Joris Kooiman

Centrale bankiers mogen het tegendeel beweren, maar het losse monetaire beleid van de Amerikaanse Federal Reserve, de Europese Centrale Bank (ECB) en de Bank of England kan op den duur slechts leiden tot gierende inflatie in westerse economieën. Spaarders en obligatiehouders betalen de rekening. Dat stelt hoofd­econoom van de afdeling Wealth ­Management van de Zwitserse bank UBS, Andreas Höfert.

Amsterdam

‘Bernanke redeneert dat de ­haperende economische groei opweegt tegen de inflatiedruk die hij veroorzaakt door als een gek aan de geldpers te draaien en de rente historisch laag te houden. Maar die redenering gaat alleen op voor de korte termijn, en zelfs dan is ze misleidend. Want de Fed wijst altijd op de zogenoemde “kerninflatie”, waar de energie- en voedselprijzen uit zijn gefilterd. Reken je voedsel en energie mee, zaken die consumenten elke dag moeten betalen, dan kennen de VS een inflatie van zo’n 4%, in Groot-Brittannië is die zelfs zo’n 5%.’

‘Dat zal veranderen. Geldontwaarding sluimert nu onder de oppervlakte, maar binnen een paar jaar kampen westerse economieën met heel hoge inflatie, mogelijk dubbelcijferig en oncontroleerbaar. De Fed heeft zijn balans sinds 2008 verdrievoudigd, evenals de Britse centrale bank. Die geldberg vindt vandaag of morgen, wanneer de bestedingen aantrekken, zijn weg naar de reële economie. Het losse monetaire beleid van president Roosevelt eind jaren dertig leidde ook pas aan het einde van de Tweede Wereldoorlog tot grootschalige geldontwaarding. Ik noem het de ketchup­theorie van inflatie: je schudt een tijd en er gebeurt niets, maar hou de fles lang genoeg op de kop en plotseling gutst de saus eruit. Inflatie wordt hét thema van het komende decennium.’

‘Die casus verschilt fundamenteel van wat we nu meemaken. Japan was relatief geïsoleerd, terwijl de monetaire verruiming nu de helft van de wereldeconomie beslaat. Bovendien heeft de Japanse centrale bank haar balans maximaal 30% vergroot, nooit verdrievoudigd zoals de Fed nu. En Japan kampt met een ongekende vergrijzing die een rem zet op inflatie.’

‘Duitsers haten inflatie en daarom is het voor Frankfurt lange tijd prioriteit geweest dat de euro waardevast bleef. Maar de schuldencrisis heeft de ECB gedwongen geld in het systeem te pompen om de rente op staatspapier van vooral Spanje en Italië beheersbaar te houden. Weliswaar niet direct, omdat Duitse politici dat niet aan hun electoraat kunnen verkopen, maar via de onbeperkte verstrekking van goedkope driejaarsleningen aan banken. We noemen het beestje anders, maar in wezen komt het op hetzelfde neer.’

‘Ja en nee. Uit notulen van de Fed van eind 2006 blijkt dat Bernanke op dat moment nog dacht dat de Amerikaanse huizenmarkt er zonnig bij stond. Dat is dezelfde man die nu claimt dat hij de inflatie onder controle heeft. Maar tegelijkertijd kampen veel westerse economieën met gigantische schulden. Die kun je slechts op drie manieren wegwerken: door hoge groeicijfers, door een bankroet of door inflatie die de waarde van de schuld doet verdampen. Stevige groei is onrealistisch en een faillissement is te pijnlijk, dus blijft grootschalige geldontwaarding over als de enige oplossing om de huishoudboekjes op orde te brengen. Inflatie is een politiek doel.’

‘De spaarder en de houder van staatsobligaties. Daarom adviseer ik beleggers om schuld­papier van eurolanden te mijden, evenals aandelen van financiële instellingen. Staatsobligaties van opkomende markten kunnen aantrekkelijk zijn, hoewel ook zij vaak met hoge inflatiecijfers kampen en de valutarisico’s aanzienlijk zijn. Aandelen van Europese en Amerikaanse bedrijven met veel blootstelling aan opkomende markten zijn voor voorzichtige beleggers nog de verstandigste keuze. Want opkomende economieën zijn veel gezonder dan westerse landen. Ze hebben gezonde begrotingen, lage schulden en normale rentepercentages, waardoor ze de ruimte hebben stimuleringsmaatregelen te nemen wanneer de economie afkoelt. Wij in het Westen hebben grote begrotingstekorten, hoge schulden en abnormaal lage rentes.’

‘Op de korte termijn heeft de ECB-maatregel de gewenste uitwerking. Maar alleen een volledige begrotingsunie kan de eurozone op langere termijn stabiliseren. Dat betekent een structurele overdracht van geld van de rijke landen naar het armere Zuiden en afbrokkeling van de natiestaat. Dat is een pijnlijk proces, waarvoor in de Verenigde Staten en Zwitserland een burgeroorlog nodig was.’

‘Iedere paar jaar zullen we de eurocrisis herbeleven en landen met minder concurrentiekracht zullen zich steeds vaker afvragen waarom ze eigenlijk nog op de bezuinigingspijnbank blijven liggen.’

‘De onvrede is heel begrijpelijk. Het is een grote misvatting dat de eurozone is gecreëerd om van alle landen Duitslanden te maken en dat het Duitse groeimodel het enige legitieme model is. Neem nu Italië. Behalve Duitsland met zijn ‘Wirtschaftswunder’ heeft ook Italië een economisch wonder doorgemaakt. Beide landen begonnen in de jaren vijftig met een economie die aan diggelen lag en hadden eind jaren negentig vergelijkbare welvaartsniveaus bereikt. Duitsland zette in op begrotingsdiscipline en rigoureuze verbetering van de concurrentiekracht. Italië profiteerde ook van de export, maar deed dat onder meer door de munt systematisch te devalueren en hoge inflatieniveaus voor lief te nemen. Die methode werkte voor Italië. Nu is het land gedwongen het Duitse model te volgen, terwijl de economie daar niet op is ingericht.’

‘Dat gaat met bijzonder veel pijn gepaard. De lire, maar ook de Spaanse peseta en de Griekse drachme zullen nauwelijks waarde hebben wanneer ze niet op de een of andere manier aan de euro zijn gekoppeld. Ook voor Duitsland is een terugkeer naar de Deutsch­mark een nachtmerrie, omdat die voor de Duitse export veel te duur zou worden. We hebben een monster gecreëerd.’

‘Inflatie is een politiek doel voor westerse economieën met grote schulden’

Hoofdeconoom van UBS Wealth Management Andreas Höfert .

Foto: UBS