'Akkoord met postbedrijf is eenmalig en moet niet worden verward met de crisis'

Hilda Bouma

Amsterdam

De vakbonden noemen het akkoord met postbedrijf TNT over een loonsverlaging voor 23.000 postbodes en sorteerders, eenmalig. 'Dit heeft puur te maken met de marktwerking in de postmarkt, waardoor er bij TNT twee soorten werknemers zijn ontstaan. Die laten we nu naar elkaar toegroeien', aldus de woordvoerder van vakcentrale FNV, 'Deze maatregel moet ook niet verward worden met de crisis. We gaan hier geen gewoonte van maken.'

Een collectief loonoffer is niet uniek. Bij bijvoorbeeld Fokker, scheepswerf De Schelde, DAF is het in het verleden met wisselend succes toegepast als tijdelijk instrument om werkgelegenheid te behouden. Bij TNT gaat het echter om een structureel inkomensverlies van 15%, dat afhankelijk van de leeftijd van de medewerker korter of langer wordt gecompenseerd. Alleen de vijftigplussers - dat zijn er ruim 9000 - krijgen tot aan hun pensioen of VUT gegarandeerd 95% van hun salaris.

Voor Joop Schippers, directeur arbeidsmarkt en beleid bij de Organisatie voor Strategisch Arbeidsmarktbeleid, is het akkoord een bewijs dat de Nederlandse vakbeweging vernieuwing niet in de weg staat. 'De traditionele postbode die zijn eigen brieven op volgorde leg, verdwijnt. Hij wordt vervangen door flexibele krachten met kleine deeltijdbanen die er niet van hoeven te leven. Dan kun je als vakbond wel je kop in het zand steken, maar dan diskwalificeer je jezelf net als de Britse spoorwegbonden die in de jaren tachtig vasthielden aan cao's waarin dingen werden geregeld voor de stokers op de trein.'

Peter Leisink, hoogleraar bestuurs- en organisatiewetenschap aan de Universiteit van Utrecht, gaat nog een stap verder. Het akkoord is ook een bewijs van het volwassen werkgeversschap van TNT. 'Dit is het resultaat van langlopende onderhandelingen', zegt hij, 'TNT heeft altijd gezegd:we zorgen goed voor het personeel. En dat is geen loze kreet gebleken. Het bedrijf heeft werknemers in de gelegenheid gesteld met behoud van salaris elders te gaan werken. Precies de werk-naar-werktrajecten waar TNT-topman Peter Bakker als voorzitter van de commissie-Bakker voor heeft gepleit. Tel daarbij op de garantie die is gegeven dat er in de komende zes jaar geen gedwongen ontslagen zullen vallen, en je hebt de bijzondere omstandigheden waardoor de bonden nu akkoord zijn gegaan.'

De volledige liberalisering van de postmarkt op 1 april aanstaande gaf het beslissende duwtje. Daardoor mogen concurrenten als Sandd en Selektmail ook brieven tot 50 gram bezorgen. Die werknemers werken op stukloon tegen euro8 per uur. De fulltime postbodes kosten TNT naar eigen zeggen euro23 per uur.

Is er dan geen enkele relatie met de verslechterde economische omstandigheden? Toch wel, denkt Paul de Beer, hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de Universiteit van Amsterdam. 'Ik heb geen reden om aan te nemen dat het anders was gelopen als er geen kredietcrisis was geweest, maar het zegt wel wat over het realisme van de vakbeweging dat ze geen eisen stelt waardoor mogelijk banen verloren gaan', zegt hij.

'Bovendien sluit ik niet uit dat er een precedentwerking van uitgaat. Werkgevers weten nu dat loonsverlaging tot de mogelijkheden behoort als de nood aan de man komt', aldus De Beer.

Leisink: 'Als ik vakbeweging was, zou ik ook zeggen dat dit een uniek geval is, maar ik ben er zeker van dat het aan werkgeverszijde wel gebruikt gaat worden om de bonden tot matiging te bewegen.'

Loonmatiging is echter wat anders dan het verlagen van het afgesproken loon. Jelle Visser, directeur van het Amsterdams Instituut voor Arbeidsstudies: 'Contracten openbreken doen we in Nederland liever niet. Dat zou het vertrouwen in het proces van sociale partners te veel schaden. Tenzij het bedrijf aan de rand van het faillissement staat. Maar ook dan stappen sociale partners in eerste instantie naar de overheid.'

Realisme

Precedent

nu dat loonsverlaging

tot de mogelijkheden

behoort

De 'klassieke' fulltime postbode die zijn post sorteert en op volgorde legt, verdwijnt op termijn. Nu telt TNT er nog 14.000.