Maarten Veeger

Milaan

Het Italiaanse zakenkabinet onder leiding van Mario Monti maakt ernst met de hervorming van de arbeidsmarkt. Maar de werkelijkheid blijkt weerbarstiger.

Vrouw, jong, afgestudeerd en woonachtig in het zuiden van het land. Slechter kan het niet als je in Italië een baan wilt. Volgens het nationale bureau voor statistiek Istat is een derde van de jongeren in Italië werkloos en dat percentage gaat in het zuiden rap omhoog.

Een academische studie is vaak een minpunt want daar zijn niet zo veel banen voor. Daar staat tegenover dat veel bedrijven met grote regelmaat geen geschikt personeel kunnen vinden. Volgens werkgeversvereniging Unindustria in Treviso omdat mensen niet willen verhuizen of geen omscholingscursussen willen volgen.

Premier Mario Monti heeft na het op orde brengen van de overheidsfinanciën en marktliberalisering de modernisering van de Italiaanse arbeidsmarkt als volgende prioriteit gesteld. Dat is ook hard nodig gezien het ongekend sterk stijgende, officiële werkloosheidscijfer van 8,9%, dat officieus het dubbele is. Steeds meer Italianen geven de zoektocht naar een baan op en verdwijnen daarmee uit de officiële statistieken.

Vandaag overlegt minister van sociale zaken Elsa Fornero met vakbonden en werkgevers over hoe er beweging kan komen in die arbeidsmarkt. ‘Het moet een hervorming worden die werk oplevert’, zegt de minister die vooral werk wil maken van kwaliteits­banen. ‘Dat vereist vooral een cultuuromslag.’

Meer nog dan Noord-Zuid- splitsing worstelt Italië het laatste decennium met de kloof tussen mensen met een vaste baan en mensen zonder vaste baan. Miljoenen jongeren, en steeds vaker ook ouderen, slikken een van de ruim veertig vormen van arbeidscontracten waarbij ze de lasten maar niet de lusten van een vaste baan krijgen. De flexibel inzetbaren doen volgens het contract een eenmalig project, maar in werkelijkheid zijn ze directiesecretaresse. Of ze zijn officieel zelfstandig ondernemer die zich laten inhuren om voor minder dan een salaris op de armoedegrens voltijds aan de slag te zijn. De voordelen voor de werkgever zijn evident: het personeelslid kan zonder gedoe worden ontslagen en op salaris en sociale premies wordt bespaard.

Vakbonden zien in de los-vastcontracten met namen als ‘cococo’ en ‘cocopro’ als een moderne vorm van slavernij. Met gebrek aan alternatieven accepteren steeds meer mensen een voltijdsbaan met een salaris van € 900 euro of minder per maand zonder reiskosten of pensioenopbouw. Hypotheek krijgen lukt niet, omdat banken een vast contract eisen en zwangere vrouwen krijgen ontslag.

‘Het is een kwestie van vraag en aanbod’, zegt directeur Marco Ceresa van Randstad Italia. ‘Het probleem is dat het uitgangspunt in ons arbeidssysteem een contract voor onbepaalde tijd is. Bedrijven willen echter flexibiliteit en zijn heel creatief om personeel toch flexibel te maken. Het zijn trucjes. Bedrijven komen ermee weg want er is geen formele controle en ook geen sociale controle. Werknemers slikken het omdat er geen alternatieven zijn en Italië kent, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Nederland, geen sociaal vangnet.’

Voor minister Fornero zou het al een winstpunt zijn als werkgevers en werknemers na het eerste overleg van vandaag elkaar en de minister in de ogen willen blijven kijken. ‘Ik wil een dialoog die uiteindelijk ertoe leidt dat we uit de impasse op de arbeidsmarkt komen, meer kwaliteitsbanen weten te creëren voor mensen die plaatsbaar zijn.’ Probleem is dat de vakbonden na de verhoging van de pensioenleeftijd grote bezwaren maken tegen nieuwe offers zoals eenvoudiger ontslag en dat de werkgevers eerst en vooral flexibiliteit ‘bij de uitgang’ willen

De regering-Monti wil met fiscale maatregelen los-vastcontracten voor bedrijven een luxe maken. Ze worden mogelijk ook alleen nog maar toegestaan als er een salaris mee is gemoeid van minimaal € 25.000 per jaar. Daar moet een versoepeling van het algemene ontslagrecht voor in de plaats komen. ‘We moeten over alle thema’s kunnen praten’, zegt Fornero die pogingen van vorige regeringen om het ontslagrecht te versoepelen zag uitmonden in ­nationale stakingen.

Daarnaast moeten individuen meer werken aan de eigen ‘employability’ of inzetbaarheid. Ceresa: ‘De Italiaanse arbeider denkt nog te veel aan zijn of haar rechten. Maar moet inzien dat hij of zij in de veranderende wereld ook waardevol moet blijven. Cursussen moet volgen. Bereid zijn te verhuizen. Dat is een cultuuromslag. De huidige regering veroorzaakt daarbij de eerste shock. Maar vervolgens is er nog veel tijd nodig.’

Meer nog dan de splitsing Noord-Zuid, kampt Italië met de kloof vaste en los-vaste contracten

De regering-Monti wil los-vastcontracten voor bedrijven met fiscale maatregelen een luxe maken

In een fabriek in Pizzo Calabro in de Zuid-Italiaanse regio Calabrië controleert een werknemer blikjes tonijn.

Foto: Reuters