Stef Severt

Amsterdam

Nederlandse octrooideskundigen maken zich grote zorgen over de daling van het aantal patenten dat Nederlandse bedrijven aanvragen. ‘Het wijst op minder innovatief vermogen bij de Nederlandse industrie, en dat is geen goed teken’, zegt Dick van Engelen, hoogleraar industrieel eigendom aan de Universiteit Utrecht.

‘Nederland zit niet in de lift, maar gaat bergje af’, constateert ook Hans Hutter, partner bij ­Nederlandsch Octrooibureau, een van de grootste Europese octrooi-adviesbureaus.

Cijfers van het Europees Patentbureau EPO wijzen uit dat het aantal Nederlandse octrooiaanvragen al sinds 2005 daalt. Deze daling zet de laatste jaren echter versneld door. In 2010 dienden Nederlandse bedrijven al 10% minder aanvragen in bij EPO. Vorig jaar kachelde dat nog harder naar beneden, met 13,2%.

Het aantal uiteindelijk aan Nederland toegekende octrooien is de laatste jaren eveneens afgenomen, zij het dat die daling later inzette en minder scherp is, zo blijkt uit de statistische gegevens van EPO. Oorzaak van de vertraging is dat het enkele jaren duurt totdat een patent is verleend.

Hutter vermoedt dat de recessie een negatief effect heeft op het aantal patentaanvragen. ‘Dat merken wij zelf ook, het loopt wat moeizamer dan voorheen.’ Het zou inderdaad kunnen, oppert Van Engelen, dat bedrijven meer op de octrooikosten letten. ‘Met het aanvragen van octrooien zijn vaak tonnen gemoeid.’

Bovendien is de huidige innovatiepolitiek minder ‘patent-minded’, oordeelt Hutter. De belangrijkste verklaring schuilt volgens hem echter in de beperkte innovatiekracht van de Nederlandse industrie. ‘Ons land heeft een paar grote giganten. Maar als er één daarvan hoest, dan is heel Nederland verkouden.’

NL Octrooicentrum, het overheidsorgaan dat de binnenlandse aanvragen registreert, erkent dat Nederland afhankelijk is van een paar grote spelers. Naast Philips en NXP zijn dat met name DSM, Unilever en Shell. Zij dienen vooral internationale patentaanvragen in. Bij NL Octrooicentrum ontvangen ze vooral aanvragen van het mkb. Dat aantal was de laatste ­jaren redelijk stabiel. Het aantal verleende patenten daalt echter ook hier gestaag.

De grote multinationals kunnen buiten Europa ook in andere landen octrooi aanvragen. Maar dan is het beeld niet anders. Het Nederlandse aandeel in de internationale PCT-aanvragen neemt als sinds 2003 gestaag af. Bedroeg dat aandeel in 2003 nog 3,9%, in 2011 was dat volgens voorlopige cijfers van de wereldoctrooiorganisatie WIPO nog niet de helft: 1,9%. Van de grote patentaanvragers verliest Nederland daarmee relatief gezien het meeste terrein. Een PCT-aanvraag geeft uitsluitsel over de octrooieerbaarheid van een vinding; het daadwerkelijke patent moet daarna in afzonderlijke landen of regio’s worden aangevraagd.

De afhankelijkheid van een paar grote bedrijven is volgens Van Engelen een handicap. Hij zegt zorgen te hebben over de samenstelling van de Nederlandse industrie. ‘We zijn echt een land met een ­waterhoofd, met een paar grote multinationals.’

Tot nu toe weten Nederlandse mkb-bedrijven het gat dat de grote bedrijven laten vallen niet goed op te vullen. Van Engelen denkt dan ook dat het innovatieve vermogen binnen het mkb nog wel een impuls kan gebruiken. ‘Het gebrek daaraan zou het kabinet zorgen moeten baren.’ De Utrechtse hoogleraar heeft het vermoeden dat de vernieuwingsdrang bij het Duitse midden- en kleinbedrijf een stuk sterker is ontwikkeld.

Tegelijk merkt Van Engelen op dat de ontwikkeling in het aantal patenten niet altijd één-op-één is te vertalen naar de innovatiekracht van een economie. ‘Nederland is toch meer een dienstverlenende natie. In de financiële sector, de ICT en de gaming-­sector heb je wel wat octrooien, maar niet veel. Dat hoort toch meer bij een industriële economie.’

Glijdende schaal

Aantal in Europa ingediende Nederlandse patenten nam vorig jaar met 13,2% af

Aantal internationale aanvragen (PCT) van Nederland daalde in 2011 met 25% (voorlopige cijfers)

Nederland raakt achterop bij andere westerse landen

Aziatische tijgers China en Zuid-Korea hebben Nederland ingehaald