Bert van Kalles

In politiek Den Haag zijn alle ogen gericht op Maria van der Hoeven. Zij moet een uitverkoop van de Nederlandse energiesector voorkomen. Maar het enige wapen waarover de energieminister beschikt is 'het morele appel'.

Den Haag

Het ideaalbeeld van de Nederlandse minister Van der Hoeven is duidelijk. Heel Europa moet het Nederlandse voorbeeld volgen en de energieproductie scheiden van de distributie. Pas daarna kunnen de productiebedrijven worden verkocht. Elektriciteitscentrales mogen alleen in private, buitenlandse handen komen, als het publieke belang goed is gewaarborgd.

Na veel politieke discussie heeft Van de Hoeven de Tweede Kamer achter zich gekregen. Een Kamermeerderheid heeft eind vorig jaar nog wel financiële eisen gesteld aan de splitsing van energiebedrijven. De achterblijvende distributiebedrijven mogen niet worden opgezadeld met hoge bankschulden: het eigen vermogen moet minmaal 40% bedragen. En de Kamer heeft uitgesproken dat buitenlandse energiebedrijven alleen Nederlandse centrales mogen kopen als kopers zelf gesplitst zijn.

De inkt van de moties is nog niet droog of het Duitse RWE meldt zich als koper van het Nederlandse Essent. Wat Van der Hoeven betreft komt dat te vroeg. Een Kamermeerderheid denkt er net zo over. Zowel Essent als RWE is namelijk nog niet gesplitst. Donderdag houdt de Kamer een spoeddebat.

De grote vraag is: kan een Nederlandse energieminister zo'n overname tegenhouden of in de gewenste richting duwen?

Tegenhouden wil van der Hoeven niet. 'Ik ga niet over de verkoop. Dat is een zaak van aandeelhouders.' Invloed uitoefenen wil de minister maar wat graag. De Tweede Kamer eist dat ook van haar. Maar kan het ook?

'Dat weet ik nog niet', luidde haar formele antwoord dinsdag. 'Ik moet eerst precies weten hoe de voorstellen eruit zien. Pas daarna kan ik reageren.'

In theorie zijn er voor Van de Hoeven twee aangrijpingspunten: Europese en Nederlandse wet- en regelgeving. Van de Brusselse regels heeft zij weinig te verwachten. De Europese energieministers hebben wel uitgesproken dat energiebedrijven in de EU hun distributienetten moet afsplitsen van hun productieactiviteiten, maar dat is nog geen wet.

Een Europese splitsingseis is waarschijnlijk pas in 2011 een feit. En dan geldt nog een overgangstermijn van achttien maanden. Voor de deal RWE-Essent is dat veel te laat. Bovendien gaat het volgens het ministerie van Economische Zaken in Europa om het afsplitsen van hoofddistributienetten, zoals hoogspanningslijnen, en niet zoals in Nederland ook om regionale netten waar eindgebruikers op zijn aangesloten.

In theorie kan Van der Hoeven proberen om zich via Europees mededingingsbeleid te bemoeien met de overname van Essent, maar daar lijkt geen grond voor aanwezig. Zelfs als vooruit kan worden gelopen op toekomstige Europese splitsingseisen is het heel lastig om langs deze weg de deal tussen RWE en Essent te beïnvloeden.

De overname zou ook van groot strategisch belang kunnen worden verklaard om overheidsbemoeienis te rechtvaardigen. Dat zou hooguit kunnen als de koper het Russische Gazprom was of een schimmig staatsfonds. Een keurig Duits bedrijf als RWE valt niet onder die noemer.

Van der Hoeven moet het dus doen met nationale wet- en regelgeving. Zij heeft daarvoor de mededingingswet en de splitsingswet tot haar beschikking. Plus de kernenergiewet, omdat Essent voor 50% eigenaar is van de kerncentrale Borssele.

Van een mededingingsprobleem lijkt bij de overname van Essent door RWE geen sprake. De kernenergiewet biedt Van der Hoeven mogelijkheden om in te grijpen, maar alleen als de veiligheid in het geding is. Daar is geen sprake van. Een overname van Essent verandert niets aan het functioneren van de kerncentrale.

Blijft over de splitsingswet. Essent is nog niet gesplitst maar heeft al wel een splitsingsplan ingediend. 'Dat wordt door de NMa bekeken. Daarna buigen wij ons erover', aldus Van der Hoeven. Dat gaat eind deze maand gebeuren. De minister heeft dan zes weken de tijd om te antwoorden.

Zij kan de splitsing vertragen door aanvullende vragen te stellen. Een deel van de Kamer ziet er wel wat in om de splitsing van Essent te traineren en daarmee de overname door RWE. Maar de minister liet dinsdag blijken dat een heilloze weg te vinden omdat zij is gebonden aan wettelijke regels en onherroepelijke termijnen.

Van der Hoeven heeft slechts één wapen om de overname van Essent te beïnvloeden: het morele appel. Zij moet de aandeelhouders (provincies en gemeenten) overhalen 'het publieke belang'- een betrouwbare energielevering tegen de gunstigste prijs- te waarborgen door harde voorwaarden te verbinden aan de overname.

De minister zegt 'een goed contact' te hebben met de lagere overheden, die met de deal miljarden incasseren. Of haar bidden en smeken voldoende kracht heeft om de eurotekens uit hun ogen te halen, moet later dit jaar blijken als de verkoop wordt afgerond.

9,3 mrd Betaalt RWE voor de overname van Essent. Maar dat is niet het bedrag dat aandeelhouders ontvangen. Aandeelhouders ontvangen een veel lager bedrag. Want op de verkoopprijs moet de schuld (euro 1,1 mrd) in mindering worden gebracht. Ook dragen aandeelhouders bij aan een fonds om de verliezen op cross-border leaseactiviteiten af te dekken.

700 mln Er komt, zeggen bronnen, een 'stroppenpot' van euro 700 mln om eventuele claims uit zogeheten 'cross-border' leasecontracten, die kunnen ontstaan bij de splitsing van Essent, te kunnen opvangen. Zowel RWE als de aandeelhouders van Essent stoppen euro 350 mln in de pot. Cross-border leasecontracten behelzen zeer langlopende afspraken met Amerikaanse investeerders uit de jaren negentig.

5 Bij de overname van Essent door RWE is een sociaal plan bedongen met een looptijd van 5 jaar waarin garanties voor de werkzekerheid van personeel zijn vastgelegd. Zo is bepaald dat Essent, als onderdeel van RWE, boventallig personeel in ieder geval drie jaar moet doorbetalen. In die tijd moet het zoeken naar passend ander werk. De grootste vakbond, Abvakabo FNV, is tevreden met de afspraken voor het personeel van Essent.

30000 Sinds de liberalisering van de energiemarkt heeft RWE een klantenbestand van ongeveer 383.000 opgebouwd in Nederland. Daartoe behoren 30.000 zakelijke klanten en 353.000 huishoudens.

1,3 mrd Essent verkoopt nog niet het afvalverwerkingsbedrijf, beter bekend als Essent Milieu. De omzet daarvan bedraagt circa euro 400 mln per jaar. De schattingen over de waarde van de afvaldivisie variëren tussen de euro 1 en euro 1,5 mrd. Essent wil dit onderdeel ook graag verkopen. Maar een snelle verkoop hiervan wordt niet verwacht.