Marieke Smithuis

Na succesvol debuut ‘Kinderen van de revolutie’ weet Di naw Mengestu in zijn nieuwe roman weer te ontroeren

Dinaw Mengestu (1978) is een typisch voorbeeld van zo’n succesvolle immigrantenschrijver. Hij werd geboren in Addis Abeba, Ethiopië en verhuisde op jonge leeftijd naar de VS. Het gezin ging Mengestu’s vader achterna die eerder was gevlucht voor de communistische revolutie in eigen land. In 2007 publiceerde Mengestu een mooie, semibiografische roman over het lot van zo’n vluchteling: Kinderen van de revolutie. Het boek won allerlei prijzen en werd in vele talen vertaald.

De leugen van Jonas Woldemariam is Mengestu’s tweede roman. Het is een verhaal over een Afrikaans-Amerikaanse dertiger die zijn ­mislukte huwelijk ontvlucht door op reis te gaan. In een poging greep te krijgen op zijn verleden rijdt deze Jonas Woldemariam dezelfde route die zijn Ethiopische ouders dertig jaar eerder reden. Mengestu beschrijft afwisselend de ervaringen van de ouders en hun zoon. Ingebed in deze ‘road novel’-achtige constructie laat hij Jonas ook het verhaal vertellen van de vlucht van zijn vader uit Ethiopië. De passages waarin hij dat doet, behoren tot de sterkste in de roman.

Tegelijkertijd kleeft er iets ongemakkelijks aan de ontroering die ze oproepen, want Jonas is een geboren leugenaar. Al in het centrum voor asielzoekers waar hij ooit werkte, verzon hij dramatische verhalen voor zijn cliënten, om zo hun kans op een verblijfsvergunning te vergroten. ‘Het was makkelijk de benodigde details te vinden — ze doken overal ter wereld op in allerlei landen, om verschillende redenen en op andere momenten’, laat Mengestu Jonas denken. Later verzint hij verhalen voor zijn vrouw en voor de leerlingen op zijn school. Liegen is zijn tweede natuur en hij kan er niet mee zitten. Wie liegt er niet, tenslotte? En wat is waarheid eigenlijk waard? Voor Jonas is liegen zoiets als een kunstvorm en bovendien een probaat middel tegen zijn problemen, zoals bijvoorbeeld het gebrek aan contact met de mensen om hem heen.

De verwachtingen voor De leugen van Jonas Woldemariam waren hooggespannen en de recensies in de Amerikaanse kranten welwillend. Toch valt er een en ander op deze nieuwe roman aan te merken. Het verhaal komt traag op gang en af en toe is Mengestu wat breedsprakig. Daar staat tegenover dat De leugen een fraaie, doordachte plot heeft en dat Mengestu ontroerend kan schrijven over ontheemd zijn in de breedste zin van het woord. Thuis is Jonas Wolde­mariam alleen in de leugen.

Amerikaanse literatuur gaat steeds minder over Amerika, zo blijkt uit onderzoek van het toonaangevende tijdschrift Granta. Vooral jonge schrijvers hebben een wereldser belangstelling. Volgens Granta ligt dit in belangrijke mate aan de opkomst van immigranten in de literatuur. Met hun verhalen over gearrangeerde huwelijken, eerwraak en verre burgeroorlogen hebben zij de Amerikaanse literatuur opengebroken.Dinaw Mengestu (1978) is een typisch voorbeeld van zo’n succesvolle immigrantenschrijver. Hij werd geboren in Addis Abeba, Ethiopië en verhuisde op jonge leeftijd naar de VS. Het gezin ging Mengestu’s vader achterna die eerder was gevlucht voor de communistische revolutie in eigen land. In 2007 publiceerde Mengestu een mooie, semibiografische roman over het lot van zo’n vluchteling: Kinderen van de revolutie. Het boek won allerlei prijzen en werd in vele talen vertaald.De leugen van Jonas Woldemariam is Mengestu’s tweede roman. Het is een verhaal over een Afrikaans-Amerikaanse dertiger die zijn ­mislukte huwelijk ontvlucht door op reis te gaan. In een poging greep te krijgen op zijn verleden rijdt deze Jonas Woldemariam dezelfde route die zijn Ethiopische ouders dertig jaar eerder reden. Mengestu beschrijft afwisselend de ervaringen van de ouders en hun zoon. Ingebed in deze ‘road novel’-achtige constructie laat hij Jonas ook het verhaal vertellen van de vlucht van zijn vader uit Ethiopië. De passages waarin hij dat doet, behoren tot de sterkste in de roman.Tegelijkertijd kleeft er iets ongemakkelijks aan de ontroering die ze oproepen, want Jonas is een geboren leugenaar. Al in het centrum voor asielzoekers waar hij ooit werkte, verzon hij dramatische verhalen voor zijn cliënten, om zo hun kans op een verblijfsvergunning te vergroten. ‘Het was makkelijk de benodigde details te vinden — ze doken overal ter wereld op in allerlei landen, om verschillende redenen en op andere momenten’, laat Mengestu Jonas denken. Later verzint hij verhalen voor zijn vrouw en voor de leerlingen op zijn school. Liegen is zijn tweede natuur en hij kan er niet mee zitten. Wie liegt er niet, tenslotte? En wat is waarheid eigenlijk waard? Voor Jonas is liegen zoiets als een kunstvorm en bovendien een probaat middel tegen zijn problemen, zoals bijvoorbeeld het gebrek aan contact met de mensen om hem heen.De verwachtingen voor De leugen van Jonas Woldemariam waren hooggespannen en de recensies in de Amerikaanse kranten welwillend. Toch valt er een en ander op deze nieuwe roman aan te merken. Het verhaal komt traag op gang en af en toe is Mengestu wat breedsprakig. Daar staat tegenover dat De leugen een fraaie, doordachte plot heeft en dat Mengestu ontroerend kan schrijven over ontheemd zijn in de breedste zin van het woord. Thuis is Jonas Wolde­mariam alleen in de leugen.

Hoofdpersoon Jonas Woldemariam legt de route af waarlangs zijn ouders eerder Ethiopië ontvluchtten.

Al in het asielzoekers­centrum verzint Jonas dramatische verhalen voor zijn cliënten

Hoofdpersoon Jonas Woldemariam legt de route af waarlangs zijn ouders eerder Ethiopië ontvluchtten.