Laurens Berentsen en Klaas Broekhuizen

Den Haag

Maxime Verhagen en Ab Klink worden als enigen genoemd als mogelijke opvolgers van Jan Peter Balkenende, mocht deze vertrekken na een verlies van het CDA bij de verkiezingen. Verhagen kan de fractie gaan leiden als het CDA in de oppositie belandt. Gaat de partij wel regeren, dan wordt hij gezien als vicepremier en komt Klink in beeld als fractievoorzitter. Wie dan de titel 'partijleider' mag dragen, is nog onduidelijk.

Dit bleek gisteren bij een rondgang langs CDA-prominenten. Enkelen van hen bevestigden berichten dat het CDA zich al opmaakt voor een verlies op 9 juni. In de peilingen bedraagt de achterstand op de VVD nu circa vijftien zetels. Dat gat wordt te groot geacht om in een week te dichten. Balkenende spreekt tegen dat het CDA zich al heeft neergelegd bij een verkiezingsnederlaag. Hij blijft 'voor goud' strijden.

Eerder deze week liet nummer twee van de lijst, demissionair staatssecretaris Ank Bijleveld, doorschemeren open te staan voor een andere post, maar haar naam circuleert nu niet in Den Haag.

Politiek veteraan Hans Hillen van het CDA zegt stomverbaasd te zijn dat zijn partij de afgelopen twee dagen in de media dood is verklaard, dat wil zeggen dat leden in de top van de partij het geloof in een overwinning lijken te hebben verloren. Volgens Hillen is de stemming optimistisch en het geloof in de eindzege ongebroken.

Buiten het campagneteam en de directe omgeving van het Binnenhof vallen op basis van anonimiteit andere geluiden op te tekenen. 'Mij bekruipt het gevoel dat we het niet meer gaan redden', zegt een partijprominent die op iets meer afstand zit. Misschien heeft Balkenende zijn magie verloren, antwoordt deze CDA'er op de vraag waarom zijn partij in de peilingen zo slecht scoort. Het zou voor het CDA ongunstig zijn dat VVD-leider Mark Rutte en PvdA-kopman Job Cohen vooral de confrontatie met elkaar zoeken, meent hij.

De kans dat de christendemocraten vóór 9 juni nog met een personele stunt komen, bijvoorbeeld Herman Wijffels naar voren schuiven als premierkandidaat, lijkt bijzonder klein. 'Het CDA kan wel konijnen uit de hoed toveren, maar er wordt dan toch gezegd dat het gorilla's zijn', aldus Hillen. Een andere CDA'er meent dat zo'n zet alleen het beeld bevestigt dat er paniek in de partij heerst.

Intussen denken prominente CDA'ers wel na over scenario's die zich na volgende week woensdag kunnen ontrollen, zo wordt van meerdere kanten bevestigd. Het CDA zal niet onmiddellijk een opvolger voor Balkenende naar voren schuiven, verwacht een goed ingevoerde bron. Voor het aanwijzen van een nieuwe leider moet het partijbestuur bijeenkomen. Dat bestaat uit het dagelijks bestuur, de provinciale voorzitters en de voorzitters van de vrouwen- en jongerenorganisatie. De top van de fracties in Tweede en Eerste Kamer schuiven aan als adviserende leden. Het gezelschap is te uitgebreid om al vóór de verkiezingen bij elkaar te komen. De kans op een lek is te groot. De onrust die daaruit zou voortvloeien, kan het CDA missen als kiespijn.

Volgens de regels van het spel kiest de nieuwe fractie zelf haar voorzitter. Die zal namens de CDA-fractie de koningin adviseren over de formatie. De verkiezing van de fractievoorzitter zal ongetwijfeld in samenspraak met het partijbestuur gebeuren.

De twee genoemde kandidaten zijn overigens nog niet zeker van hun zaak. Verhagen ligt niet echt goed bij een belangrijk deel van het partijbestuur, zegt een ingewijde. Bovendien wordt hij sterk geassocieerd met Balkenende. Voor een frisse start is dat geen pre. Aan de andere kant is Verhagen een doorgewinterd politicus die het de volgende regering als leider van de oppositie knap lastig kan maken.

Mocht het CDA wel gaan regeren dan ambieert Verhagen volgens een ingewijde het ministerschap van Economische Zaken, gecombineerd met een vicepremierschap. In dat scenario is Ab Klink een kandidaat voor het fractievoorzitterschap. Klink heeft echter goodwill verspeeld binnen de partij, omdat hij per se op plaats vier van de kieslijst wilde.

Van boven naar beneden: Ab Klink, Maxime Verhagen en Ank Bijleveld

Foto's: HH