In het Energyhouse kan de bewoner leven op zelfopgewekte warmte en stroom

Rypke Zeilmaker

Eindhoven

Kolencentrales die de deuren sluiten, grote windparken die verroesten in kaal polderland. Het is een mogelijk scenario, als iedereen in eigen huis energie opwekt, zonder aansluiting op een landelijk net. Dit zogenaamde 'offgrid gaan' is al populair in Amerika bij afgelegen huizen. Maar nu bouwt het Eindhovense bedrijf OTB het Energyhouse, een offgrid-huis dat nog dit jaar wordt opgeleverd. Wie offgrid gaat, krijgt nooit meer energierekeningen en heeft zelf controle over echt groene energie.

Het Energyhouse haalt grote hoeveelheden energie uit de zon met 24 vierkante meter zonnecel. Batterijen slaan het overschot op tijdens zonrijke dagen, om in het donker stroom te blijven leveren. Een zonneboiler en een warmtepomp zorgen voor verwarming, waarbij warmteoverschotten ondergronds in een waterreservoir worden opgeslagen. Isolatie en klimaatregeling beperken het energieverlies. Besparing treedt al op door niet met desktopcomputers te werken, maar met vier maal zuiniger laptops.

'Iedere doorsnee Nederlander kan energetisch zelfvoorzienend leven', zegt ondernemer Cees Collart van Energyhouse. Dat is een apart project van machinebouwbedrijf OTB in Eindhoven. 'De oplossingen vergen geen hightech en bestaan al jaren. De kunst ligt in een slimme afstemming van de delen. Je hebt energiebewuste bewoners nodig, maar die zijn er volop. Kandidaten stonden in de rij.'

Eigen energie heeft zijn prijs. De meerkosten van het Brabantse offgridhuis bedragen nu euro 60.000 ten opzichte van een normaal huis. Bij euro 250 aan maandelijkse energielasten duurt het twintig jaar voor een gezin quitte speelt. Collart denkt de installatiekosten te kunnen halveren door een hele nieuwbouwwijk zelf energie te laten opwekken, en te laten delen in een mini-netwerk. Ook voor idealisten gelden economische wetten.

Naast zon, helpt een ruimere energiemix bij het laden van de batterijen. Offgrid-boeren in het Friese Ferweradeel overwegen mestvergisting en biomassa. Terschelling, een eiland met offgrid- plannen, laat Ecofys onderzoek doen naar energie uit aardwarmte.

Hollandse huizen kunnen voor ruim euro 5000 een kleine stadswindmolen bijplaatsen. Het bedrijf Donqi levert vanaf deze maand zijn Urban Windmills aan de Rotterdamse corporatie Woonbron.

'Steeds meer corporaties spelen met de gedachte om naast woondiensten ook energie te leveren', zegt Donqi-directeur Robert Snijder, een Nyenrode-alumnus. 'De aansluiting op het net blijft, waarbij zelf opgewekte stroom werkt als korting op de energierekening. Ruim vijftig particulieren en bedrijven hebben de molen besteld, om meer onafhankelijk te zijn bij energievoorziening. Ook steeds meer gemeentes, zoals Texel.'

Volgens Snijder zal in Nederland een centraal elektriciteitsnet altijd belangrijk blijven. 'We hebben wel plannen voor een offgrid-project', zegt Snijder. 'Maar ik denk dat volledig offgrid voor huishoudens een nichemarkt blijft. De grootste markt ligt voorlopig in teruglevering op een groter netwerk. Dan kun je makkelijker energieoverschotten uitwisselen.'

Rypke Zeilmaker is freelance journalist.

Productie

Decentraal

1,3 miljoen extra particuliere producenten met micro-WKK (warmtekrachtkoppeling). De Stichting Slim Met Gas verwacht dat dit aantal bereikt zal zijn in 2020. 25% van met aardgas opgewekte warmte en stroom wordt al decentraal opgewekt via zuinige WKK. Een hogerendementsketel levert bij verwarming ook elektriciteit terug aan het net. Die levering zorgt voor korting op de energierekening. Vooral tuinders met hun verwarmde kassen leveren steeds meer stroom terug aan het net. 20% minder CO2-uitstoot in 2020 is een EU-doelstelling. Het Platform Energietransitie ziet decentrale opwekking als middel om dit doel te halen.

De vorm verhoogt het rendement van de Donqi stadsmolen

Zuinige tuinders in conflict met Essent

Zowel energiebedrijven als overheid, de belangrijkste aandeelhouder, profiteren financieel van grootschalig energieverbruik. Die belangen kunnen een vlotte omschakeling naar een energiezuinige economie afremmen, volgens Cees Collart van Energyhouse-bouwer OTB.

'Niemand op de ministeries van Economische Zaken en Milieu kan mij vertellen hoe je een forse daling van aardgasbaten en accijns opvangt, als je 20% energie wilt besparen', zegt Collart. Dat verklaart volgens hem de geringe animo van overheid en energiebedrijven.

Voorzitter Teun Bokhoven van het Platform Energietransitie Bestaande Bouw weerspreekt de remmende rol van gevestigde belangen. 'Dat bespaarde aardgas verkoopt de overheid hoe dan ook. Energiebedrijven haken liever pro-actief op de besparingstrend in, dan dat ze worden gedwongen.'

Energiebedrijven versterken al hun greep op de veranderende markt. Een voorbeeld vormt de overname vorig jaar door Essent van Westland Energy Services. Dit is de leverancier van WKK-installaties aan tuinders die energie willen leveren. Essent is met de tuinders in een conflict verwikkeld. Deze WKK-crisis begon bij tuinders in het Westland maar sloeg over naar Groningen en Limburg. Aanleiding is de vraag wie bij energielevering voorrang krijgt.

Het hoofdnet, beheerd door Tennet, kan maar een beperkte aanvoer van energie door leveranciers aan. Essent had bij netbeheerder Tennet al ruimte gereserveerd voor hun nieuwe kolencentrale. De kolenstroom van Essent kreeg voorrang boven schonere WKK-stroom van tuinders.

Volgens het vakblad Groente en Fruit gaan tuinders over de kop, omdat zij hun WKK-investering niet terug kunnen verdienen. Zij kunnen hun energie niet kwijt.

Tuinders verdienen niet meer met terugleveren van stroom.