Centraal Planbureau presenteert vier scenario's voor 2040

Jeroen Koot

Den Haag

Nederland moet veel meer mikken op de stad, wil het in 2040 nog internationaal meetellen. Grote steden als Rotterdam en Amsterdam moeten alle vrijheid krijgen om bedrijvigheid aan te trekken. Kleinere steden moeten juist betere aansluitingen krijgen op snelwegen en digitale netwerken om te kunnen bloeien.

Dit stelt het Centraal Planbureau (CPB) in een gisteren verschenen toekomstverwachting over 2040. De onderzoekers geven nog veel onzekerheden over hoe Nederland er straks uitziet, maar over één ding zijn ze het eens: de stad wordt belangrijker. In de komende dertig jaar zullen meer talentvolle mensen naar de stad trekken om elkaar te treffen en ideeën uit te werken. Bedrijven zullen ook naar de stedelijke gebieden verhuizen om hoogopgeleid personeel te vinden. De economische groei komt daardoor in 2040 nog meer uit de stad dan nu.

Hoe dit precies zal gaan, durft het CBP alleen niet te zeggen. Het planbureau heeft vier scenario's uitgewerkt. Zo kan het gebeuren dat grote steden verder groeien en het hele achterland leegtrekken. Dit is goed voor de economie, maar zal ook voor sociale onrust leiden omdat laagopgeleiden buiten de boot vallen.

Maar ook kan Nederland een land worden van middelgrote steden. Deze zijn zelfvoorzienend, bieden veel verschillende soorten werkgelegenheid en hebben minder last van concurrentie. Dat zal ten koste gaan van de groei, maar zorgt wel voor een stabielere arbeidsmarkt.

De andere scenario's mikken juist op meer specialisme. Zo kan het gebeuren dat elke stad straks zijn eigen focus krijgt, zoals Wageningen zich nu profileert als 'food valley' of Assen als 'sensor city'. Of dat zelfs hele regio's zich gaan specialiseren; alle bedrijven uit eenzelfde tak vestigen zich dan bijvoorbeeld in de Randstad, of in het Ruhrgebied.

Welk scenario het kansrijkst is wil het planbureau niet zeggen. 'Ze zijn allemaal even waarschijnlijk', zegt waarnemend directiesecretaris Bas Straathof. 'Wij willen alleen vertellen welke kant het op kan gaan, zodat beleidsmakers op tijd kunnen reageren als ze zien welk scenario het wordt.'

Maar Edward Glaeser, hoogleraar economie aan de Harvard University, heeft wel een duidelijke verwachting. Hij is op verzoek van het planbureau overgevlogen om zijn visie te geven, en verwacht een groeiend belang van de metropolen. 'Ik bedoel echt grote steden met veel verschillende bedrijven en veel hoogopgeleiden', zegt hij. 'Bijvoorbeeld Parijs of Londen. Maar Nederland kan met de Randstad ook meedoen. Jullie hebben een hoogopgeleide beroepsbevolking en de mensen wonen dicht bij elkaar. Dat is gunstig, want een stad groeit vooral als slimme mensen elkaar gemakkelijk kunnen ontmoeten. Jullie moeten alleen nog wat doen aan de files en aan de hoge huizenprijzen.'

Volgens Glaeser werkt het juist averechts als gemeenten zich gaan profileren, zoals Wageningen met voedsel. 'Dat moet je nooit doen. Je hebt verschillende soorten bedrijven nodig die bij elkaar zitten en elkaar op ideeën brengen. In Detroit ging het mis omdat er alleen maar autofabrikanten zaten. Ik heb nog nooit het bewijs gezien dat het wél werkt als een stad zich op één gebied richt.'

Het Centraal Planbureau gaat niet zover om te stellen welk scenario het beste zou zijn voor Nederland. Maar het is wel duidelijk dat beleidsmakers er rekening mee moeten houden dat het sociale karakter van Nederland onder druk komt te staan. In drie van de vier scenario's van het CBP loopt de inkomensongelijkheid op. Buiten de stad wordt het soberder, terwijl de stad voor armen en laagopgeleiden onbetaalbaar wordt, aldus het CPB.

Maar daar gaat Glaeser ook niet in mee: 'Je moet meer opleiden, zodat laagopgeleiden waardevoller worden. En Nederland moet veel meer woningen bijbouwen. De stad hoeft niet duur te zijn, maar nu bouwen jullie te weinig op de plekken waar mensen willen wonen. Dan ontstaat er een gebrek, en dan wordt een stad natuurlijk vanzelf alleen voor hoogopgeleiden betaalbaar.'

'De Randstad kan zeker een metropool worden. Maar doe dan wel wat aan de files en de huizenprijzen'