Staatsgarantie wordt slechts mondjesmaat benut

Bert van Kalles

Amsterdam

De problemen die bedrijven nu al ondervinden bij het aantrekken van bankkredieten, nemen de komende maanden verder toe, verwachten organisaties uit het mkb. Vooral kleinere bedrijven zullen vaker 'nee' horen als zij bij hun bank aankloppen voor krediet.

'Er komen echt problemen aan', zegt secretaris financiering en ondernemerschap Rob Wolthuis van ondernemersorganisatie MKB-Nederland. 'De investeringen herstellen en dus neemt de vraag naar bankkrediet toe. Maar de banken gaan daar niet aan voldoen. Zij zijn nog te zeer bezig met hun eigen balansproblemen.'

Directeur Carlo van der Weg van Credion, een landelijke keten van adviesbureaus voor financiering van bedrijven, ziet de gevolgen in de praktijk. 'De kredietvraag trekt aan en verschuift van liquiditeitsvraag naar investeringen. De problemen die mkb'ers hebben met hun bank worden groter. Ze geven wel kredietoffertes af, maar de klant heeft er vaak niets aan. De voorwaarden zijn te streng.'

De banken vinden niet dat zij in gebreke blijven. Zij wijten de achterblijvende kredietverlening vooral aan de crisis en vinden minister Maria van der Hoeven van Economische Zaken op dit punt aan hun zijde. 'In een laagconjunctuur zijn de economische vooruitzichten van kredietvragers slecht, hebben ondernemers minder kredietbehoefte en scherpen banken hun risicobeleid aan', zo staat in de gemeenschappelijke verklaring die vorige week is uitgegeven door de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB), de participatiemaatschappijen en de minister.

Wel wordt erkend dat de krappe kredietsituatie problemen oplevert voor bedrijven die moeten aanhaken bij het economische herstel, maar geen toegang hebben tot de kapitaalmarkt. 'Vooral middelgrote en kleine bedrijven zijn kwetsbaar op dit punt.'

Macrocijfers laten zien dat de kredietverlening van banken aan bedrijven weer wat toeneemt. Daar gaat volgens MKB-Nederland een ander microverhaal achter schuil. 'Kleinere ondernemers en bedrijven in specifieke sectoren als de zakelijke dienstverlening en de handel krijgen heel moeilijk krediet', zegt Wolthuis.

Van der Weg van Credion, dat het afgelopen jaar 1100 bedrijven begeleidde bij het aantrekken van euro 1,2 mrd vreemd vermogen, heeft dezelfde ervaring. 'Lopende kredieten worden weliswaar verlengd en middelgrote groeiers krijgen nieuw geld. Maar kleinere bedrijven vallen buiten de boot.'

Beiden wijzen erop dat de kredietklem waarin delen van het mkb zitten, de economische opleving ernstig kan belemmeren. Minder dan de helft van de ondernemers uit het mkb die krediet vragen bij hun bank, krijgt het gevraagde bedrag, blijkt uit de jongste cijfers van onderzoeksbureau EIM. Onderzoeker Lia Smit verwacht dat meer mkb'ers de komende maanden bankkrediet aanvragen. Maar meer dan de helft van de ondernemers denkt nul op het rekest te krijgen bij de accountmanager van zijn bank.

Van der Weg noemt die negatieve verwachting 'realistisch' omdat de voorwaarden verscherpt zijn. 'Banken die vroeger wilden financieren tot 90% van de executiewaarde, gaan nu niet verder dan hooguit 70%. En aan onderliggende zekerheden wordt minder waarde toegekend dan voorheen. Door de crisis zijn vastgoed en bedrijfsmiddelen flink afgewaardeerd. Daardoor is de financiering van eigen bedrijfspanden stilgevallen en zijn ook leasecontracten een probleem geworden.'

Ook belemmert de geringe concurrentie tussen banken de kredietverlening, zegt Wolthuis van MKB-Nederland. Dat drijft de rente en kosten op. En er is bij het beoordelen van kredieten snel sprake van 'willekeur'. 'Het risicoprofiel van de bankvestiging is allesbepalend', beaamt Van der Weg van Credion. 'Past het krediet of de aanvrager daar niet in, dan blijft het loket dicht.'

Dan staan voor een ondernemer nog drie wegen open. Niet investeren: is slecht voor het bedrijf en het herstel van de Nederlandse economie. Risicokapitaal aantrekken: is relatief duur en leidt tot zeggenschapsproblemen. Of staatsgaranties op kredieten inzetten om alsnog aan de eisen van de bank te kunnen voldoen.

Minister Van der Hoeven heeft in de crisisaanpak van het kabinet de staatsgaranties voor kredieten, zoals de Borgstellingsregeling en de Garantie Ondernemingsfinanciering (GO), uitgebreid en breder toegankelijk gemaakt. Een groeiend aantal bedrijven maakt er via zijn bank gebruik van. 'Het gebruik van GO is in het derde kwartaal met 270% gestegen', meldt de minister enthousiast.

Maar van de euro 1 mrd aan kredieten die dit jaar met staatsgarantie kunnen worden gedekt, ligt na drie kwartalen nog 90% ongebruikt op de plank. Ook de Borgstellingsregeling wordt nog lang niet ten volle benut. Dat komt volgens Van der Weg niet alleen door de onbekendheid van de regeling, maar ook omdat de staatsborging uitsluitend kan worden benut via de bank. Dat blijkt volgens het EIM slechts bij een paar procent van de kredietaanvragen te gebeuren.

Net als MKB-Nederland wil Credion dat het monopolie wordt doorbroken. Van der Weg: 'Geef mkb'ers de kans hun kredietaanvraag vooraf onafhankelijk te laten toetsen, inclusief staatsgarantie. Met zo' n "quick scan" in de hand staan ze veel sterker bij hun bank.'

MKB-Nederland:

aan stijgende

kredietvraag voldoen

Credion:

bank nemen toe

EIM:

verwacht 'nee' van bank op kredietvraag