Arend Clahsen

De werkloosheid in de VS daalt en er komen meer banen bij. Maar vier jaar na het begin van de Grote Recessie is de Amerikaanse arbeidsmarkt nog verre van gezond.

Amsterdam

Vijftien maanden ononderbroken groei van de werkgelegenheid zijn onvoldoende om de pijn van de recessie in de Verenigde Staten weg te werken. Het werkloosheidspercentage daalt, maar tegelijkertijd doen steeds meer mensen een beroep op voedselhulp. Dat zijn geen bonnen, zoals in het verleden, maar betaalkaarten waarmee lagere inkomens tot $119 per persoon per maand voedsel kunnen kopen.

In oktober 2011 kregen 46,2 miljoen Amerikanen gratis voedsel. Een jaar daarvoor waren dat er 43,2 miljoen en in oktober 2008 30,8 miljoen. Dus ja, er worden banen gecreëerd, maar het zijn er te weinig om de armoede terug te dringen. Die loopt juist op.

Op papier ziet de banengroei er positief uit. Sinds december 2010 daalde het werkloosheidspercentage van 9,4 naar 8,5. De sterke banengroei in 2011 is opmerkelijk, omdat de Amerikaanse economie in de eerste jaarhelft tegen stilstand aanschuurde.

De werkelijkheid is weerbarstiger. De werkgelegenheid groeit te traag om het banenverlies van de recessie te compenseren. Ook als vandaag bekend wordt dat er in januari 145.000 banen zijn bij gekomen, is de groei niet voldoende. Tijdens de recessievan 2007 tot 2009 gingen 8,7 miljoen banen verloren. In de laatste twee jaar zijn slechts 2,6 miljoen banen teruggewonnen.

‘Analisten waren enthousiast over de 200.000 nieuwe banen in december’, schrijft arbeidsmarkteconoom Heidi Shierholz van de Amerikaanse denktank Economic Policy Institute. ‘Dit werd bestempeld als een sterke toename, maar in dit tempo duurt het tot 2019 voordat de werkloosheid terug is op het niveau van voor de crisis. Om daar over vier jaar te zijn, zijn er elke maand 320.000 nieuwe banen nodig.’

Of de Amerikaanse economie op korte termijn zo’n hoog tempo van banengroei zal halen, is onwaarschijnlijk. Het bruto binnenlands product groeide in het vierde kwartaal op jaarbasis met 2,8%, maar dat was te danken aan voorraadopbouw en aan met krediet gefinancierde consumentenuitgaven. Geen factoren die zorgen voor een bestendig hoge groei.

Hoofdeconoom Willem Buiter van Citigroup stelde onlangs bij een bezoek aan Amsterdam dat de ‘zeer uitbundige’ consumentenuitgaven niet houdbaar zijn. Buiter: ‘Die toename is ontstaan doordat consumenten meer geleend hebben en dat is wat prematuur vanuit het oogpunt van gezond verstand. Wij voorzien vertragende consumentenuitgaven in 2012 en een bbp-groei van 1,9%. Dat is te weinig om de werkloosheid zelfs te stabiliseren. Er komen wat banen bij, maar vermoedelijk te weinig om de groei van de beroepsbevolking op te vangen.’

Zelfs als het werkloosheidspercentage daalt, is het de vraag of de arbeidsmarkt echt verbetert. Het aantal mensen dat zich aanbiedt op de arbeidsmarkt groeit nog niet, terwijl dat normaal gesproken wel gebeurt in een herstelfase. Het percentage Amerikanen dat deel uitmaakt van de beroepsbevolking, daalde de laatste twee jaar licht. Er zijn meer banen, maar de beroepsbevolking waar die werkgelegenheidsgroei tegen afgezet wordt, is kleiner dan gebruikelijk. Dat betekekent dat het percentage werklozen minder snel kan dalen of zelfs kan oplopen op het moment dat meer mensen op zoek gaan naar werk.

Shierholz stelt dat de situatie is verbeterd sinds de zomer van 2009, maar voegt toe dat het nog niet genoeg is. Toen waren er 6,9 werklozen per vacature. Nu staat die verhouding op 4,2. In een hoogconjunctuur ligt de verhouding op 1,5 of minder. ‘Er zijn dus geen banen voor meer dan drie van de vier werklozen, ongeacht wat ze ervoor willen doen’, aldus Shierholz. ‘Wat de cijfers ons tonen is niet dat miljoenen mensen lui, improductief of onvoldoende geschoold zijn; er zijn gewoonweg onvoldoende banen.’