Arend Clahsen en Jule Hinrichs
Amsterdam
De Tweede Kamer is donderdag teruggeroepen van reces wegens de nijpende situatie in Griekenland. Politici willen nog niet aan de herstructurering denken die economen onvermijdelijk achten. Een nieuwe steunronde lijkt aanstaande. Griekenland kan volgend jaar geen beroep doen op de markt, omdat beleggers het land niet vertrouwen. Om Athene overeind te houden, moet naar schatting nog eens euro 50 mrd tot euro 60 mrd steun worden verleend in 2012 en 2013.
Die steun heeft een prijskaartje. Er komt nog meer risico bij andere eurolanden te liggen. Naarmate zij Athene langer uit de wind houden, betekent dat er steeds meer schuld verschuift van private kapitaalverschaffers naar de eurolanden.
Griekenland stelt economen voor een lastig probleem. Dit jaar stijgt de staatsschuld naar ruim 150% van het bruto binnenlands product. Uit rekenmodellen blijkt dat Athene geen reëel uitzicht heeft om uit de schulden te groeien. Herstel is alleen mogelijk als de economie langdurig een procent of acht per jaar groeit. Of als de overheid vele jaren een groot overschot heeft op de primaire begroting, waarvan de rente kan worden betaald. Maar dat kan alleen ten koste van een ongekende kaalslag van de publieke sector.
Analist Elwin de Groot van Rabobank denkt dat Europa en Griekenland vooral bezig zijn om tijd te kopen. 'De Griekse staatsschuld belemmert het herstel van de economie, maar de Europese banken kunnen een verlies op de Griekse staatsobligaties nu niet dragen. Dat zou zo een kettingreactie teweeg kunnen brengen, zoals we die na de val van Lehman al hebben beleefd. Als vervolgens ook Ierland en Portugal aankloppen voor een herstructurering, is het hek helemaal van de dam.'
Banken in Frankrijk en Duitsland en vooral ook in Griekenland zelf, hebben veel van die obligaties op de balans. Naar schatting staat 80% ervan in het bankboek. Dat betekent dat het voor de nominale waarde op de balans staat en niet de veel lagere marktwaarde.
Als Griekenland niet zonder een herstructurering kan en als die vanwege de banken op korte termijn ongewenst is, is uitstel volgens econoom Nick Kounis van ABN Amro de enige optie. 'De vraag hoe het verder moet met de Griekse staatsschuld is prangend. Ik zie twee mogelijke oplossingen die economisch en financieel dragelijk zouden kunnen zijn.'
In het ene geval wordt Griekenland langer van de markt gehouden. Dat heeft volgens Kounis het voordeel dat banken worden gespaard en dat Athene de tijd krijgt de economie grondig te hervormen. Het nadeel is dat dit politiek moeilijk ligt en dat Europa en IMF over enkele jaren bijna 100% van de Griekse staatsschuld bezitten.
In het pad daar naartoe zou het juiste moment van herstructuren liggen. De banken zouden dan nog delen in de verliezen - zonder om te vallen - terwijl de eurolanden niet de volle rekening krijgen.
Een tweede optie is dat eerst de banken voldoende gezond worden gemaakt, waar nodig met herkapitalisatie, en dat vervolgens toch een herstructurering plaatsvindt. 'Wat je ook doet', concludeert Kounis, 'het kost tijd.'
Maar de risico's op dat pad zijn groot. Wat als Finland echt niet meer mee wil betalen? Wat als Europa en IMF bereid zijn de terugbetaling van de noodlening over een langere termijn uit te smeren, maar eisen dat ook de particuliere schuldeisers de termijn oprekken? De Groot: 'Dat kunnen de ratingbureaus als een herstructurering beschouwen. Dan heb je de poppen alsnog aan het dansen.'
Uitstel kan ertoe leiden dat het IMF en de eurolanden straks bijna 100% Griekse staatsschuld bezitten
Oproerpolitie in Athene zette woensdag traangas in bij confrontaties met demonstranten die tegen de EU/IMF-noodhulp zijn.
