Dienst heeft koers gewijzigd door op grote vissen te jagen in onder meer het vastgoed en de witwasserij

Vasco van der Boon enGerben van der Marel

Utrecht

Zeshonderd Fiod-ECD'ers staan 13 november 2007 om zes uur 's ochtends klaar voor 'de grootste actie ooit' van de opsporingsdienst van financiële fraude. Maanden is in het grootste geheim getapt en geobserveerd in een omvangrijke fraudezaak in het vastgoed. Verdacht zijn handelaren en ex-directeuren van Philips Pensioenfonds en Rabo Bouwfonds.

'Die dag was in één keer meer dan de helft van alle 1140 medewerkers met één actie bezig', zegt Jan Hermans, de hoogste baas binnen de Fiod-ECD. Hermans zet zijn manschappen er graag voor in. De vastgoedwereld is sinds een jaar of twee topprioriteit in de fraudebestrijding. Het gaat bovendien om 'grote vissen'.

Directeuren of mensen met een voorbeeldfunctie worden vandaag de dag eerder vervolgd. 'Als iemand bijvoorbeeld advocaat, notaris of rechter is, telt dat zwaarder dan wanneer iemand van de werkvloer een scheve schaats rijdt.'

Grote, aansprekende zaken worden er eerder uitgepikt. 'Samen met het Functioneel Parket', zegt Hermans, 'hebben we besloten dat we grotere zaken willen doen. Dat doen we vanwege de uitstraling, de voorbeeldfunctie. We willen fraudeurs opsporen maar ook indirect resultaat boeken zoals het verbeteren van het bewustzijn in de samenleving.'

Hermans: 'Voor grote, ingewikkelde zaken hebben we per september 2006 drie BZT's, bijzonderezaakteams ingericht. Die hebben hun hoofdkwartier in Amsterdam, Utrecht en Eindhoven.' De omvang van zo'n team varieert van dag tot dag naar gelang van het onderwerp en de fase van het onderzoek. 'Dat kunnen 25 mensen zijn of soms 100.' Hermans meent dat 'de nieuwe flexibele aanpak nu al duidelijk vruchten afwerpt'.

Over de lopende grote individuele zaken zoals deze vastgoedfraude, onderzoeken naar miljardair John Deuss of ondernemer Joep van den Nieuwenhuyzen mag Hermans wettelijk niets zeggen. Wel vertelt Hermans over de werkwijze van zijn dienst.

De Fiod-ECD 'draait' jaarlijks zeshonderd zaken. Voordat de dienst in actie komt, moet er een redelijk vermoeden van een strafbaar feit zijn, zegt Hermans. Zaken worden aangeleverd door toezichthouders AFM en DNB, of, zoals in de vastgoedfraude, door de Belastingdienst.

Als er eenmaal groen licht is om een grote zaak aan te pakken, volgen de voorbereidingen. 'Op 13 november hadden we op 54 plaatsen tegelijk huiszoekingen. Zo'n actiedag kun je maar één keer doen. Je kunt niet een week later terugkomen omdat je iets vergeten was. Je moet er goed over nadenken wat je wel en niet kunt doen. Wie is getuige? Wie is verdachte? Wat neem je mee? Alle voorwerk betaalt zich uit in het nawerk.'

Hermans legt uit. 'De digitale afdeling van zestig man bouwt zoekprogramma's waarmee op woorden of patronen gezocht kan worden die de Fiod-ECD interessant vindt. Als voorbereiding bouwen we soms van een te doorzoeken administratie eerst een kopie.'

Voor een 'actiedag', waarvan er de laatste maanden nogal wat zijn voor vastgoed- en beleggingsfraudes, is er een minutieus draaiboek. 'Het schrijven daarvan en de logistiek is een groots en meeslepend proces. Er is een vervoersplan voor de heen- en de volgeladen terugreis. Per pand leidt een pandcoördinator de doorzoeking.'

Regelmatig wordt de hele administratie toch in beslag genomen. Computers gaan mee of bestanden worden gekopieerd. 'Je kunt immers moeilijk een miljoen e-mails gaan lezen zonder dat je weet waarop je moet letten, in de hoop dat je ergens iets vindt.'

Het instrumentarium van de Fiod-ECD is uitgebreider dan de bekende doorzoeking. De dienst heeft op alle vestigingen 'een eigen tapfaciliteit' om telefoonverkeer af te luisteren.

Het inventariseren van de verzamelde informatie is arbeidsintensief. 'Dat kan niet door een computer of een uitzendkracht worden gedaan. Daar moet je opsporingsambtenaar voor zijn.'

Keerzijde van grote acties, zegt Hermans, 'is dat sommige collega's werk en kleinere zaken, soms tijdelijk, uit hun handen moeten laten vallen voor de grote zaak. Dat vindt natuurlijk niemand leuk.'

Behalve de verdachte wellicht? 'Nee hoor, voor verdachten is de kous niet af. Dat is het voordeel van het feit dat de Fiod-ECD onderdeel is van de Belastingdienst. Een zaak die wij laten lopen, komt automatisch voor behandeling bij de Belastingdienst. Er gebeurt dus altijd iets mee. Het kan ook een forse boete opleveren.'

De Belastingdienst kon in 2007 als resultaat van het opsporingswerk voor euro250 mln aan aanslagen opleggen. De daadwerkelijk geïnde bedragen liggen op dit moment nog aanzienlijk lager. Hermans kan hierover geen cijfers geven. 'Het invorderingstraject loopt nog.'

Voorbeeldfunctie

'Met het Functioneel Parket willen we de grotere zaken doen'

Opsporingsresultaat

Voor euro 250 mln aan belastingaanslagen

'Een actiedag kun je maar één keer doen. Je kunt niet een week later terugkomen omdat je iets vergeten bent.'