VASCO VAN DER BOON

AMSTERDAM - 'Dames, gaarne aandacht voor het volgende', mailt Landis-controller Gerrit Bonnema op 2 augustus 2001 aan Annemarie Jalili van de afdeling consolidatie. 'Ik verzoek jullie om het volgende te doen. Controleer alle tellingen, maar zorg dat de kolom totaal klopt en pas daar de rest op aan. Ik moet hoe dan ook op euro 0,26 per share uitkomen en de EBIT moet f 45 mln zijn, etc. Annemarie!!!!!'

Dit mailtje vormt een van de bewijzen die de curatoren van Landis hebben gevonden voor 'een sterke sturing op het gewenste resultaat' op concernniveau in de boekhouding van de inmiddels failliete ict-multinational. Kennelijk effectieve sturing ook. Want Landis maakt later cijfers bekend met een bedrijfsresultaat over de periode tot en met 30 juni 2001 van euro 21 mln, omgerekend dus de bestelde f 45 mln.

Dat bedrijfsresultaat blijkt achteraf gezien echter 'geheel opgebouwd uit bijzondere posten, alle gevormd op concernniveau', constateren de curatoren nu aan de hand van een intern rapport van Ernst & Young Accountants. Onder de ingrepen waarmee de concernleiding de opgetelde cijfers uit tien landen wist op te krikken, was de introductie van 'een schommelfonds', waarmee ongerealiseerde koerswinsten 'ten onrechte' werden verantwoord.

In plaats van de gerapporteerde netto-halfjaarwinst van euro 12,5 mln maakte Landis in werkelijkheid een winst van ten hoogste euro 7,8 mln. 'Evenals ten aanzien van de (gehele) jaren 1999 en 2000 sluiten curatoren echter niet uit dat Landis in werkelijkheid over het eerste halfjaar van 2001 nauwelijks of geen winst of zelfs verlies maakte.'

Op 31 oktober 2001 meldde Landis een geconsolideerde nettojaarwinst van minstens euro 19 mln te verwachten. Officiële cijfers over dat jaar heeft het bedrijf nooit meer uitgebracht, maar wel hebben de curatoren in de administratie drie jaarafsluitingen aangetroffen. Een uit januari, een uit februari en een uit maart 2002. Tot en met de februariopstelling blijft Landis de schijn ophouden. Vanuit de lokale divisies komt bij elkaar opgeteld een geconsolideerd jaarverlies, geen winst maar verlies, naar voren van euro 45,6 mln. Door positieve aanpassingen op concernniveau ter grootte van maar liefst euro 65 mln weet Landis dit verlies om te toveren in een nettowinst van euro 19,4 mln. Nog precies wat een halfjaar daarvoor was voorspeld.

Een maand later is dit spel voorbij. De laatste jaarafsluiting die de curatoren in de boedel hebben aangetroffen, meldt opeens concernaanpassingen ten nadele van het resultaat van euro 4,6 mln en een uiteindelijk nettoresultaat van euro 52 mln negatief. Een totaal ander beeld, waarbij alle basiscijfers hetzelfde zijn gebleven. Alleen de aanpassingen op concernniveau wijzigden 180 graden van richting en euro 69 mln van omvang. En in plaats van de steeds beloofde winst van euro 19 mln is er een verlies van euro 52 mln. Een verschil van euro 71 mln. Elf dagen nadat Landis de buitenwereld hiermee heeft overvallen, treedt de hele raad van bestuur af. Een dag later volgt surseance.

Volgens de curatoren heeft Landis herhaaldelijk onjuist 'theoretisch haalbaar geachte winsten geactiveerd' van op dat moment zelfs verliesgevende activiteiten. Bij de overname door Landis van Ilion is euro 20 mln spoorloos verdwenen. Tal van voorzieningen en boekingen op het eigen vermogen betitelt de curator als 'onjuist' of als strijdig met verslaggevingsregels. President-commissaris De La Haye van Landis liet Landis zijn eigen verliesgevende bedrijfje 4U Group voor een 'wanverhouding' van euro 9 mln overnemen. Alles uiterst twijfelachtig, aldus de curatoren.

Pas in hun zeventiende verslag over het vijf jaar oude faillissement van Landis laten de curatoren zich voor het eerst uit over de oorzaken van dit faillissement. Dat is ongebruikelijk laat.

De Vereniging van Effectenbezitters heeft herhaaldelijk deze traagheid bekritiseerd. De curatoren verweerden zich met het argument dat het dossier uiterste zorgvuldigheid en ruime hoor- en wederhoortermijnen vereist.

Die coulance heeft weinig geholpen, blijkt nu. 'Ondanks de daartoe ruimschoots geboden gelegenheid hebben noch de voormalige bestuurders en commissarissen van Landis noch Ernst & Young als voormalige accountant van Landis gebruikgemaakt van de gelegenheid om inhoudelijk te reageren', moeten de curatoren nu constateren.

Die zwijgzaamheid van bestuur, commissariaat en accountant zal nog worden beproefd. De curatoren concluderen namelijk dat Landis met 'stelselmatige misleiding' gelden van het publiek aantrok. Die conclusie vraagt om vervolgstappen.

In de rede ligt een tuchtklacht van curatoren tegen Ernst & Young. De door de Ondernemingskamer bevolen enquête kan nu echt starten. Civiele schadeclaims van curatoren en VEB en mogelijk banken tegen de Landis-top en accountant liggen voor de hand. De vraag om een strafklacht dringt zich ook op.