het dier vaker op de foto in haar vioolkoffer dan in het echt. Janine Jansen wil haar kansen grijpen. Extra prettig dat ze intens kan genieten van het nu.

Janine Jansen (31), haar agent en personal assistent schipperen met haar tijd. Het interview kan alleen op zondagochtend plaatsvinden in het Conservatorium van Amsterdam, vlak voor de eerste repetitie van een nieuw project: 'Violins of the World', dat ze heeft opgezet met collega Aleksey Igudesman voor jeugdige violisten.

De kern vormen de 'Fancy Fiddlers', de jonge leerlingen van Coosje Wijzenbeek, haar oude viooldocente uit Hilversum, met wie ze nog heel regelmatig contact heeft en die ze deze ochtend hartelijk begroet als ze bij de receptie informeert of Janine Jansen er al is. Het optreden in mei is onderdeel van haar 'Carte Blanche': de concertreeks in de grote zaal van het Concertgebouw die ze naar eigen inzicht mag organiseren.

'Ook al heb ik het ontzettend druk, ik maak graag tijd vrij voor dingen die ik ook belangrijk vind: familie, vrienden, vakanties en lezen bijvoorbeeld. Al is dat niet altijd simpel. Mijn agenda wordt lang van tevoren bepaald. Ik heb net een concertreeks gepland voor januari 2013 in de Verenigde Staten. 2013! Maar omdat ik het spelen en de optredens zo leuk vind, accepteer ik dat. Al blijft het vreemd om nu al te weten waar je dan precies bent en wat je speelt.'

'Als ik vroeger aan de toekomst dacht, zag ik mezelf met een muzikaal gezin. Zo'n familie als waarin ik zelf ben opgegroeid. De laatste tijd denk ik er alleen bij vlagen aan, ook omdat nog niet aan de orde is met wie. Maar de keren dat ik er wel aan denk, zie ik eerlijk gezegd ook niet voor me hoe ik dat moet combineren. Maar als het zover is, dan wijst zich dat wel en maak ik er zeker tijd voor vrij.'

'Ik denk de laatste tijd wel vaker: hoe lang houd ik dit intensieve leven vol? Mijn leven geeft me een dubbel gevoel: ik ontmoet op reis steeds nieuwe mensen en zie vrienden die ook professioneel met muziek bezig zijn. Je bent continu omringd door mensen. Hoe druk dat ook is, soms voelt dat eenzaam: het is niet hetzelfde als thuis zijn, een basis hebben en je leven met iemand delen.'

...voor het eerst vier weken vrij

'Dit tempo ga ik niet nog jaren volhouden. Dat moet ik ook helemaal niet willen. Ik zou meer tijd willen hebben om tot mezelf te komen en de dingen die ik meemaak te verwerken. Ik denk dat dat mijn muziek ook ten goede zou komen. Dan heb ik meer tijd om me in reeds bekend en nieuw repertoire te verdiepen.'

'Komende zomer geef ik mezelf voor het eerst vier weken vrij. De laatste vakantie was anderhalf jaar geleden en toen heb ik mijn viool twee weken niet aangeraakt. Ik heb 'm niet eens gemist. Ik ben met mijn broers en vrienden gaan wandelen in de bergen en heb boeken gelezen. Aan de andere kant: ik sta er niet te lang bij stil. Ik geniet heel erg van het leven dat ik nu heb. Ik leef mijn droom. Dat klinkt klef, maar zo is het. Een wens heb ik wel: dat ik altijd de energie en het enthousiasme kan vasthouden om interessante projecten te doen en nieuwe dingen te bedenken.'

'Muziek was vanaf het begin in mijn leven aanwezig. Het had iets vanzelfsprekends toen ik op mijn zesde viool ging spelen. Ik wilde gewoon muziek maken en mee musiceren met de rest. Dat ik aanvankelijk misschien liever cello wilde spelen, had meer te maken met het opkijken tegen mijn oudere broer die cello speelde dan met het idee dat dat het mooiste instrument ter wereld was.'

'Ik heb nooit oogkleppen opgehad. Dat lijkt me een gezonde gewoonte. Ik ben ervan overtuigd dat in de manier waarop je muziek maakt en overbrengt, zich weerspiegelt hoe je als persoon in het leven staat. Muziek heeft alles te maken met communicatie: als je mensen wilt raken, moet je zelf ook een open persoon zijn.'

Een eigen instrument heeft Jansen niet. Ze mag spelen op de Barrere uit 1727 van de beroemde Antonio Stradivari. De viool is haar in bruikleen gegeven door het Elise Mathilde Fonds, dat de viool negen jaar geleden speciaal voor haar aanschafte.

...mooie investering

'Ik dreigde op een goed moment zonder instrument te komen zitten. Van de weduwe van mijn oud-leraar Philipp Hirschhorn mocht ik zijn viool lenen, terwijl ik op zoek ging naar sponsoren om zelf een viool aan te schaffen. Het leek me een mooie investering, maar het bleek niet zo simpel. Tot overmaat van ramp moest ik het instrument binnen twee weken inleveren, toen zij de viool kon verkopen.'

'Op de radio maakte presentator Hans van den Boom, die het zondagochtendconcert in het Concertgebouw van commentaar voorzag, daar melding van. Hij riep iedereen schertsend op eens op zolder of in zijn kelder te kijken of er niet een viool overschoot voor mij. 's Middags liep ik bij een volgend concert iemand van het fonds tegen het lijf. Die gaf me zijn kaartje. Ik was eerst achterdochtig, maar heb toch gebeld. Het bleek dat ze geen instrument voor me hadden, maar bereid waren er een aan te schaffen.'

'Ik mocht een aantal violen uitproberen. Deze Stradivarius was meteen favoriet, ik was helemaal verliefd toen ik erop mocht spelen. Eigenlijk was de Barrere veel te duur, maar nadat ik er een tijdje op had gespeeld, heeft het fonds dit instrument toch gekocht. Terwijl ik al zo'n tijd op zoek was, viel er uiteindelijk plotseling een prachtviool in mijn schoot. Wat een geluk! Er zijn natuurlijk een hoop mooie instrumenten, maar met deze Stradivarius ben ik echt een duo. Ik weet precies hoe het instrument reageert als ik het aanraak.'

...instrument doorgeven

'Of ik ooit zelf zo'n instrument zou willen kopen? Ik weet niet of dat ooit haalbaar is - toen zeker niet - maar het speelt ook niet. Ik mag de Barrere in bruikleen houden zolang ik professioneel optreed en de verzekering betaal. En daarna is het ook heel terecht als ik het instrument door moet geven.'

Van financiën zegt Jansen weinig kaas te hebben gegeten. 'Mijn management in Londen - Harrison/Parrott - weet precies wat mijn honorarium moet zijn. Ik heb een goede band met ze. Het regelen van de zakelijke kant laat ik graag aan hen over: zij begeleiden niet voor niets ook veel andere klassieke musici. Ik onderhandel zelf nooit.'

'Mijn honorarium is in de loop van de jaren gegroeid. Reden voor steeds meer mensen, vooral collega's, om te zeggen dat ik me daar eens wat meer in moet verdiepen. De verdiensten zelf zijn vrijwel nooit onderwerp van gesprek tussen vakgenoten onderling. Al hoor ik af en toe wat andere musici verdienen. Ik ben niet de best verdienende artiest en dat is ook zeker niet mijn streven.'

De violiste kijkt vrijwel nooit naar het saldo op haar bankrekening. Omdat ze altijd onderweg is en financiële zaken haar nauwelijks interesseren, laat ze het beheer daarvan grotendeels aan haar moeder en haar management over.

'Ik weet dat het verstandig zou zijn me meer te verdiepen in mijn financiële toekomst, maar het is er nog niet van gekomen. Nu gaat het goed, ik heb veel te doen. Ik geniet erg van het moment en doe niet te veel aan planning. Ik hoef me geen zorgen te maken. Bovendien ben ik niet gehecht aan luxe. Ik ben te veel op pad, aan het studeren of repeteren om veel geld uit te geven. Zo ben ik ook niet. Aan de andere kant: ik kan de kleding kopen die ik mooi vind, uit eten gaan als ik daar zin in heb en op vakantie gaan wanneer ik wil. Dat ik dat niet zo vaak doe, is niet uit gierigheid...'

...afbreuk

Toch heeft Jansen een goed gevoel voor commercie. 'Dat klinkt ook niet vervelend, zolang je op een goede en frisse manier met de muziek omgaat. Dáár draait het om, niet om mij. Zolang ik daar geen afbreuk aan doe, vind ik het leuk om verschillende kunstvormen met elkaar te combineren, zoals in oktober toen ik in het Concertgebouw een voorstelling met dans opvoerde.'

'Het gaat mij niet in de eerste plaats om het bereiken van een groot publiek. Wel om ook relatief onbekend werk bij het publiek te brengen, zoals ik heb gedaan met Britten op mijn laatste cd. Ik geef ook geen interviews om mijn eigen bekendheid te vergroten, maar om aandacht te vragen voor de inzet van mijn talent.'

Wat vindt ze van de manier waarop André Rieu de klassieke muziek benadert? 'Het is niet de wijze waar ik van droom. Ik respecteer zijn perfectionisme. Hij weet als showman de klassieke muziek zo neer te zetten dat die voor een groot publiek toegankelijk is en veel vreugde geeft. Hij is niet voor niets de best verkopende mannelijke artiest wereldwijd.'

Jansen krijgt zo veel leuke dingen aangeboden, dat haar grootste valkuil is dat ze zichzelf te veel belast. 'Ik vind het nog steeds lastig inschatten of iets te veel wordt. Soms zie ik zelf ook over het hoofd of een schema haalbaar is, omdat alles verspreid is over de wereld.'

'Twee concerten op één dag zal ik nooit meer doen. Dat gebeurde tien jaar geleden nog wel, maar toen trad ik vooral in het weekend op. Maar met vier avondoptredens in een week lukt dat echt niet meer. Je geeft je op zo'n avond helemaal en hebt daarvoor eindeloos gestudeerd.'

...haptonoom

Waar de violiste meer op wil letten, is het doen van spieroefeningen. 'Je moet fysiek goed in je vel zitten. Veel musici krijgen last van hun rug. Omdat ik niet sport, moet ik die rugoefeningen eigenlijk elke dag doen. Dat schiet er wel eens bij in. Wat ik eens per maand probeer te doen, is langsgaan bij mijn haptonoom. Dat doe ik al vijftien jaar. Geweldig. Ik zou graag met yoga beginnen. Er is zo veel dat moet en er wordt zo aan je getrokken. Duidelijk en begrijpelijk dat dit gebeurt. Maar voor mijn hele bewustzijn zou het verstandig zijn. Het is er helaas nog nooit van gekomen.'

'Ik probeer wel veel te wandelen - al dan niet met mijn hond. Dan heb ik het niet over een blokje om, maar over lang en stevig doorstappen in de frisse lucht. Met al dat studeren, die repetities en optredens in steden overal ter wereld zit ik immers al genoeg binnen.'

Elke week spreekt FD Persoonlijk met iemand uit de zaken- of kunstwereld over de betekenis van geld.

'Muziek heeft alles te maken met communicatie: als je mensen wilt raken, moet je zelf ook een open persoon zijn.'

Curriculum vitae Janine Jansen Geboren 7 januari 1978 in Soest Opleiding Op haar 16de stapt ze na vwo-4 over naar het Utrechts Conservatorium. Werk 1997: debuut in het Concertgebouw 2002: eerste editie eigen Internationaal Kamermuziek Festival Utrecht 2002: debuut in Royal Festival Hall, Londen 2003: Nederlandse Muziekprijs 2003: exclusief platencontract met Decca 2009-2010: op tournee met Koninklijk Concertgebouworkest naar Spanje en VS 2009-2010: concertreeks 'Carte Blanche' in het Concertgebouw. Janine Jansen won verder drie keer de Edison Klassiek Publieksprijs en heeft inmiddels vijf cd's uitgebracht. Verder werd zij door de Britse krant The Independent uitgeroepen tot 'Queen of the Download', vanwege haar hoge verkoopcijfers op iTunes.

Janine Jansen Van 27 tot en met 30 december is Janine Jansen voor de zevende keer gastvrouw en artistiek leider van haar eigen Internationaal Kamermuziek Festival Utrecht. www.kamermuziekfestival.nl