Rechtszaak SEC kan tot stortvloed van private rechtszaken tegen zakenbank leiden

Kris van Hamme

New York

De explosieve rechtszaak van de Amerikaanse beurswaakhond SEC tegen Goldman Sachs dreigt de zakenbank en haar Wall Street-collega's duur te staan te komen. Goldman Sachs mag zich opmaken voor een stortvloed aan private rechtszaken, zeker als de bank schuldig bevonden wordt aan het misleiden van zijn beleggersklanten. Reputatieschade en strengere regelgeving dreigen belangrijke inkomstenbronnen van Wall Street uit te hollen.

De rechtszaak die de SEC vrijdag aanspande tegen het onaantastbaar geachte Goldman Sachs, blijft nazinderen in de financiële wereld. De belaagde beurswaakhond - die laks toezicht verweten werd in de aanloop naar de financiële crisis - zoomt met zijn beschuldiging van beursfraude aan het adres van Goldman voor het eerst in op de rol die Wall Street-banken speelden in het voeden - en doorprikken - van de zeepbel in de huizen- en hypotheekmarkt.

Volgens de SEC liet Goldman begin 2007 een bevoorrechte hedgefondsklant de onderliggende hypotheken van een financieel product uitkiezen om te speculeren op een ineenstorting van de markt. Goldman verkocht daarop het product aan institutionele beleggers met de bewering dat een onafhankelijke partij de hypotheken geselecteerd had. Kort daarna verloren de hypotheken een groot deel van hun waarde. De beleggers slikten een verlies van $ 1 mrd. Volgens de SEC misleidde Goldman zijn beleggersklanten, maar de bank houdt haar onschuld staande en belooft zich fel te verdedigen tegen de beschuldigingen.

Dat het tot een rechtszaak is gekomen, duidt er volgens specialisten op dat Goldman een schikking met de SEC geweigerd heeft. Een rechtszaak houdt echter serieuze risico's in voor Goldman. Een schikking heeft immers een belangrijk voordeel: de beschuldigde partij erkent schuld noch onschuld. Dat betekent dat andere partijen de schikking niet in hun eigen rechtszaken tegen Goldman kunnen gebruiken als bewijs dat de bank de wet overtreden heeft. Indien Goldman veroordeeld wordt, beschikken andere partijen wel over potentieel stevige munitie in hun rechtszaken tegen de bank. Bovendien is het dossier dat de SEC voorbereidde een ideale gids voor andere partijen die rechtszaken overwegen, zoals gedupeerde beleggers.

Met de belofte zich stevig te zullen verweren in de rechtbank wil Goldman mogelijk beleggers ontmoedigen juridische stappen te ondernemen tegen de bank. Maar de SEC-rechtszaak maakt het waarschijnlijk dat nu ook de belangrijkste gedupeerde tegenpartijen in de transactie - de Britse bank RBS (via de overname van ABN Amro) en de Duitse bank IKB - via een rechtszaak zullen proberen hun verliezen te recupereren. Beide banken zouden juridische acties tegen Goldman overwegen, maar hebben nog geen officiële beslissing genomen.

De financiële schade van rechtszaken door beleggers riskeert ook veel groter te worden dan de sommen die de SEC Goldman kan aanrekenen. De SEC moet zich mogelijk tevredenstellen met de commissie van $ 15 mln die Goldman op de transactie verdiende, plus een boete. Beleggers kunnen daarentegen proberen om het volledige beleggingsverlies van $ 1 mln terug te vorderen.

Goldman moet daarnaast vrezen dat de SEC en gedupeerde beleggers nu ook talloze soortgelijke transacties onder de loep zullen nemen. De SEC zegt alvast een breed gamma aan producten te onderzoeken, waarbij ook andere banken in het vizier zijn. Rabobank liet intussen al weten dat Wall Street-huis Merrill Lynch zich aan soortgelijk 'frauduleus gedrag' bezondigde bij de verkoop van een hypotheekbelegging. Rabobank spande daarover vorig jaar een rechtszaak tegen Merrill Lynch aan.

Goldman riskeert nog meer rechtszaken. Aandeelhouders kunnen de bank vervolgen voor de financiële en reputatieschade die ze aanrichtte met haar mogelijke frauduleuze praktijken. Na de bekendmaking van het nieuws over de SEC-rechtszaak verloor Goldman vrijdag meer dan $ 10 mrd van zijn beurswaarde voor de aandeelhouders.

Het is afwachten of ook het topmanagement bij de zaak betrokken wordt. De SEC stelde de verantwoordelijke trader voor de transactie in staat van beschuldiging, maar zegt dat hoger geplaatste managers de transactie goedkeurden. Het is niet uitgesloten dat de trader - een kleine vis - onder druk gezet wordt om mee te werken met het onderzoek om zo de verantwoordelijke topmanagers te kunnen vervolgen.

Uit e-mails van de trader blijkt trouwens dat verantwoordelijken binnen de bank ervan overtuigd waren dat de markt op instorten stond en dat de producten zo snel mogelijk de deur uit moesten. Die e-mails - en mogelijk gênante onthullingen tijdens de rechtszaak - dreigen het beeld te versterken van cynische en hebzuchtige Wall Street-banken die er niet voor terugdeinzen tegen de belangen van hun eigen klanten handel te drijven. De rechtszaak geeft extra munitie aan voorstanders van beperkingen op ondoorzichtige tradingactiviteiten door banken.

Politiek debat

Financieel toezicht

De fraudezaak van de SEC tegen Goldman Sachs geeft Democraten een duw in de rug in het politieke debat over de hervorming van het financieel toezicht in de VS. De Senaat stemt mogelijk deze week al over de ingrijpende hervorming. De Republikeinen beloven een hecht oppositiefront te vormen tegen het Democratische wetsvoorstel. Democratische Senatoren zien in de rechtszaak een bewijs dat hervorming dringend nodig is. President Obama beschuldigde zaterdag de leider van de Republikeinen in de Senaat ervan 'cynische en misleidende beweringen' te verspreiden over het hervormingsvoorstel. Republikeinen stellen dat het wetsvoorstel toekomstige overheidsreddingen met belastinggeld nog waarschijnlijker zal maken.

Voorbijgangers voor het hoofdkantoor van Goldman Sachs in New York, bekend onder de naam 200 West Street.