Christian ter Maat

Woningcorporatie Rochdale verkocht honderden woningen aan RVG Beleggingen voor ruim euro 34 mln zonder dit te melden aan de minister van Volkshuisvesting. Eerder, in april, heeft de Rotterdamse woningcorporatie Woonbron naar schatting euro 200 mln geïnvesteerd in het omstreden prestigeproject de ss Rotterdam. Diverse woningcorporaties worden steeds actiever buiten de sociale huisvestingssfeer, eveneens zonder ministeriële toestemming. Het zijn allemaal beslissingen die aan de respectievelijke raden van commissarissen (rvc) hadden moeten worden voorgelegd.

Het zonnekoninggedrag van bestuurders, hebzucht en geloof in luchtkastelen waren volgens Kees Cools, hoogleraar finance bij de Rijksuniversiteit Groningen, de werkelijke oorzaken van de grote fraudeschandalen. Deze symptomen waren ook vast te stellen, door de rvc, bij de directies van woningcorporaties. Bijvoorbeeld bij Rochdale; het rijden van Möllenkamp in een Maserati met chauffeur en zijn Spaanse villa in het dorpje Altea, waar verschillende prominente zakenpartners van Rochdale een huis hebben (FD 31 december).

De kwaliteit van toezicht is onvoldoende. Hier kunnen twee oorzaken aan ten grondslag liggen: de professionele en proactieve rol van de commissaris en de samenstelling van de rvc. Samenstelling gebeurt door coöptatie. Als de raad niet is samengesteld uit gekwalificeerde commissarissen blijft men door zelfinseminatie in het 'old boys corporatienetwerk' hangen. Wat zijn de criteria voor de samenstelling van een gekwalificeerde rvc? Commissarissen met ervaring in de verschillende functionele bedrijfsprocessen, zoals: financiën, organisatiestructuur en besturing, vastgoedexploitatie en ontwikkeling en marketing. En diversificatie in de samenstelling van de rvc. Geschikte commissarissen zijn mensen met jarenlange professionele commissariservaring, met als voorwaarde zelfopleiding door actieve participatie in complexe rvc-situaties, dus niet de jaknikkercommissaris.

Daarnaast zijn er de professionele dienstverleners die in hun opleiding en werkervaring de meest relevante ervaring hebben opgedaan, binnen een diversiteit aan organisaties, onder wie accountants, consultants en interim bestuurders. Toezicht is een vak en alleen ervaring is niet meer toereikend. Een opleiding, bijvoorbeeld de Nyenrode Commissarissencyclus, zoals ondergetekende heeft gevolgd, zou een van de selectiecriteria kunnen zijn. Kees Cools heeft het boek 'Controle is goed, vertrouwen nog beter' geschreven. Het vertrouwen in de besturen van woningcorporaties door de rvc's was wellicht te groot. De uitkomst van het extern onafhankelijk onderzoek naar de wijze waarop de raad van commissarissen zijn toezichthoudende taak bij Rochdale heeft uitgevoerd, zou dit kunnen onderschrijven.

Christian ter Maat is directeur Carevolution organisatie- en managementadvies.